2026 | LIBRI http://www.libridergi.org/en Epigrafi, Çeviri ve Eleştiri Dergisi Thu, 30 Jul 2026 07:44:29 +0000 en-US hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.0.3 Neue Inschriften aus Perge 4: Der Procurator Aurelius Heraclida (Heraklides) ehrt Kaiser Diocletian in Perge http://www.libridergi.org/en/2026/epigraphy-26/lbr-0360 Thu, 30 Jul 2026 07:44:29 +0000 http://www.libridergi.org/?p=9315

Neue Inschriften aus Perge 4: Der Procurator Aurelius Heraclida (Heraklides) ehrt Kaiser Diocletian in Perge

Hamdi ŞAHİN

LIBRI XII (2026) 87-99
Received: 22.06.2026 | Accepted: 20.07.2026
DOI: 10.5281/zenodo.21699434
Online Publication Date: 30.07.2026

Zusammenfassung: Dieser Artikel untersucht eine neue lateinische Ehreninschrift, die während der Grabungssaison 2024 in der Oststraße von Perge auf einem als Spolienmaterial wiederverwendeten Block dokumentiert wurde. Die Inschrift ehrt Kaiser Diocletian mit dem Titel Restitutor Orbis Terrarum und nennt als Dedikanten Aurelius Heraclida, welcher die Titel vir egregius, ducenarius et procurator Lyciae-Pamphyliae führt. Im Artikel werden zunächst die epigraphischen Merkmale der Inschrift evaluiert, woraufhin der politische und ideologische Hintergrund des Titels Restitutor Orbis Terrarum im Kontext der diokletianischen Restaurationsideologie diskutiert wird. Die Identität des in der Inschrift genannten Aurelius Heraclida wird unter Heranziehung der Prosopography of the Later Roman Empire (PLRE) sowie weiterer Schriftquellen eingehend analysiert; dabei werden stichhaltige Beweise dafür vorgelegt, dass er mit dem aus einer Inschrift in Udruh (Provinz Arabia) bekannten vir perfectissimus et dux Aurelius Heraclida identisch sein könnte. Die Abweichungen in der Titulatur zwischen beiden Dokumenten werden im Rahmen des spätrömischen Karriereverlaufs und der Ranghierarchie bewertet. Darüber hinaus wird der Kompetenzbereich von Heraclida unter Berücksichtigung der administrativen und militärischen Struktur der Provinz Lycia-Pamphylia im späten 3. Jahrhundert n. Chr. neu interpretiert. Demzufolge liefert die Studie neue Daten zur Provinzverwaltung, den militärisch-administrativen Reformen sowie zur Rezeption der kaiserlichen Ideologie in Kleinasien während der frühen Tetrarchie.

Schlüsselwörter: Perge, Inschrift, Aurelius Heraclida, Lycia-Pamphylia, Diocletian

Abstract: This article examines a new Latin honorific inscription documented during the 2024 excavation season along the East Street of Perge, carved on a block reused as spolia. The inscription honors Emperor Diocletian with the title Restitutor Orbis Terrarum and identifies the dedicator as Aurelius Heraclida, who holds the titles vir egregius, ducenarius, and procurator Lyciae-Pamphyliae. The study first evaluates the epigraphic features of the inscription before discussing the political and ideological background of the title Restitutor Orbis Terrarum within the context of Diocletianic restoration ideology. The identity of Aurelius Heraclida is analyzed in detail using the Prosopography of the Later Roman Empire (PLRE) alongside other textual sources, presenting compelling evidence that he may be identical to the vir perfectissimus and dux Aurelius Heraclida known from an inscription in Udruh (Arabia province). The variations in honorific titles between the two documents are assessed within the framework of Late Roman career progression and rank hierarchy. Furthermore, Heraclida’s sphere of authority is reinterpreted in light of the administrative and military structure of the province of Lycia-Pamphylia in the late 3rd cen­tury CE. Consequently, this study provides new data regarding provincial administration, military-administrative reforms, and the reception of imperial ideology in Asia Minor during the early Tetrarchy.

