Türklerin Büyükleri – Asya’dan Avrupa’ya Hazar’dan Akdeniz’e

C. C. ÖZGEN, Türklerin Büyükleri – Asya’dan Avrupa’ya Hazar’dan Akdeniz’e. İstanbul 2018. Kronik Kitap, 279 sayfa. ISBN: 9789752430846

TV sunucusu, gazeteci ve yazar Cansu Canan Özgen, Türklerin Büyükleri adlı kitabında, Bilge Kağan çağından başlayıp Gazi Mustafa Kemal Atatürk dönemine kadar uzanan süreçte, Türk tarihinde iz bırakmış büyük isimler hakkında, alanında uzman değerli tarihçilerle yaptığı röportajları aktarmak­tadır. Kitap 8 bölümden oluşmaktadır ve her bölümde önemli tarihi bir isim yine alanında uzman önemli bir akademisyen ile konuşulmaktadır.

İlk bölümde (13-30) Gök Türk Devleti’nin önemli isimlerinden biri olan Bilge Kağan, Yeditepe Üniversitesi Tarih Bölümü Başkanı ve Gök Türkler, Kök Tengri’nin Çocukları, Gök Börü’nün İzinde ve Bozkırın Kağanlıkları gibi eserlerin yazarı Prof. Dr. Ahmet Taşağıl ile konuşulmuştur. Bu bö­lümde genel olarak Bilge Kağan’ın kim olduğu, Göktürklerin kökeni, kuruluşu, inançları ve sosyal hayatı ve Orhun Yazıtları hakkında konuşuluyor. Ayrıca Bilge Kağan’ın kardeşi Kül Tegin’den veziri Tonyukuk’a, Çin hükümdarlarından İl Bilge Hatun’a kadar pek çok kişi ve o çağda yaşanmış olay­lardan da bahsediliyor.

İkinci bölümde (31-62) büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk yer almakta. Nizamülmülk hakkında Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nde görev yapan ve Berzem, Gazneliler, Gulam ve Ikta, Türk Savaş Sanatı gibi kitapların sahibi Doç. Dr. Erkan Göksu’nun bilgisine başvu­rulmuştur. Nizamülmülk’ün Çağrı Bey’den başlayıp, Alp Arslan ve Melikşah dönemlerinde sultan­ların yanında nasıl yer aldığı ve onlara nasıl hocalık ettiği, gerçek ismi ve “ülkeye düzen veren” lakabının nasıl ortaya çıktığı, devlet için önemi ve genel olarak Selçuklular bu bölümün ana konu­sudur. Adını ünlü vezirden alan Nizamiye Medreseleri ve bu medreselerin önemi, Ikta sisteminin ihyası, Nizamülmülk’ün meşhur eseri Siyasetname de bu bölümde konuşulan önemli konulardır.

Üçüncü bölümün (63-102) konusu Büyük Selçuklu Sultanı Alp Arslan’dır. Sultan Alp Arslan’ı konuşmak için bilgisine başvurulan kişi İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tarih Bölümü’nde görev yapan çalışmaları arasında Sultan Alparslan kitabı da bulunan Prof. Dr. Cihan Piyadeoğlu’dur. Sel­çukluların kimler olduğundan başlayarak Alp Arslan’ın tahta geçişi, Nizamülmülk ve onun nezdinde Siyasetname ve Nizamiye Medreseleri, Malazgirt zaferi ve bu zaferin öncesinde Alp Arslan’ın Mısır hedefi, Romanos Diogenes ve batı açısından Malazgirt, Alp Arslan’ın kişisel özellikleri ve genç yaş­taki vefatı bu bölümde konuşulan başlıca konulardır. Sultan Alp Arslan’ın devleti tek bir çatı altında toplaması, doğu ile batı arasındaki birliği sağlaması ve Anadolu’nun Türkleşme sürecini başlatması gibi özellikleriyle Türk tarihinde önemli bir yere sahip olduğundan bahsedilmektedir.

Dördüncü bölümde (103-140) Muş Alparslan Üniversitesi Tarih Bölümü başkanı ve Selçukluları Yeniden Keşfetmek, Kıyametin İlk Günü, Malazgirt 1071 gibi kitapları olan Doç. Dr. Mustafa Alican ile Timur hakkında konuşulmaktadır. Timur’un hayatı, kurduğu devlet, yaptığı savaşlar, karakteri ve mücadelesi bu bölümün ana hatlarını oluşturmaktadır. Ayrıca Cengiz Han ile benzer hayat hikâyesi ve bir yandan yaptığı zalimlikler, döktüğü kanlar öte yandan yaptırdığı eserler, dindar ki­şiliği ve âlim ve sanatkârları koruyan ilginç karakteri ile Timur konusunda önemli bilgiler verilmek­tedir.

Beşinci bölümde (141-174) Türk denizcilik tarihinin en önemli simlerinden Barbaros Hayred­din Paşa, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi ve Sultanın Casusları ve Sultanın Korsanları adlı kitapların yazarı Doç. Dr. Emrah Safa Gürkan ile konuşulmaktadır. Barbaros Hayreddin Paşa ve onun devrindeki denizcilik, korsanlık ve piratlık ara­sındaki farklar ve Preveze bu bölümde tartışılan başlıca konulardır. Ayrıca Barbaros Hayreddin Paşa’nın yanı sıra Oruç Reis, Turgut Reis, Uluç Ali Reis, İshak Reis ve Andrea Doria gibi önemli denizciler üzerinden dönemin denizcilik faaliyetleri ve deniz savaşları hakkında bilgi veriliyor.

Altıncı bölümde (175-210) bütün dünyanın “Muhteşem Süleyman” olarak tanıdığı Kanuni Sul­tan Süleyman yer almakta. Kanuni Sultan Süleyman’ı anlatması için 29 Mayıs Üniversitesi Tarih Bölümü’nde görev yapan ve Osmanlı Klasik Çağında Siyaset, Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluş ve Yükseliş Tarihi, Fetih ve Kıyamet gibi eserlerin sahibi Prof. Dr. Feridun M. Emecen’in bilgisine başvurulmuştur. Bu bölümde Kanuni’nin aldığı eğitim, babasının kendi üzerindeki etkisi, kişisel özellikleri, özel hayatı, eşi Hürrem Sultan, oğlu Şehzade Mustafa, veziri İbrahim Paşa, ezeli rakibi Şarlken (V. Karl), batıya yönelik seferleri ve Viyana seferinin asıl amacı hakkında önemli bilgiler yer almaktadır.

Yedinci Bölümde (211-252) Selanik İstanbul’a Karşı, Karikatürle Sultan II. Abdülhamid kitapla­rının yazarı Prof. Dr. Necmettin Alkan ile Sultan II. Abdülhamid hakkında konuşuluyor. Sultan II. Abdülhamid’e farklı kesimler tarafından yakıştırılan farklı sıfatların gerçeği yansıtmadığı ve Sultan Abdülhamid’in hem muhafazakâr hem de reformcu bir padişah olduğu bu bölümün ana konusu­dur. Sultan Abdülhamid’in kişisel özellikleri, polisiye romanlara ve fotoğrafa olan tutkusu, sansür ve jurnal uygulamaları, takip ettiği iç ve dış siyaset ve Jön Türkler bahsi geçen diğer konulardır.

Son bölümde (253-279) ulu önderimiz Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü Gazi Mustafa Kemal Ata­türk kitabı ışığında önemli tarihçilerimizden Prof. Dr. İlber Ortaylı anlatıyor. Bu bölümde doğu­mundan ölümüne kadar geçen süreçte Atatürk hakkında merak edilen ve tartışılan birçok konuda açıklayıcı, önemli bilgiler yer almaktadır.

Orta Asya’dan Avrupa kapılarına, Gök Türkler’den Türkiye Cumhuriyeti’ne, Bilge Kağan’dan Atatürk’e Türk tarihinin önemli çağlarının, devletlerinin ve liderlerinin anlatıldığı bu eser röportaj şeklinde, sohbet havasında geçen tarzı ile okuyucuyu sıkmayan, akıcı bir anlatıma sahiptir. Yazarın Giriş (9-11) bölümünde bahsettiği gibi kitapta doğal olarak büyük isimlerin bazıları yer alabilmekte ancak Türk büyükleri denince belki de akla en başta gelmeyen ama yaptıkları işlerde ehil olan ve yaşadıkları döneme damga vuran Nizamülmülk ve Barbaros Hayreddin Paşa gibi isimlerin yer al­ması kitabın ayırt edici özelliklerinden biridir. Sonuç olarak, bahsi geçen tarihi kişiler hakkında me­rak edilebilecek soruların çoğunun her biri kendi alanında uzman önemli tarihçilerin bilgileri ile cevap bulduğu, tarih severlerin ilgisini çekebilecek önemli bir eserdir.