Homeros İçin Bir Gezi Rehberi: Türkiye ve Akdeniz Boyunca Odysseus’un İzinde

J. FREELY, Homeros İçin Bir Gezi Rehberi: Türkiye ve Akdeniz Boyunca Odysseus’un İzinde. İstanbul 2018. Alfa Yayıncılık, 352 sayfa. (12 görsel ve 6 harita ile birlikte). Çev. A. Yılmaz. ISBN: 9786051716701

John Freely’nin Homeros İçin Bir Gezi Rehberi: Türkiye ve Akdeniz Boyunca Odysseus’un İzinde adlı eseri, on yedi bölümden ve toplamda üç yüz elli iki sayfadan oluşmaktadır. Odysseus’un, Troia savaşından sonra yaşadığı mace­raları takiben İthake’ye karısı Penelope’nin ve ailesinin yanına dönüşünü an­latan bu eserde, Troia savaşının ardından Odysseus’un peşinden giderek, iz­lediği tüm kıyı ve sahiller karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Nitekim Troia’dan başlayarak Türkiye’nin Ege kıyıları ve Akdeniz sahilleri boyunca do­laştırılan Odysseus, Homeros’un İlyada ve Odysseia’sı için iyi bir rehber nite­liğindedir.

Toplamda on yedi farklı bölümden oluşan eserin, Yazarın Notu (9-14) ile başlayarak haritalar ile devam ettiği görülmektedir. Bu haritalardan bazıları; Homeros’un anlattıklarına göre oluşturulan dünya haritası, Odysseia’da an­latılan seyahatin başlangıç noktasını gösteren harita, Hellenler ve Troyalıların dağılımını gösteren harita, Yakındoğu ve Ortadoğu haritası, İtalya ve çevre­sini gösteren haritalar, Antik Ephyra’da ölüler kehanet merkezinin yerini gös­teren harita ile Homeros’ta, İthake’ye dair ismi geçen yerlerin gösterildiği ha­ritalar olmak üzere birçok görsel nesneye yer verilmiştir. Öncelikli olarak su­nulan söz konusu haritalar sayesinde okuyucu, diğer bölümlerde anlatılan olaylar zincirine hazırlanmıştır.

Homeros’un Dünyası (15-31) olarak isimlendirilen birinci bölümde, Ho­meros ile destanlarından kısaca bahsedilerek Antik dünyanın siyasi duru­mundan söz edilmiştir. Gemilerin ve Troialıların Katalogları (32-49) kitabın ikinci bölümünü oluşturmaktadır. Bu bölümde, Homeros’un II. kitabından yola çıkılarak, savaşa katılan Akhaların ve Troialıların hangi kabile ya da halk­tan olduğunu, başlarında hangi komutanın bulunduğunu ve savaşa katılanla­rın sayıları hakkında bilgilere yer verilmiştir. Ayrıca savaşa katılan tüm kabile ve halkların, savaşa katıldıkları gemi sayıları hakkında da bilgiler sunulmuştur.

Üçüncü bölüm Akhilleus’un Öfkesi (50-77) olarak isimlendirilmiş ve bu bö­lüm içinde Akhilleus’un Agememnon ile tartışması sonucunda savaşa küs­tüğü, adamları ile birlikte barakasına çekilerek savaşmadığı fakat sonrasında Troia komutanı Hektor’un, Patroklos’u öldürmesiyle Akhilleus’un savaş ala­nına dönüşü ve Hektor’u öldürmesi anlatılmaktadır.

Kitabın dördüncü bölümü olan Karma Kalabalık ve Büyük Göç (78-94) baş­lığı altında; Troia savaşını takiben başlayan dört yüzyıllık karanlık çağ ve de­ğişen nüfuslar anlatılmıştır. Ayrıca Troia savaşından sonra bazı Hellenlerin, Anadolu ve Doğu Akdeniz kıyılarına kadar olan hareketleri ile gittikleri yer­lerde kurdukları bazı kolonilerden bahsedilmiştir.

Düşüşten Sonra Troia (95-112) başlığı altındaki beşinci bölümde; Troia’nın düşüşünden sonraki süreç anlatılmaktadır. Bu bölümün ardından yedinci bö­lüm olan Antik Troia’nın Yeniden Keşfi (113-135) başlığı altında ise; Troia’nın ilk ziyaretçilerinden başlayarak günümüze kadar ki ziyaretler kronolojik ola­rak okuyucuya sunulmuştur. Ayrıca Troia’yı keşfetmek için gelen araştırma­cılara da değinilmiştir. Yedinci bölüm olan Troia ve Troas (136-156) adlı baş­lıkta; yazarın Troia’ya gerçekleştirdiği ziyareti anlatmasıyla başlanarak Home­ros destanlarında anlatılan yerlere olan gezisinden bahsedilmiştir. Bir yandan Troia’nın o anki durumu bu bölüm içinde anlatılırken bir yandan da bölge topoğrafyası, coğrafyası ve jeopolitik yönleri üzerine aktarımlar yapılmıştır.

Kitabın sekizinci bölünü Kahramanlar Dönüyor (157-172) olarak isimlen­dirilmiş ve bu bölümde; Troia’da savaşan Akhaların evlerine dönüşleri anla­tılmıştır. Bu eve dönüşler sırasında ve döndükten sonra Akhalıların başların­dan geçen maceralara da değinilmiştir. Ayrıca bu bölüm içinde on iki adet görsele yer verilmiş, bu görseller önceki bölümlerde anlatılanları destekler nitelikte yazar tarafından karşımıza çıkarılmaktadır.

