Antikçağ’da Korsanlık

 

J. M. SESTIER, Antikçağ’da Korsanlık. Ankara 2017. Doğu Batı Yayınları, 234 sayfa. Çev. O. Adanır. ISBN: 9789752410817

Fransız tarihçi olan J. M. Sestier tarafından 1880 yılında La Piraterie Dans L’antiquite adıyla yazılmış olan kitap Antikçağ’da Korsanlık adıyla Oğuz Ada­nır tarafından Türkçeye çevrilerek Doğu Batı Yayınları tarafından Ekim 2017’de bastırılmıştır. Kitap İçindekiler, Çevirmenin Önsözü, Giriş, kısımlarının ardın­dan sırayla numaralandırılmış 29 bölüm ve Dizinden oluşmaktadır. Kitapta ak­tarılan bilgiler 8 harita, 2 plan, 2 tablo, 45 fotoğraf ve 10 kronoloji tablosu ile desteklenmektedir. Yazar, Giriş (13-17) kısmında Antikçağda korsanlığın da denizcilik gibi insanlar tarafından nasıl doğal bir meslek olarak kabul edil­diğine ve kitabında işleyeceği dönemden kısa kesitlere değinmiştir.

Antikçağ Korsanlığı Hakkında Genel Düşünceler İlkel Uygarlık – Denizcili­ğin Kökeni (19-24) ve İlkel Sosyal Devlet – Kaçırmalar ve Evlilik (24-28) adlı iki alt başlık içeren I. Bölüm‘de (19-28) insanoğlunun tarih boyunca gereksinim­lerini karşılamak için verdiği uğraşlardan ve bu gereksinimleri karşılamak için denizcilik gibi korsanlığı da nasıl bir mesleğe dönüştürdüğünden bahsedil­mektedir. Mitolojik ve tarihi kaynaklarda geçen kadın kaçırma ve korsanlık olay­larına da bu bölümde değinilmektedir. Bacchus Efsanesi (29-31), Argo­notlar (31-34) ve Homeros’un Kahramanları (34-35) adlı üç alt başlık içeren II. Bölüm’de (29-35) Dionysos ve Argonotların korsanlarla olan maceralarına değinilmekte ve Homeros’un eserlerinde bulunan korsanlığa ait izler okuyu­cuya sunulmaktadır.

Karyalılar ve Fenikeliler başlığını taşıyan III. Bölüm’de (36-43) Karyalıların hâkimiyet kurduğu kıyılar ile dar ve yeterli kaynaklardan yoksun bir kıyı şeri­dine yerleşen ve korku nedir bilmeyen denizci Fenikelilerin denizcilik alanın­da eriştikleri başarılara değinilmektedir. Korsanlığı İlk Engelleme Girişimi Girit – Kral Minos – Rodos başlıklı IV. Bölüm’de (44-47) bilinen ilk donanmaya sa­hip olan Girit Kralı Minos’un geliştirmekte olduğu ilk deniz uygarlığını koru­mak amacıyla güvenli bir deniz oluşturmaya çalışmasından ve korsanlıklarıyla tehdit salan Karyalılar, Pelasglar, Lelegler ve Attikalılara karşı izlediği politika­dan bahsedilmektedir.

Yunan Korsanları adlı V. Bölüm’de (48-51) denizciliği, halkları birbirine bağ­layacak bir araç yerine yağma yoluyla zenginleşmeyi sağlayan bir araç ola­rak gören Yunanlıların korsanlığa bakışları irdelenmekte ve iki körfeziyle önem­li bir deniz ticaret merkezi olan Korinthos’un korsanlara karşı izlediği poli­tikaya dair bilgiler bulunmaktadır. Samos Adası – Tiran Polycrates – Tüc­car Koleos başlığını taşıyan VI. Bölüm’de (52-58) Samos’ta kontrolü ele geçi­rerek hüküm sürdüğü sürede Anadolu kıyılarına korku salan tiran Polykrates ve onun icraatları anlatılmaktadır. Aynı zamanda Kolaios adlı Samoslu bir tüccarın denizlerde başından geçenler de bölümde aktarılmaktadır. Yazar, Yunan Korsanlığı – Salamis – Egina başlıklı VII. Bölüm’de (59-69) Atina ile Megaralılar arasında Salamis adasının hâkimiyetini ele geçirmek için vuku bulan çarpışmalar ve Atina ile Aegina arasındaki uzun süreli çekişmelerden bahsetmektedir.

Med Savaşları Döneminde Doğu Dünyası başlığını taşıyan VIII. Bölüm’de (70-83) Lydia’nın son kralı olan Kroisos’tan Marathon Savaşı’na kadar geçen dönemde Persler ile Yunanlar arasındaki politik ilişkiler ve siyasi tarih kısaca anlatılmıştır. IX. Bölüm (83-89) Med Savaşları Sonrasında Yunanistan başlığı­nı taşımakta ve Kimon’un önderliğindeki Attika-Delos Birliği’nin Atina Deniz İmparatorluğu’na nasıl dönüştüğünü konu edinmektedir. Yazar, Birer korsan­lık faaliyeti gibi görünen Atina’nın önceki seferlerinin filosu ile büyük bir deniz gücüne dönüştükten sonra birer deniz savaşına dönüşümüne de dikkat çek­mek­tedir. X. Bölüm (90-94) iki alt başlıktan oluşmaktadır: ilk alt başlık Atina Egemenliği Altındaki Denizler, ikinci alt başlıksa Atina Deniz Örgütlenmesi olarak isimlendirilmiştir. Birinci alt başlıkta Atina’nı hâkimiyet kurduğu deniz­ler üzerindeki politikası; ikinci alt başlıkta ise donanmanın örgütlenişi; müret­tebat temini, askerler ve diğer ihtiyaçlar için yapılan harcamaların nasıl finan­se edildiği anlatılmaktadır.

Philip ve Büyük İskender Döneminde Korsanlık başlıklı XI. Bölüm’de (95-98) II. Philippos’un deniz gücünü oluşturması, Büyük İskender’in doğu seferi esnasındaki denizcilik politikası ve korsanlığa karşı tutumu konu edilmiştir. XII. Bölüm (99-107) Kartacalılar – Romalılarla Gerçekleştirilen İttifak Anlaş­maları – Sicilya – Siraküza Kökenli Messina Silahşorları adını taşımaktadır. Bu bölümde Kartacalılar ile Romalıların anlaşmalarla oluşturdukları güç dengesi ve her birinin fırsat buldukça bu dengeyi lehlerine değiştirmek için giriştikleri eylemler konu edilmiştir. Etrüskler – Liguryalılar başlıklı XIII. Bölüm’de (108-112) şiddet ve yağmaya meyilli olan Etrüskler ile geçimlerini balıkçılık, ticaret ve korsanlıkla sağlayan ve Kuzey İtalya’da yaşayan Liguryalılar konu edilmiştir.

Roma ve Korsanlık (113-120) başlıklı XIV. Bölüm’de Kartaca ile mücadele içinde olan Roma’nın denizde hâkimiyetin önemini anlaması ile gemi yapımı­na hız vermesi, korsanlığa varan seferleri ve iki güç arasındaki Birinci Pön Sa­vaşları konu edilmektedir. Roma’nın Korsanlarla Yaptığı Savaşlar – İllirya – Kra­liçe Teuta – Pharoslu Demetrius – Kral Gentius başlıklı XV. Bölüm’de (121-128) Roma’nın Korsanlara karşı gerçekleştirdiği ilk sefer olan ve Romalıların üstünlüğü ile sonuçlanan İllyria Savaşı’nın aşamaları ve Kuzey Adriyatik’te hu­zurun nasıl sağlandığı anlatılmaktadır.

XVI. Bölüm (129-133) iki alt başlıktan oluşmaktadır: 1. Etolyalılar ve Yunan Haydutları, 2. Balear Adalarının Fethi. Birinci alt başlıkta Aetolialı korsanların Adriyatik Denizi’nde sebep oldukları problemlere ve Roma’nın Aetolialılara karşı tutumuna değinilmiştir. İkinci alt başlıkta ise Kartaca’nın gücünü kay­betmesi ile korsanlara dönüşen Balear Adaları halkının Roma tarafından nasıl dize getirildiği konu edilmiştir. Mithridates ve Korsanlar (134-139) başlıklı XVII. Bölüm’de Romanın en inatçı düşmanı olan Mihridates’in Roma’ya karşı gerek kara ve gerekse deniz seferleri kısaca anlatılmakta ve Mithridates’in Ro­malılara karşı deniz seferlerinde korsanlar ile işbirliğine değinilmektedir.

XVII. Bölüm (140-144) Korsanların Gücü – Caesar’ın Tutsaklığı başlığını ta­şı­maktadır. Bu bölümde kendi iç karışıklıklarıyla bunalmış ve donanmasını ih­mal etmesi sonucunda artık Akdeniz’e ‘Mare Nostrum’ diyemeyen Roma’nın durumuna, denizlerdeki korsan sayısının artışına ve korsanların yağma ya da adam kaçırma gibi eylemlerine Caesar’ın kaçırılması örneği verilerek değinil­miştir. Publius Servilius Isauricus’un Korsanlara Karşı Yürüttüğü Seferler (145-147) başlıklı XIX. Bölüm’de denizlerdeki korsan problemleri çözmek ve deniz­leri korsanlardan arındırmak amacıyla Roma senatosu tarafından görevlendi­rilen Publius Servilius’un Doğu Likya, Kilikya ve İsauriya’daki seferleri ve kor­san başı Zeniketes’e karşı zaferi anlatılmaktadır.

