The Stone Memory of Space: Inscription–Architecture Integration and Urban Memory Engineering in Phaselis
LIBRI XI (2025) 171-201
Received Date: 07.10.2025 | Acceptance Date: 10.11.2025
DOI: 10.5281/zenodo.17627421
Online Publication Date: 17.11.2025
Abstract: This study analyzes twenty-two inscriptions along the main street of ancient Phaselis, approaching them not solely as philological documents but as architectural components that structure urban memory. Guided by H. Lefebvre’s concept of produced space and K. Lynch’s theory of urban imageability, the analysis examines whether the spatial relationship between inscription types and architectural contexts reflects intentional civic strategies. Statistical evaluation reveals a clear hierarchy in architectural integration: imperial dedications show structural incorporation at 66.7%, honorific inscriptions at 25%, and agonistic honors at 0%. Chronological clustering indicates that integration is concentrated between 93 and 146 CE, reaching its peak during Hadrianus’ synchronized monumental program in 130/131 CE. These patterns demonstrate that epigraphic placement was shaped not only by local aesthetic or pragmatic considerations but also by broader imperial frameworks influenced by the stability of the Pax Romana and the public sphere of the Second Sophistic. The study conceptualizes inscriptions as an interface that links memory, space, and civic representation, showing that epigraphic documents functioned as active architectural agents within Roman urban design. In doing so, it establishes a theoretical model for understanding how the epigraphic landscape of Phaselis participated in the production and perpetuation of urban memory.
Keywords: Phaselis, Architectural Epigraphy, Urban Memory, Spatial Practices, Civic Representation, Pax Romana
Öz: Bu çalışma, antik Phaselis’in ana caddesi boyunca yer alan yirmi iki yazıtı yalnızca filolojik belgeler olarak değil, aynı zamanda kentsel hafızayı biçimlendiren mimari bileşenler olarak incelemektedir. H. Lefebvre’nin üretilmiş mekân kavramı ve K. Lynch’in kentsel imaj kuramı doğrultusunda analiz, yazıt türleri ile mimari bağlamlar arasındaki ilişkinin kasıtlı sivil stratejileri yansıtıp yansıtmadığını araştırmaktadır. İstatistiksel değerlendirme, mimari entegrasyonda belirgin bir hiyerarşi olduğunu göstermektedir: imparatorluk ithafları %66,7 oranında yapısal bütünleşme sergilerken, onurlandırma yazıtları %25 ve agonistik yazıtlar %0 oranında mimari bağ kurmaktadır. Kronolojik kümelenme, entegrasyonun MS 93 ile 146 arasında yoğunlaştığını ve MS 130/131’de Hadrianus’un uyumlu anıtsal programı sırasında zirveye ulaştığını ortaya koymaktadır. Bu bulgular, yazıt yerleşiminin yalnızca yerel estetik veya pragmatik tercihlerle değil, aynı zamanda Pax Romana’nın yarattığı siyasal istikrar ve İkinci Sofistik Dönem’in kamusal alan anlayışı gibi daha geniş imparatorluk çerçeveleriyle şekillendiğini göstermektedir. Çalışma, yazıtları hafıza, mekân ve kamusal temsil arasında bir arayüz olarak kavramsallaştırmakta ve epigrafik belgelerin Roma kentsel tasarımında etkin mimari unsurlar olarak işlediğini ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, Phaselis’in epigrafik dokusunun kentsel hafızanın üretimi ve sürekliliğine nasıl katkı sunduğunu açıklayan bir kuramsal model geliştirmektedir.
Anahtar sözcükler: Phaselis, Mimari Epigrafi, Kentsel Bellek, Mekânsal Pratikler, Kamusal Temsil, Pax Romana
Adak M., N. Tüner Önen & S. Şahin 2005, “Neue Inschriften aus Phaselis I”. Gephyra 2, 1-20.
Akçay A. 2021, Arkeolojik Alanlarda Yerinde Sergileme Kavramı: Phaselis Hadrianus Kapısı Örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi. Ankara.
Arslan M. & Akçay A. 2022, “Phaselis Hadrianus Kapısı: Belgeleme, Koruma, Sağlamlaştırma ve Yerinde Sergileme Çalışmaları”. Phaselis VIII, 179-196.
Arslan M. & Tüner Önen N. 2016, “Phaselis”. Eds. H. İşkan & E. Dündar, Lukka’dan Likya’ya. Sarpedon ve Aziz Nikolaos’un Ülkesi. İstanbul, 300-317.
Arslan M. & Tüner Önen N. 2018, “Phaselis, 2017 Yüzey Araştırmaları ve Kazı Çalışmaları”. Phaselis IV, 295-323.
Arslan M. & Tüner Önen N. 2019a, “Phaselis Kenti’nde 2018 Yılında Gerçekleştirilen Yüzey Araştırmaları ve Kazı Çalışmaları”. Phaselis V, 43-83.
