Women and Society in the Roman World: A Sourcebook of Inscriptions from the Roman West

]

E. A. HEMELRIJK, Women and Society in the Roman World: A Sourcebook of Inscriptions from the Roman West. New York 2020. Cambridge University Press, 345 sayfa. ISBN: 9780814684214

Amsterdam Üniversitesi’nde Eski Çağ Tarihi öğretim üyesi olan Emily A. Hemelrijk antik Roma’da kadın ve cinsiyet üzerine çalışmalar yapmaktadır. Bu kaynak kitapta da İtalya ve Roma İmparatorluğu’nun batı eyaletlerindeki Romalı kadınların toplumsal yaşamdaki rolleri ve faaliyetleri hakkında önemli ipuçları veren çok sayıda ve geniş kapsamlı yazıt koleksiyonu sunmaktadır. Seçmiş olduğu yazıtları çeşitli tematik başlıklar altında veren yazar, bu yazıtların çevirilerini ve kısa tanıtımlarını vererek geniş bir okuyucu kitlesine hitap edecek bir eser ortaya çıkarmıştır. Tematik başlıklardan oluşan kitap; köle veya özgür kadınlardan seçkin kadınlara ve İmparatorluk ailesine kadar uzanan geniş skalada; Roma kadınlarının aile rollerine, sosyal yaşamlarına, mesleklerine, yasal statülerine, seyahatlerine ve göçlerine, etnik kökenlerine, dinsel konumlanışlarına (rolleri, titrleri, bağlılıkları) ve hayırseverliklerine ışık tutmaktadır. Kitaptaki yüzlerce yazıt örneğinin bir kısmının resminin verilmesi (71 Figür); akademisyenlerin, öğrencilerin ve meraklıların orijinal yazıtları görmelerine ve okumalarına olanak sağlamaktadır. Tüm tematik konu başlıklarının altında önce genel bilgi verilmesi ve ileri okumalar için kaynak eserlerin aktarılması; okuyucunun hem konu ile ilgili temel bilgiye sahip olmasına hem de spesifik konularda literatür taraması yapmasına yardımcı olacaktır.

Kitap “Family Life”, “Legal Status, Citizenship and Ethnicity”, “Occupations”, “Social Relations”, “Travael and Migration”, “Religion, Public Life”, “Imperial Women” adlı yedi bölümden oluşmaktadır. Kitabın bölümlerinden önceki List of Figures kısmında, kullanılan figürlerin ve haritaların künyesi; Preface kısmında kitabın genel özellikleri ve teşekkür; Glossary kısmında en çok kullanılan Latince sözcüklerin ve deyimlerin anlamları; List of Abbreviations kısmında kısaltmalar; Maps kısmında ise Augustus Dönemi İtalya bölgelerini, Roma Dönemi İtalya kentlerini ve Roma Devleti’nin tüm eyaletlerini gösteren üç harita bulunmaktadır. Daha sonraki Introduction kısmında ise antikçağ Roma’sında kadınların yaşamları ve bu yaşamların yazıtlara yansımaları ile ilgili genel bir çerçeve çizilmiştir.

Eserin “Family Life” adlı ilk bölümü; kadınların evlilikteki rollerinin anlatıldığı Marriage and the Traditional Virtues of Wives, annelik algısı ve annenin rolünün anlatıldığı Mothers, kız çocuklarının ailedeki rolleri ve kız çocuk sevgisinin anlatıldığı Daughters, büyükannelerin anlatıldığı Grandmothers, kız kardeşlerin birbirleriyle ve akraba kızlarıyla ilişkilerinin anlatıldığı Siblings and Other Relations, üvey kız çocuklarının ve ailelerinin anlatıldığı Foster Families and Stepfamilies adlı altı alt başlıktan oluşmaktadır.

“Legal Status, Citizenship and Ethnicity” adlı ikinci bölüm; köle kadınların ve azatlıların oldukça ayrıntılı ve birçok farklı örnek üzerinden anlatıldığı Slaves and Freedwomen,  kadınların vatandaşlıklarının ve etnik kimliklerinin üzerinde durulduğu Citizenship and Ethnicity adlı iki alt başlıktan oluşmaktadır.

“Occupations” adlı üçüncü bölüm; kadın doktorlar, hemşireler, sütanneler gibi sağlık ile ilgili kadın katılımının anlatıldığı Medical Professions, kadınların eğitim durumları ve sınırlamaların anlatıldığı Education, özellikle zengin Roma evlerinde istihdam edilen kadın kuaförlerin anlatıldığı Hairdressers and Barbers, kadın tacirlerin, esnafların, zanaatkârların mesleklere göre ayrıntılarıyla anlatıldığı Trades and Crafts, dansçı, şarkıcı, aktris, gladyatör, hancı gibi eğlence sektöründeki kadınların anlatıldığı Entertainers and Bar Personnel, fahişelerin ve ücretlerinin anlatıldığı Prostitutes and Prices, toprak sahibi ve emlakçı kadınlar ile atölye yöneticisi kadınların anlatıldığı Managers, kadınların finans sektöründeki yerlerinin anlatıldığı Women and Finances alt başlıklarını kapsamaktadır.

Sosyal ilişkilere, seyahate ve göçe yoğunlaşan “Social Relations, Travel and Migration” adlı dördüncü bölüm; kadınlar arası sosyal ilişkilerin ve arkadaşlığın anlatıldığı Female Friendship, kadınların müdahil olduğu aşk, büyü, intikam, lezbiyen ilişki, orduda cinsellik gibi konuların olduğu Love and Hate, kadınların tiyatro, hamam vb. etkinlikler vasıtasıyla sosyalleşme alanlarının anlatıldığı Patronage and Sociability, kadınların seyahat etme tarzlarının ve kalıcı göçlerinin anlatıldığı Mobility and Migration adlı alt başlıklardan oluşmaktadır.

Din konusuna yoğunlaşan “Religion” adlı beşinci bölüm ise; Vesta, Ceres, Venus, Iuno, Minerva, Diana, Tellus, Dionysos, Isis, Bona Dea vb. rahibelerinin ve imparator kültleri rahibelerinin anlatıldığı Priestesses, rahibelerden farklı olarak Tanrı-Tanrıça-İmparator kültlerinde hizmet eden kadınların anlatıldığı Female Cult Personnel, kendilerini tamamen tanrı ve tanrıçalara adayan dindar kadınların anlatıldığı Dedicants and Devotees adlı üç alt başlıktan oluşmaktadır.

Kitabın altıncı bölümü olan “Public Life” ise; tapınaklara bağış yapan ya da tamiratını üstlenen, sosyal konularda sorumluluk alıp maddi destekte bulunan kadınların anlatıldığı Civic Benefactresses, sayıları çok az da olsa kent koruyucusu kadınların ve inşaatçıların, demircilerin, tekstil çalışanlarının, meslek kuruluşlarının sorumluluğunu üstlenen kadınların anlatıldığı Patronesses and Mothers of Cities and Associations, özellikle imparator ailesi kadınların halka açık alanlardaki heykellerinin anlatıldığı Public Statues, örneğine çok az rastlanan kadın cenaze törenlerinin anlatıldığı Public Funerals, oy hakları olmamasına rağmen aedile seçimlerinde bir adayı destekleyen (Pompeii örneği) kadınların anlatıldığı Women and Electoral Notices in Pompeii alt başlıklarından oluşmaktadır.

“Imperial Women” adlı son bölüm; eylemleri nedeniyle kutsallaştırılan veya Elagabalus’un eşi Annia Aurelia Faustina gibi örnekler ekseninde, anısı lanetlenen (damnatio memoriae) kadınların anlatıldığı Life, Death and Deeds, onursal, tanrısal unvanlar alan veya kültleştirilen imparatorluk ailesi kadınlarına yer verilen Titles and Cult, imparatorluk ailesi kadınlarının veya zengin kadınların hizmetlerindeki şarkıcıların, masözlerin, kuaförlerin, terzilerin, doktorların, ebelerin, ayakçıların, öğretmenlerin, çalgıcıların ve diğer birçok görevlilerin anlatıldığı Wealth and Staff alt başlıklarını kapsamaktadır.

Eser, kaynakların verildiği “References” ve dizin bölümü olan “Index” başlıklarıyla son bulmaktadır.

Antikçağ Roma’sında özellikle İtalya ve batı eyaletlerinde yaşamış olan kadınların aile ve sosyal ilişkileri, etnik kimlikleri, dinsel yaşamları, onurlandırılmaları, lanetlenmeleri, seyahatleri, göçleri, meslekleri, yasal konumları, gündelik yaşamları, sosyal statüleri, finansal ilişkilere katılımları bu kitapta yazıtlar ekseninde enine boyuna değerlendirilmiştir. Eserde kölelerden özgürlere, kız çocuklarından yaşlılara, varlıklılardan fakirlere, rahibelerden fahişelere, imparatorluk ailesindekilerden eğlence sektöründekilere kadar geniş yelpazede kadın figürlerin ele alınması; antik Roma’da kadınların yaşam tarzları ve kadın algısı ile ilgili önemli bilgiler edinmemize neden olmaktadır. Böylece eser, edebi kaynaklarda büyük ölçüde göz ardı edilen kadınların daha iyi anlaşılması için önemli bir açığı kapatmaktadır. Bu yazıtlarda kadınların ev ve aile işlerinin yanında, sosyal yaşama ve mesleklere katılım oranlarının da düşünülenden yüksek olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu yüzden eser meraklı okuyucu, öğrenci, akademisyen, kadın ve cinsiyet tarihi ile ilgilenen herkes için, birinci elden kaynakları içermesi nedeniyle de, önemli bir başvuru kaynağı olabilecek niteliktedir.