Knidos: Denizlerin Buluştuğu Kent

 

E. M. DOKSANALTI, İ. KARAOĞLAN – D. O. TOZLUCA, Knidos: Denizlerin Buluştuğu Kent. Ankara 2018. Bilgin Kültür Sanat Yayınları, 123 sayfa (147 resim ile birlikte). ISBN: 9786059636421

Burada ele alınan çalışma, Knidos antik kentiyle ilgili yayımlanmış -şu an için- en güncel rehber kitaptır. Kitapta Knidos Antik Kenti (5) ana başlığı altında kentin konumu, tarihsel süreci, araştırma tarihçesi, mekânları, yapıları, gün­cel araştırmaları ve çeşitli buluntuları alt başlıklar açılarak incelenmiştir. Ha­rita, çizim, fotoğraf, üç boyutlu rekonstrüksiyon vb. renkli görseller de resim adı altında, ilgili bölümlerde verilmiştir.

İçindekiler bölümü hazırlanmamış olduğundan kitaptaki başlıkları sırasıyla vermek, çalışmanın içeriğini anlamak açısından yararlı olacaktır. Ana başlık altında metin bölümünü oluşturan diğer başlıklar: Konum (5-21), Knidos’un Araştırma Tarihçesi (22-26), Dionysos Terası ve Stoa Yapısı (27-28), Dionysos Tapınağı/C Kilisesi (28-29), Stoa (30), Mermer Oda/Heroon (31), Liman Cad­desi (32-33), Liman Caddesi’nin Doğusu’ndaki Mekânlar (34-37), Liman Cad­desi Blokları Üzerine Kazınmış Oyunlar (38-40), D Kilisesi (41-43), E Kilisesi (44-45), Batı Limanı Şapel Kompleksi (46-48), Pembe Tapınak (Dor Tapınağı) (49-50), Apollon Karneios Kutsal Alanı (51-57), Yuvarlak Tapınak (58-63), Kni­dos Aphroditesi (64-65), Korinth Tapınağı Terası ve Dorik Portiko (66-68), Gü­neş Saati (69-70), Knidos Labirenti (71-73), B Kilisesi (74-76), İkiz Tonoz­lar/Kutsal Kaynak (76-77), Küçük Tiyatro (78-82), Newton’un Barakası (83-84), Demeter Kutsal Alanı (85), Kap Krio (86), Kap Krio Lykaithion Anıt Mezarı (87-90), Sur ve Liman Duvarları (92-94), Knidos Sualtı Araştırmaları (95-97), Knidos II. Teras Tholos Yapı (98-99), Knidos Aslanlı Mezar (100-107), Odeion (107-108), Knidos Deveboynu Feneri (109-110) biçimindedir. Dipnot kullanıl­mayan kitapta Kaynakça (111-114) verilmiştir. Daha sonra ise Knidos’tan altı adet fotoğraf –resim adı altında verilen görsellerin dışında tutularak- payla­şılmış (115-120) ve kent planıyla (122-123) kitap sonlandırılmıştır.

Başlıklar arasında kent tarihiyle ilgili bir bölüm görülmese de kentin baş­langıcından sonuna dek -bilinen- tarihi Konum başlığı altında ele alınmıştır. Bu bölümde kent coğrafyasının daha iyi anlaşılabilmesi için Knidos ve çevre­sinin uydu görüntüsü, kentin çeşitli açılardan çekilmiş hava fotoğrafları, Pirî Reis’in haritası ve 18. yüzyıl sonlarına ait bir çizim de yayımlanmıştır. Kent tarihiyle ilgili bölümler de Knidos’tan çeşitli buluntuların görselleriyle zengin­leştirilmiştir.

Kitapta, kentin mimari yapıları ve bunların bulunduğu alanlara ağırlık ve­rildiği görülür. Yapılardan söz edilirken genel olarak bunların konumları, bak­tığı yönler, boyutları, yapı malzemeleri, cephe ve plan özellikleri, çeşitli veri­ler ışığında tarihlendirmeleri üzerinde durulmuştur. Yuvarlak Tapınak örne­ğinde (Tapınağın hangi tanrıya ait olduğu ya da Aphrodite Euploia heykelinin burada olup olmadığı tartışmaları söz konusudur) olduğu gibi yapıyla ilgili tar­tışmalı durumlar ya da ayrıca belirtilmesi gereken özellikler (sahip olduğu ya­zıtlar gibi) varsa bunlar da okuyucuya aktarılmıştır. Yapılara ait fotoğraflar ile birlikte kimi zaman çizim ve üç boyutlu rekonstrüksiyonlar da bu bölümlerde paylaşılmıştır.

Antik Çağ oyunları, güneş saati ve labirent üzerine açılmış başlıklar ayrıca ele alınabilir. Knidos’ta görülen bu ilgi çekici örnekler; benzerleri, geçmişleri ve çeşitli ayrıntıları ile birlikte değerlendirilmiştir. Heykellerle ilgili tek başlık Knidos Aphroditesi gibi görünse de bu heykel ile ilgili kimi bilgileri de Yuvarlak Tapınak bölümünde bulmak olanaklıdır. Ayrıca Knidos Aslanlı Mezar başlığı altında Knidos Aslanı olarak anılan heykel de incelenmiştir. Knidos için ol­dukça önemli olan bu heykellerin stilistik özelliklerine, mimari buluntuların çoğunlukla nispeten yüzeysel aktarıldığı söylenebilecek özelliklerine göre daha ayrıntılı yer verildiği dikkat çekmektedir. Başka yapı ve mekânlarda bu­lunmuş heykel ya da heykeltıraşlık eserleriyse ilgili bölümlerde yer almakta­dır.

Newton’un Barakası ve Knidos Deveboynu Feneri başlıklarının da ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. Bunlar kitabın İlk Çağ ile ilgili olmayan bö­lümleridir. Sözü edilen ilk başlıkta, 1858-1859 yıllarında Knidos’ta kazılar ger­çekleştirmiş olan Charles T. Newton ve ekibinden kalma buluntulara değinil­mişken ikinci başlık ise Knidos’un, manzarasıyla ilgi çeken 1931 yapımı fene­riyle ilgilidir.

Knidos Sualtı Araştırmaları başlıklı bölümün de diğerlerinden farklı bir for­matta olduğu belirtilebilir. Bu başlık altında Knidos ve çevresindeki su altı araştırmalarıyla amaçlananlar ve su altı buluntuları üzerinde durulmuştur.

Kitaptaki başlıklar genel olarak gözden geçirildiğinde yer yer benzer ko­numda bulunan örneklerin yer yer de birbiriyle aynı ya da benzer özellikli yapıların (kilise, tapınak gibi) izlenerek çalışma omurgasının oluşturulduğu iz­lenimine kapılınabilir. Ancak çalışma planının oturtulduğu taban, kitabın en sonunda yer alan kent planı incelendiğinde daha açık biçimde anlaşılabilmek­tedir. Kent planı ve başlıklar karşılaştırıldığında kitaptaki konuların, planda verilen gezi güzergâhını izlediği söylenebilir. Dolayısıyla antik kent gezilirken kitabı elde bulundurmak, hem gezi güzergâhını izlemek hem de kenti anla­mak açısından yararlı olacaktır. Mesleki terimlerin yer yer açıklanmış olması ve bölümlerin kısa kısa, tanıtıcı olarak ele alınması; uzman olmayan ilgililerin de bu kitaptan yararlanmasını kolaylaştıracaktır.

Bu çalışma, Knidos antik kentiyle ilgili yayımlanmış ilk rehber kitap değil­dir. Christine Bruns Özgan tarafından yazılan Knidos: A Guide to the Ancient Site adlı kitap 2002 yılında yayımlanmıştır. Aynı konunun ele alınması dolayı­sıyla bu çalışmalar arasında benzerlik olması kaçınılmazdır. Ancak burada ta­nıtılan Knidos ile ilgili son kitap, kentte yapılan en son araştırmalardaki veri­lerle zenginleştirilmiştir. 2012 yılından beri Knidos’taki kazıların başında yer alan Ertekin M. Doksanaltı ile birlikte, kazı ekibinden İbrahim Karaoğlan ve D. Ozan Tozluca’nın hazırladığı kitapta, bu araştırmalar sırasında açığa çıkartıl­mış yeni buluntular da yer almaktadır. Ege ile Akdeniz’in buluşma noktası olan Knidos’u, aktif olarak kentin kazılarını sürdürenlerin çeşitli veriler ışığın­daki yorumlarıyla anlamaya çalışmak da önemlidir.