Giritli Korsanlar – Antonius ve Metellus Komutasında Gerçekleştirilen Se­ferler (148-152) adlı XX. Bölüm Publius Servilius Isauricus’un seferinden sonra Asya kıyısındaki barınaklarını kaybettikten sonra Girit’e yelken açan kor­sanların faaliyetlerini ve bunu engellemeye çalışan Roma’nın politikasını içer­mektedir. Korsanların Kahramanlıkları – Şatafatlı Yaşamları ve Küstahlık­ları başlıklı XXI. Bölüm’de (153-156) Afrika ve Sicilya buğdayına muhtaç olan Roma’nın (korsanların verdikleri zararlar, insan kaçırma vakaları ve tapınak yağmaları gibi nedenlerle) güç kaybetmesi ve ticaret yapamayacak hale gel­mesi sebebiyle hayat pahalılığın son raddeye ulaşması konu edilmektedir.

Gabinus Yasası – Pompeius – Kilikya (157-163) başlığını taşıyan XXII. Bölüm’de Gabinus’un önerisiyle Pompeius’a verilen yetkilerden sonra Pom­peius’un denizdeki güvenliği sağlama stratejisi ve korsanlara karşı üç ay içeri­sinde nihayete erdirdiği Doğu Seferi konu edilmektedir. Kıbrıs Adası ve Mı­sır’ın Fethi (164-166) başlıklı XXIII. Bölüm zayıflamış durumda bulunan Kıb­rıs’ın Cato tarafından Ptolemaios hanedanından alınması ile başlayan ve Cae­sar’ın Mısır’ı örgütleyip Kleopatra’yı iktidara getirmesi ile tamamlanan Mı­sır’daki Roma egemenliğinin tesis edilmesi hususunu içermektedir.

General Sextus Pompeius ve Korsanlık – İmparator Augustus (167-185) baş­lıklı XXIV. Bölüm’de babasının ve ağabeyinin ölümünden sonra İspanya sularında saklanarak korsanlık faaliyetleri yürüten Sextus Pompeius’un Cae­sar’ın ölümünden sonra triumvirlere karşı seferleri ve sonu konu edilmekte­dir. Sextus’un ölümü ve Octavius’un Actium Zaferi’nden sonra son bulan kor­sanlıktan sonra Augustus’un Akdeniz politikası da işlenen bir diğer konu­dur.

Roma İmparatorluğu Döneminde Korsanlık (186-196) adlı XXV. Bölüm’de korsanlığın artık deniz kıyısında hayatta kalmak amacıyla başvurulan bir yön­tem, savaşın yol açtığı zorunlu belalardan biri ya da tüm mağlupların galibe karşı birleştikleri son çare olma konumundan çıktığı Augustus’tan Valerianus ve Gallienus iktidarına kadar geçen zamana (MS 249-268) değinilmektedir. XXVI. Bölüm, Korsanlık ve Barbar İstilaları (197-203) başlığını taşımakta ve III. yüzyıl ortalarından itibaren başlayan ve Roma İmparatoru olan Büyük Cons­tan­tinus’un iktidarı ele alışına kadar geçen süre içinde meydana gelen barbar istilaları ve barbarların başvurduğu korsanlık faaliyetlerine ve değinilmekte­dir. Antikçağ’da Korsanlık ve Denizcilik Yasaları (204-211) başlıklı XXVII. Bö­lüm kapsamında antikçağda Hellenler, Rodos ve Roma’nın korsanlığa karşı oluşturduğu yasalar ve korsanlara karşı takındıkları tavır incelemektedir.

Korsanlık ve Köle Ticareti (212-215) başlıklı XXVIII. Bölüm’de yazar yüksek köle talebi sebebiyle köle talebini karşılamak için yapılan korsanlığın temel amaçlarından biri olan köle ticaretinin nasıl yapıldığına; Delos, Side ve Korin­thos gibi köle ticaret merkezlerindeki duruma değinmektedir. Korsanlık ve Edebiyat – Tiyatro ve Hitabet Okulları (216-224) başlıklı XXIX. Bölüm’de tiyat­ro yazarlarının eserlerindeki insan kaçırma sahnelerinin bolca görülmesi; hu­kuki türde tartışmalara dayalı contraversiae denilen tartışma biçimlerinde kor­sanlık faaliyetlerinin konu edilmesi irdelenmektedir.

Kitap yaklaşık bin yıllık bir dönemdeki korsanlık faaliyetlerini kapsamakla birlikte dönemin siyasi olaylarına da değinmektedir. Bu özelliğiyle kitap, kor­sanlık faaliyetlerinin ortaya çıkışını, nelere sebep olduğunu ve nasıl son bul­duğunu okuyucuya kolaylıkla aktarabilmektedir. Çevirmenin bazı terimlere tam anlamıyla hâkim olamaması nedeniyle çeviride bazı yanlışlıklar olmasına rağmen, eser akıcı bir üsluba sahiptir.