Asur ile Urartu Arasında Tampon Bir Bölge Šubria Ülkesi

S. AKKUŞ MUTLU, Asur ile Urartu Arasında Tampon Bir Bölge Šubria Ülkesi. Konya 2019. Çizgi Kitabevi, 143 sayfa (8 harita ve 7 Görsel ile birlikte). ISBN: 9786051963549

Asur ile Urartu arasında verimli topraklar üzerinde kurulmuş olan Šubria Ülkesi’nin her ne kadar ismini sıklıkla duymamış olsak da şüphesiz dönemin siyasi oluşumunda büyük etkileri vardır. Nitekim dönemin iki süper gücü konumunda yer alan Asur ile Urartu arasında izlediği denge politikası ve var olma mücadelesi Šubria Ülkesi’ni ön plana çıkaran bir özelliği olarak görülmektedir. Tanıtımı yapılacak olan bu eserde de Šubria Ülkesi’nin sosyal, askeri ve siyasi durumu anlatılmaya çalışılmıştır.

Kitap; İçindekiler (5), Simgeler ve Kısaltmalar (7-8) ile Önsöz (9-11) kısımları ile başlamaktadır. Sonrasında Giriş (13-23) bölümü ile kısaca bölge coğrafyası, medeniyet dağılımı, siyasi oluşumlar ve tarihi süreçten bahsedilmiştir. İki ana bölümde (25-95) okuyucuya sunulan bilgilerin devamında olaylar Sonuç (101-105) kısmında bağlanmıştır. Eserin sonlarına gelindiğinde; harita ve görsellerin bulunduğu Ekler (107-121), Kaynakça (123-138) ve bir de Dizin (139-143) listesi hazırlanmış ve bu dizinle kitap sonlandırılmıştır.

Asur ve Urartu kaynaklarına göre Šubria Ülkesi’nin incelendiği iki ana bölümden ilki; Asur Kaynaklarına Göre Šubria Ülkesi’nin Önemi ana başlığı altında Šubrianın Coğrafi Konumu’ndan (25-29) bahsedilmiş, Šubria’nın isminin geçtiği yazılı kaynaklar ve sınırları üzerinde durulmuştur. Asur Devleti’nin Šubria Politikası (29-35) adlı alt başlıkta Asur ile Šubria Ülkesi arasında yapılan diplomatik yazılı belgelerden ve Asur’un Šubria Ülkesi’ne olan tutumundan bahsedilmiştir. Orta Asur Dönemi’nde Asur Devleti’nin Šubria Siyaseti (MÖ 1500-1000) (35-44) başlığı altında dönemsel olarak değişen Asur politikalarından, tarihi süreç içerisinde yaşanan değişimlerin yarattığı bazı olumsuzluklardan, bu olumsuzluklar sonucunda yaşanan krizlerden ve tüm bu olaylar neticesinde Šubria Ülkesi’nin durumuna ilişkin bilgiler vermektedir. Orta Asur Dönemi’ni takiben, Yeni Asur Dönemi’nde Asur Devleti’nin Šubria Siyaseti (MÖ 1000-612) (44-45) başlığı altında, Asur Devleti’nin aynı dönem içinde hem yükselişinden hem de yaşadığı sorunlar nedeniyle kaybettiği otoritesine değinilmiştir. Söz konusu Yeni Asur başlığı altında dönemin imparatorlarının hüküm yıllarına göre ayrı ayrı başlıklar altında incelemelerde bulunulmuş, kronolojik olarak ilerleyen hükümdarlardan ilki II. Adad-Ninari Dönemi (MÖ 911-891) (45-46). Bu dönem içerisinde, hükümdar olan II. Adad-Ninari’nin yaptığı bazı seferlerden ve Šubria Ülkesi’nin hâkimiyetinin kaybedildiğine dair bilgiler sunulmuştur. II. Tukulti-Ninurta Dönemi’e (MÖ 890-884) (47-48) gelindiğinde, Asur sınırlarının çok fazla değişim göstermediği fakat ülkeyi zenginleştirmeye yönelik bazı hamleler olduğundan bu hamlelerin de Šubria gibi ufak çaplı ülkelerden ne gibi ganimetler ele geçirdiğine dair bilgiler vermektedir. Sonrasında II. Asur-Nasirpal Dönemi’nde (MÖ 883-859) (48-54) yapılan seferleri, seferlerden sonraki ortaya çıkan durumları ve Šubria Ülkesi’yle olan yazışmalar üzerine bazı anektodlar okuyucuya sunulmuştur. III. Salmanassar Dönemi (MÖ 858-824) (54-59) olarak isimlendirilen diğer bir kısımda, bu dönem hükümdarı olan III. Salmanassar’ın hem Urartular hem de Šubria Ülkesi’ne düzenlediği seferlere ait yazılı belgeler ışığında bilgiler verilmiştir. Ayrı ayrı başlıklar altında incelenen imparatorlar, V. Šamsi-Adad Dönemi (MÖ 823-811)’nden MÖ 745 Yılına Kadar Asur’da Yaşanan İç Karışıklıklar ve Dış Politikaya Yansımaları (59-64), III. Tiglat-Pileser Dönemi (MÖ 745-727) (64-67), II. Sargon Dönemi (MÖ 722-705) (67-73), Sanherib (MÖ 705-681) Suikasti ve Asarhaddon (MÖ 680-669) Dönemi (73-85) ve Asurbanipal Dönemi (MÖ 668-626) (85-87) gibi kısımlarda Asur Devleti’nin Šubria Ülkesine olan tutumu üzerinde durulmuştur. Genelde yazılı belgeler ışığında çıkarımlar yapılarak anlatılan politik olayların iki devlete yansımalarına dair bilgiler tüm bu alt başlıklarda okuyucuya sunulmuştur.

Urartu Kaynaklarına Göre Šubria Ülkesi’nin Önemi (89-91) adlı başlıkta, dönemin olaylarından kısaca bahsedilerek Urartular’ın coğrafi yerleşim sınırlarından bahsedilerek Šubria Ülkesi’ne olan ilgisinin nedenleri hakkında bilgiler okuyucuya sunulmuştur. Šubria Ülkesi ile etkileşimler yine bu bölümde de hükümdarlar alt başlıkları altında incelenmiştir. Bu alt başlıklarından biri olan Minua Dönemi’nde (MÖ 850-786) (91-95), yapılan seferleri ve bu seferlerin amaçlarına yönelik yazılı belgeler ışığında bilgiler verilmiştir. Diğer bir imparator olan II. Rusa Dönemi’nde (685-645) (95-99) ise yine yazılı belgeler ışığında, Šubria Ülkesi ile olan ilişkiler, anlaşmazlıklar ve sonuçları hakkında bilgiler okuyucuya sunulmuştur. İki ana başlıkta anlatılan olaylar dizisi Sonuç (101-105) bölümünde bağlanmıştır. Bu bölüm içerisinde, hem Asur Devleti’nin hem de Urartular’ın Šubria Ülkesi’ne olan tutumlarının nedenleri hakkında bazı çıkarımlarda bulunulmuştur. Ayrıca Šubria Ülkesi ile olan politik olayların neden ve sonuçları üzerine de açıklamalar getirilmiştir. Sonuç bölümünün devamında 8 harita ve 7 görsel ile Ekler (107-121) bölümünü, Kaynakça (123-138) izlemekte ve Dizin (139-143) bölümü ile kitap sonlandırılmaktadır.

Hüküm sürdükleri dönemlere bakıldığı zaman, Hitit, Mısır, Asur ve Urartu gibi devletlerin isimleri sıkça anılmaktadır. Fakat bu süper güçlerin dışında, tarihe iz bırakan bazı uygarlıkların da olduğu bilinmektedir. Tanıtımı yapılan bu eserde de ele alınan ana konu Šubria Ülkesi’dir. Šubria Ülkesi’nin iki büyük süper güç olan Asur ile Urartu arasında bir bölgede yer alması ve bölge politikasını etkilemesi açısından önem arz etmektedir. Eserde de Šubria Ülkesi’nin kendine has bazı geleneklerinde ve bu devletin süper güçlere olan tutumlarından yazılı belgeler ışığında bahsedilmiştir. Asur ve Urartu kaynaklarına göre karşılaştırmalı olarak incelenmiş, açıklayıcı ve tamamlayıcı olarak da okuyucuya sunulmuştur.