Keywords: Perge, Inscription, Aurelius Heraclida, Lycia-Pamphylia, Diocletian

Genişletilmiş Öz: Bu çalışma, Perge’nin Doğu Caddesi’nde 2024 yılı kazı sezonunda ortaya çıkarılan ve devşirme malzeme olarak yeniden kullanılmış bir blok üzerinde tespit edilen yeni bir Latince onur yazıtını incelemektedir. Yazıt, İmparator Diocletianus’u Restitutor Orbis Terrarum unvanıyla onurlandırmakta ve adak sahibi olarak vir egregius, ducenarius et procurator Lyciae-Pamphyliae unvanlarını taşıyan Aurelius Heraclida’yı zikretmektedir. Makalede öncelikle yazıtın epigrafik özellikleri değerlendirilmiş, ardından Diocletianus’un restorasyon ideolojisi bağlamında Restitutor Orbis Terrarum unvanının siyasi ve ideolojik arka planı tartışılmıştır. Yazıtta adı geçen Aurelius Heraclida’nın kimliği, Prosopography of the Later Roman Empire (PLRE) ve diğer yazılı kaynaklar ışığında ayrıntılı biçimde incelenmiş; özellikle Arabia Eyaleti’ndeki Udruh’dan bilinen bir yazıtta geçen vir perfectissimus et dux Aurelius Heraclida ile aynı kişi olduğu yönünde güçlü kanıtlar ortaya konmaya çalışılmıştır. Her iki belge arasındaki unvan farklılıkları, Geç Roma Dönemi’ndeki kariyer ilerlemesi ve rütbe hiyerarşisi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Buna göre Heraclida’nın Perge yazıtında taşıdığı vir egregius ile Udruh yazıtındaki vir perfectissimus unvanları kendisinin atlı sını­fına mensup olduğunu göstermektedir. Heraclida, Tetrarşi Dönemi’nin başlarında Perge’de ducenarius procurator olarak bulunmasının ardından MS 3. yüzyılın sonunda Udruh’ta dux olarak görev almıştır. Burada Legio VI Ferrata Fidelis Constans’a ait castra’nın yeniden inşasını üstlendiği görülmektedir. Bu inşa faaliyetinde Heraclida, praefectus legionis Aurelius Mucianus’un da katılımıyla, praeses provinciae Aelius Flavianus (vir clarissimus) bu faaliyeti gerçekleştirmiştir. Bu idari yapılanma; Diocletianus’un Doğu sefer­leri ve Limes Arabicus’un yeniden düzenlenmesi sürecinde, özellikle MS 297/298 reformları sonrasında imparatorluğun doğusunda şekillenen yönetim sistemiyle tam bir uyum sergilemektedir. Ex fundamentis olarak gerçekleşen bu yeniden inşa, aynı zamanda dönemin kapsamlı askeri altyapı faaliyetlerine işaret etmektedir. Heraclida’nın vir perfectissimus unvanına yükselişi ise ordo equester içerisinde giderek derin­leşen kurumsal hiyerarşileşmeyi açıkça ortaya koymaktadır. Makalenin devamında Lycia-Pamphylia eya­letinin geç III. yüzyıldaki idari ve askerî yapısı ele alınarak Heraclida’nın görev alanı yeniden yorumlan­mıştır. Sonuç olarak çalışma, erken Tetrarşi Dönemi’ndeki eyalet yönetimi, askerî-idarî reformlar ve imparatorluk ideolojisinin Küçük Asya’daki yansımalarına ilişkin yeni veriler sunmaktadır.

Anahtar Sözcükler:Perge, Yazıt, Aurelius Heraclida, Lykia-Pamphylia, Diocletianus

Abbasoğlu H. 2001, “The Founding of Perge and its Development in the Hellenistic and Roman Periods”. Ed. D. Parrish, Urbanism in Western Asia Minor: New Studies on Aphrodisias, Ephesos, Hierapolis, Perge and Xanthos (Journal of Roman Archaeology Supp. 45). Portsmouth, 172-188.

Abbasoğlu H. 2006, “Perge”. Hrsg. W. