Neue Inschriften aus Perge 4: Der Procurator Aurelius Heraclida (Heraklides) ehrt Kaiser Diocletian in Perge

Neue Inschriften aus Perge 4: Der Procurator Aurelius Heraclida (Heraklides) ehrt Kaiser Diocletian in Perge

Hamdi ŞAHİN

Zusammenfassung: Dieser Artikel untersucht eine neue lateinische Ehreninschrift, die während der Grabungssaison 2024 in der Oststraße von Perge auf einem als Spolienmaterial wiederverwendeten Block dokumentiert wurde. Die Inschrift ehrt Kaiser Diocletian mit dem Titel Restitutor Orbis Terrarum und nennt als Dedikanten Aurelius Heraclida, welcher die Titel vir egregius, ducenarius et procurator Lyciae-Pamphyliae führt. Im Artikel werden zunächst die epigraphischen Merkmale der Inschrift evaluiert, woraufhin der politische und ideologische Hintergrund des Titels Restitutor Orbis Terrarum im Kontext der diokletianischen Restaurationsideologie diskutiert wird. Die Identität des in der Inschrift genannten Aurelius Heraclida wird unter Heranziehung der Prosopography of the Later Roman Empire (PLRE) sowie weiterer Schriftquellen eingehend analysiert; dabei werden stichhaltige Beweise dafür vorgelegt, dass er mit dem aus einer Inschrift in Udruh (Provinz Arabia) bekannten vir perfectissimus et dux Aurelius Heraclida identisch sein könnte. Die Abweichungen in der Titulatur zwischen beiden Dokumenten werden im Rahmen des spätrömischen Karriereverlaufs und der Ranghierarchie bewertet. Darüber hinaus wird der Kompetenzbereich von Heraclida unter Berücksichtigung der administrativen und militärischen Struktur der Provinz Lycia-Pamphylia im späten 3. Jahrhundert n. Chr. neu interpretiert. Demzufolge liefert die Studie neue Daten zur Provinzverwaltung, den militärisch-administrativen Reformen sowie zur Rezeption der kaiserlichen Ideologie in Kleinasien während der frühen Tetrarchie.

Schlüsselwörter: Perge, Inschrift, Aurelius Heraclida, Lycia-Pamphylia, Diocletian

Abstract: This article examines a new Latin honorific inscription documented during the 2024 excavation season along the East Street of Perge, carved on a block reused as spolia. The inscription honors Emperor Diocletian with the title Restitutor Orbis Terrarum and identifies the dedicator as Aurelius Heraclida, who holds the titles vir egregius, ducenarius, and procurator Lyciae-Pamphyliae. The study first evaluates the epigraphic features of the inscription before discussing the political and ideological background of the title Restitutor Orbis Terrarum within the context of Diocletianic restoration ideology. The identity of Aurelius Heraclida is analyzed in detail using the Prosopography of the Later Roman Empire (PLRE) alongside other textual sources, presenting compelling evidence that he may be identical to the vir perfectissimus and dux Aurelius Heraclida known from an inscription in Udruh (Arabia province). The variations in honorific titles between the two documents are assessed within the framework of Late Roman career progression and rank hierarchy. Furthermore, Heraclida’s sphere of authority is reinterpreted in light of the administrative and military structure of the province of Lycia-Pamphylia in the late 3^rd cen­tury CE. Consequently, this study provides new data regarding provincial administration, military-administrative reforms, and the reception of imperial ideology in Asia Minor during the early Tetrarchy.

Keywords: Perge, Inscription, Aurelius Heraclida, Lycia-Pamphylia, Diocletian

Genişletilmiş Öz: Bu çalışma, Perge’nin Doğu Caddesi’nde 2024 yılı kazı sezonunda ortaya çıkarılan ve devşirme malzeme olarak yeniden kullanılmış bir blok üzerinde tespit edilen yeni bir Latince onur yazıtını incelemektedir. Yazıt, İmparator Diocletianus’u Restitutor Orbis Terrarum unvanıyla onurlandırmakta ve adak sahibi olarak vir egregius, ducenarius et procurator Lyciae-Pamphyliae unvanlarını taşıyan Aurelius Heraclida’yı zikretmektedir. Makalede öncelikle yazıtın epigrafik özellikleri değerlendirilmiş, ardından Diocletianus’un restorasyon ideolojisi bağlamında Restitutor Orbis Terrarum unvanının siyasi ve ideolojik arka planı tartışılmıştır. Yazıtta adı geçen Aurelius Heraclida’nın kimliği, Prosopography of the Later Roman Empire (PLRE) ve diğer yazılı kaynaklar ışığında ayrıntılı biçimde incelenmiş; özellikle Arabia Eyaleti’ndeki Udruh’dan bilinen bir yazıtta geçen vir perfectissimus et dux Aurelius Heraclida ile aynı kişi olduğu yönünde güçlü kanıtlar ortaya konmaya çalışılmıştır. Her iki belge arasındaki unvan farklılıkları, Geç Roma Dönemi’ndeki kariyer ilerlemesi ve rütbe hiyerarşisi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Buna göre Heraclida’nın Perge yazıtında taşıdığı vir egregius ile Udruh yazıtındaki vir perfectissimus unvanları kendisinin atlı sını­fına mensup olduğunu göstermektedir. Heraclida, Tetrarşi Dönemi’nin başlarında Perge’de ducenarius procurator olarak bulunmasının ardından MS 3. yüzyılın sonunda Udruh’ta dux olarak görev almıştır. Burada Legio VI Ferrata Fidelis Constans’a ait castra’nın yeniden inşasını üstlendiği görülmektedir. Bu inşa faaliyetinde Heraclida, praefectus legionis Aurelius Mucianus’un da katılımıyla, praeses provinciae Aelius Flavianus (vir clarissimus) bu faaliyeti gerçekleştirmiştir. Bu idari yapılanma; Diocletianus’un Doğu sefer­leri ve Limes Arabicus’un yeniden düzenlenmesi sürecinde, özellikle MS 297/298 reformları sonrasında imparatorluğun doğusunda şekillenen yönetim sistemiyle tam bir uyum sergilemektedir. Ex fundamentis olarak gerçekleşen bu yeniden inşa, aynı zamanda dönemin kapsamlı askeri altyapı faaliyetlerine işaret etmektedir. Heraclida’nın vir perfectissimus unvanına yükselişi ise ordo equester içerisinde giderek derin­leşen kurumsal hiyerarşileşmeyi açıkça ortaya koymaktadır. Makalenin devamında Lycia-Pamphylia eya­letinin geç III. yüzyıldaki idari ve askerî yapısı ele alınarak Heraclida’nın görev alanı yeniden yorumlan­mıştır. Sonuç olarak çalışma, erken Tetrarşi Dönemi’ndeki eyalet yönetimi, askerî-idarî reformlar ve imparatorluk ideolojisinin Küçük Asya’daki yansımalarına ilişkin yeni veriler sunmaktadır.

Anahtar Sözcükler:Perge, Yazıt, Aurelius Heraclida, Lykia-Pamphylia, Diocletianus