Kalypso’nun Adasına Veda (173-191) adlı dokuzuncu bölümde; Troia’dan evine dönerken Kalypso’nun adasına düşen ve burada uzun yıllar tutsak olan Odysseus’un tekrar eve dönüşü için adaya veda etmesi anlatılmaktadır. Ay­rıca Odysseus’un tutsaklığının nasıl sonlandığı, Olympos Tanrılarının Odys­seus’a nasıl yardım ettiği ve Kalypso’nun Odysseus’un gitmesine nasıl izin verdiğine değinilmiştir.

Kitabın Onuncu bölümünde Şarap Rengi Ege’yi Geçerken (192-207) adlı başlıkta; Odysseus’un Ege Denizi’ni geçerken yaşadığı maceralar, uğradığı adalar ve bazı kişilerden bahsedilmiştir. Ayrıca yazar bu bölümde destanlarda anlatılan Odysseus’un yolculuklarının bir haritasını çıkartıp, antik yazarların anlatımlarıyla da pekiştirerek okuyucuya aktarmıştır. Kitabın onuncu bölü­münü takiben anlatılan on birinci bölüm Harikalar Diyarı (208-227) adlı başlık altında; Odysseus’un bilindik Ege dünyasını geçtikten sonra hiç bilinmeyen yerlere sürüklendiği ve buralarda yaşadığı maceraların anlatıldığı bölümdür. Yine bu bölüm içinde Lotosyiyenler ve Kykloplar ile yaşadığı maceralara da değinilmiştir. Kitabın on ikinci bölümü olan Cadının Sarayı (228-243) adlı baş­lık altında; Odysseus’un başka bir yolculuğu ve bu farklı yolculuklarda yaşa­dığı bir başka macera anlatılmıştır. Kirke’nin yurduna düşen Odysseus ve ar­kadaşlarının burada başlarına gelenlere ve Kirke’nin yanından ayrıldıktan sonraki durağına ilişkin ipuçlarına değinilmiştir. Yine bir önceki bölümün de­vamı niteliğinde farklı bir maceranın anlatıldığı on üçüncü bölüm olan Ölümle Diyalog (244-258) başlığında; Odysseus ve arkadaşlarının Kirke’nin yanından ayrılarak Yeraltı Dünyası’na varışlarını ve burada ölülerle olan konuşmalarına yer verilmiş, ayrıca Kirke’nin yurdundan yelken açarak varmak istedikleri yer olan Yeraltı Dünyası’nın da muhtemel lokalizasyonuna değinilmiştir. Kitabın on dördüncü bölümü Sirenlerin Ülkesi (259-273) adlı başlık altında; Yeraltı Dünyası’nda sorularına yanıt bulduktan sonra Kirke’nin yanına tekrar dön­mesi ve Kirke’nin Odysseus’a verdiği öğütler anlatılmaktadır. Kirke, tekrar eve dönüş yoluna girecek olan Odysseus’a yolda karşılaşacağı zorlukları ve bu zorluklarla nasıl baş edeceğine yönelik ayrıntılara, yine bu bölüm içinde değinilmiştir.

Kitabın on beşinci bölümü İthake’ye Dönüş (274-290) başlığı altında; Odysseus’un evi olan İthake’ye dönüşü ile eve döndüğünde yaşananlar anla­tılmakta, ayrıca yazar bu bölüm içinde İthake’nin bugün bilinen konumuyla karşılaştırmasını yaparak antik ve modern yazarların düşüncelerine değin­miştir. On beşinci bölümün devamı şeklinde okuyucuya sunulan On altıncı bölüm olan, İntikam ve Yeniden Birleşme (291-316) başlığı altında; Odys­seus’un eve döndükten sonra karısı Penelope’ye talip olan İthake’nin ileri ge­len erkeklerinden yaptıklarının intikamını alması ve bunun sonucunda talip­lerin ailesinin tutumları anlatılmaktadır. Ayrıca yine bu bölümde, Odys­seus’un Penelope ile kavuşmasına değinilmiştir.

Kitabın son bölümü olan on yedinci bölüm, Odysseia Devam Ediyor (317-334) başlığı altında ise; talipleri öldüren Odysseus ve İthake’li gençlerin aile­leri arasındaki husumete değinilerek, Tanrıların bu husumete nasıl engel ol­duğu anlatılmaktadır. On yedinci bölümün ardından, Kaynakça (335-339) bö­lümü ve Dizin (340-352) ile kitap son bulmaktadır.

Başından sonuna kadar özenli ve dikkatli bir çalışmanın eseri olan bu ki­tapta, anlatılmak istenen konu okuyucuya, sade, anlaşılır olarak bilgilendirici, açıklayıcı ve sorgulayıcı bir biçimde aktarılmıştır. Eser içerisinde anlatılan olay ve kişiler anlatılırken, antik ve modern karşılaştırmalarının yerinde yapılması da dikkat çekici bir özellik olarak karşımıza çıkmaktadır. Nitekim bu karşılaş­tırmalar sayesinde okuyucu, hakikat ve mit arasında gerçekliği yakalamaya itilmiş ve sorgulatılmıştır.

Sonuç olarak, eser yazarı olan J. Freely’nin, konulara yaklaşımında kullan­dığı yöntem ile bilgiyi aktarırken faydalandığı antik kaynakları karşımıza çıkar­ması, bu kitabı başarılı kılan diğer bir özelliktir. Ele alınan kitap, tüm yukarıda anlatılan özellikleri sayesinde, Homeros’un destanlarına ilgi duyan meraklı okuyuculara başvuru kaynağı olarak önem arz etmektedir.