Arslan M. & Tüner Önen N. 2019b, “Phaselis Kenti’nde 2019 Yılında Gerçekleştirilen Yüzey Araştırmaları ve Kazı Çalışmaları”. Phaselis V, 425-463.
Arslan M. & Tüner Önen N. 2020, “Phaselis 2020 Yılı Kazı ve Yüzey Araştırmaları”. Phaselis VI, 251-276.
Arslan M. & Tüner Önen N. 2021, “Phaselis 2021 Yılı Kazı ve Yüzey Araştırmaları”. Phaselis VII, 147-190.
Arslan M. & Tüner Önen N. 2022, “2022 Yılı Phaselis Kazıları”. Phaselis VIII, 247-265.
Arslan M. & Tüner Önen N. 2023, “2023 Yılı Phaselis Kazıları”. Phaselis IX, 107-148.
Barth J. 1850, Reise in Kleinasien und nördlichen Syrien. Berlin.
Beaufort F. 1818², Karamania or a Brief Description of the South Coast of Asia Minor and of the Remains of Antiquity. London.
Bérard V. 1892, “Inscriptions d’Asie Mineure (2)”. BCH XVI, 417-446.
Blackman D. J. 1981, “The Inscriptions”. Ed. J. Schäfer, Phaselis: Beiträge zur Topographie und Geschichte der Stadt und ihrer Häfen. Tübingen, 138–163.
Bodel J. 2010, “Epigraphy”. Eds. A. Barchiesi & W. Scheidel, The Oxford Handbook of Roman Studies. Oxford, 107-122.
Doukellis P. N. 2007, “Hadrian’s Panhellenion: A Network of Cities?”. Mediterranean Historical Review 22/2, 291-304.
Dürr J. 1881, Reisen des Kaisers Hadrianus. Wien.
Evangelidis V. 2008, “The Architecture of the Imperial Cult in the Agoras of the Greek Cities”. Egnatia 12, 125-144.
Fellows Ch. 1975, Travels and Researches in Asia Minor, more particularly in Lycia. Hildesheim & New York.
Gardner E. A. 1885, “Inscription Copied by Cockerell in Grecee-II”. JHS 6, 340–363.
Jackson Williams M. 2020, “Epigraphy and the Built Environment: Rethinking Text–Image–Surroundings”. Word & Image 36-1, 1-15.
Karahan T. 2021, “Phaselis’in Devlet Agorası: Tetragonal Agora”. Phaselis VII, 55-71.
Kinney D. 1997, “Spolia. Damnatio and Renovatio Memoriae”. Memoirs of the American Academy in Rome 42, 117-148.
Kumler A. 2023, “Writing on the World beyond the Page: Medieval Inscriptions as Facta and Ficta”. Deutsche Vierteljahrsschrift für Literaturwissenschaft und Geistesgeschichte 97, 447–484. Doi: 10.1007/s41245-023-00196-8.
Laum B. 1914, Städtisches und staatliches Münzwesen der Griechen bis auf Alexander den Großen. Leipzig.
Lefebvre H. 1991, The Production of Space. Oxford & Cambridge.
Lynch K. 1960, The Image of the City. Cambridge.
Norberg-Schulz C. 1976, Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture. New York.
Roncaglia C. E. 2014, “‘Pliny Country’ Revisited: Connectivity and Regionalism in Roman Italy”. Eds. J. Bodel & N. Dimitrova, Ancient Documents and Their Contexts: First North American Congress of Greek and Latin Epigraphy. Leiden & Boston, 191-212.
Rossi I. 2020, “Qualitative and quantitative approaches in digital epigraphy”. Archeologia e Calcolatori 31/2, 145-156.
Şahin S. 1999, “EMA I: Inschriften aus Pamphylien und Lykien”. EA 31, 40–52.
Tüner Önen N. 2008, Phaselis Antik Kenti ve Teritoryumu. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi. Antalya.
Tüner Önen N. 2013, “Hadrian’s Travels in the Eastern Mediterranean Based on New Inscriptions from Phaselis”. Adalya XVI, 93-106.
Tüner Önen N. 2015, “Yeni Buluntular Işığında Phaselis Epigrafi Çalışmaları”. Phaselis I, 19-38.
van Buren A. W. 1908, “Inscriptions from Asia Minor, Cyprus and the Cyrenaica”. JHS 28, 180-201.
Walpole R. 1820, Travels in Various Countries of the East: Being a Continuation of Memoirs Relating to European and Asiatic Turkey. London.
Weber W. 1907, Untersuchungen zur Geschichte des Kaisers Hadrianus. Leipzig..
Ayşegül DURUKAN
Assoc. Dr., Akdeniz University, Interior Architecture Department, Antalya/Türkiye. ayseguldurukan@akdeniz.edu.tr