Berenice II Euergetis: Essays in Early Hellenistic Queenship

B. F. van Oppen de RUITER, Berenice II Euergetis: Essays in Early Hellenistic Queenship. New York 2015. St. Martin’s Press, 245 Sayfa (29 levha, 1 resim ve 2 tablo ile). ISBN: 9781137494610

Berenike II Euergetes: Erken Hellenistik Dönem Kraliçeliği Üzerine Makaleler isimli kitapta II. Be­renike ile ilgili dört makale sunulmakta ve kraliçenin hayatı, Ptolemaios Hanedenlığı’nın kraliçe dönemindeki yönetimi ve krallığın o dönemdeki mevcut durumu göz önüne alınarak sunul­mak­tadır. Yazar başlangıçta bu makaleleri farklı bilimsel dergilerde ayrı ayrı yayımlamak isterken, yakın çevresinin desteği ve yardımıyla ana hatlarıyla kraliçenin biyografisiyle ilgili kaleme aldığı yazılarını bir araya getirdiği bir kitap haline getirmiştir.

Contents (İçindekiler [IX]), Plates, Figures, Tables (Levhalar, Şekiller ve Tablolar [XI-XII]) ve de Abbreviations (Kısaltmalar (XIII-XIV]) kısımlarının ardından eserin bölümlerine geçiş yapılmakta­dır. Introduction (Giriş [1-6]) bölümünde yazar, her bir makale hakkında genel bilgiler vererek bu eserini doktora çalışması sırasında, Mısır-Hellen tanrıçaları ve Ptolemaios kraliçelerinin dini kimlikleri üzerine araştırma yaparken temellendirdiğini belirtmektedir. Buna ek olarak, böyle bir çalışmanın yapılmasının ihtiyaç olduğunu ileri sürmekte ve kitabının oluşmasında kendisine cesa­ret veren arkadaşlarının yardımıyla bu eserin var olduğunu açıklamaktadır.

Magas, Apame ve Berenice II (Magas, Apame ve Berenike II [7-22]) başlıklı birinci makale Erken Hellenistik Dönem kronolojisinin irdelenmesine ayrılmaktadır. Bu bölümde, Berenike’nin doğu­mu MÖ III. yüzyılın başlarına tarihlendirilirken, Berenike’nin Magas ve Apame’nin çocuğu olarak belirtilmiş olmasının yanlışlığına vurgu yapılarak, kendisinin II. Ptolemaios ile II. Arsinoe’nin çocuğu olduğunun antik kaynaklar tarafından doğrulandığı belirtilmektedir. Bundan sonra sıra­sıy­la I. Suriye Savaşı’na (MÖ 276-272), Magas’ın Mısır’a yolculuğuna ve orada ölümüne, Khremo­nideia Savaşı’na (MÖ 267-261) ve de Demetrios Kalos’un Kyrene’de faaliyetlerine değinilmekte­dir. Burada dönem hakkındaki tarihsel süreç de aktarılırken, ailelerin soy ağaçları ve birbirleriyle olan evlilik ilişkilerine ayrıca odaklanılmaktadır.

The Marriage of Ptolemaios III and Berenice II (III. Ptolemiaos ve II. Berenike’nin Evliliği [23-40]) başlığı altında sunulan ikinci makalede de, babası Magas’ın ölümünden sonra Demetrios Kalos (MÖ 285-249) ile evlenen kraliçenin, kralın ölmesinin ardından III. Ptolemaios ile evlenmesi ko­nusu üzerinde durulmaktadır. Bu süreçte, kral ve kraliçenin Θεοì ἀδελφοί’un (Theoi Adelphoi = Kardeş tanrılar) çocukları olarak ilan edildiği belirtilmektedir. Bu makale, Erken Hellenistik Dö­nem açısından Berenike’nin soyağacını, kronolojisini ve evlilik bağlarını daha iyi tanıtmakla bir­likte, Kyrene ve Mısır’daki mevcut durumu da gözler önüne sermektedir. Kallimakhos’un Kome Berenike ve Kanopus Dekreti’nde belirtildiği üzere Ptolemiaos Hanedanlığı ile gerçekleştiri­len bu evlilik, ideolojik bir perspektif içermesi sebebiyle krali bir bağı doğurmaktadır. Ayrıca II. Bere­nike’nin askeri ve pratik konularda da yetenekli olduğunu ortaya koymaktadır.

Kitabın diğer bölümünüyse Berenike II in Art and Artifacts (Sanatta ve Buluntularda II. Berenike [41-70]) başlıklı üçüncü makale oluşturmaktadır. Bu bölümde II. Berenike’nin ikonografik tasvir­leri ele alınmaktadır. Bu bağlamda, özellikle Kyrene ve İskenderiye sikkelerinde yer alan iko­nog­rafik betimlemeler inceleme altına alınmaktadır. Bu sikkelerin ön yüzünde genellikle krali­çe Be­renike’nin başı örtülü büstü yer alırken, arka yüzündeyse bereket boynuzu resmedilmekte­dir. Diğer yandan, heykel ve kabartmalarda ya da Ptolemaios Dönemi vazo tiplerinde ve mühür yü­züklerde de kraliçenin tasvirinin görüldüğüne değinilmektedir.

Son bölümü oluşturan Astronomy and Ideology in the Coma Berenice (Berenike’nin Perçemin­de­ki Astronomi ve Kimlik [71-116]) başlıklı makalede, Laodike Savaşı’nda (MÖ 246-241) Su­riye’ye giren III. Ptolemiaos’un bu askeri seferinden hızlıca ve sağ salim bir şekilde dönebilmesi için II. Berenike’nin saçından bir tutam keserek Aphrodite Tapınağı’ndaki altara koymasıyla ilgili söylenceye değinilmektedir. Akabinde saçın yok olduğunu gören rahip Konon’un, kralı alıp gece karanlığına çıkarınca tanrıçanın onu alıp göğe yükselttiğine ve kralın bir takımyıldızı olarak gökyü­zünde kaldığına dair hikâyeye yer verilmektedir. Buna ek olarak, Kallimakhos’un Kome Bereni­ke’sinde ve Catullus’un Carmina’sındaki (66) muhtemel astronomik delaletler de burada analiz altına alınmaktadır.

Conclusion (Sonuç [117-130]) bölümünde de Hellenistik Dönem tarihine ışık tutulmakta, genel bir perspektif içerisinde Ptolemaios Krallığı’nın başarısı, meşruluğu, ideolojisi ve bu krallığa tapı­nımla ilgili ritüeller anlatılmaktadır. Ayrıca, kraliçenin soy ağacı çıkartılarak II. Berenike’nin bir otobiyografisi de sunulmaktadır. Son olarak, epigrafik belgeler, antik kaynaklar, nümismatik veri­ler ve modern literatür göz önüne alınarak, II. Berenike’nin krallığı nasıl etkilediği üzerinde durul­maktadır.

Pausanias’ın Hellas’ın Tasviri (I. 7. 1-2); Kallimakhos’un Koma Berenike ve Catullus’un Carmina (66) adlı eserlerinin bölümlerinde yer alan Kome Berenike ile ilgili metinlerin verildiği Appendix (Ek [131-143]) kısmı eserin sonunda yer almaktadır. Ayın evrelerini anlatan Lunar Phases (144-145) kısmında da MÖ 246-245 yıllarına ait ayın, yeni ay, ilk çeyrek, dolunay ve son çeyrek evre­lerine ait gün ve saatler verilmektedir. Time Table (Zaman Çizelgesi [146-148]) kısmı ise MÖ 323-221 yılları arasındaki zamanı kronolojik bir perspektif içerisinde sunmakla birlikte, Notes (Notlar [149-200]) kısmı da dipnotlar olarak kitabın arkasında yer almaktadır. Eser çalışmada yararlanı­lan kaynakların belirtildiği Bibliography (Kaynakça [201-227]) ve eserde geçen kişi ve yer adlarının listelendiği Index (Dizin [229-245]) kısımları ile sonlanmaktadır. Sonuç iti­bariyle, söz ko­nusu bu eser, Hellenistik Dönem krallıklarından biri olan Ptolemaios Hanedanlığı ile ilgili hem dini hem de siyasi bilgileri bir arada değerlendirmektedir. Diğer yandan, son dönem­de çıkan oto­biyografik çalışmalar bakımından da Ptolemaios Krallığı için kapsamlı ve geniş bilgiler sun­mak­tadır.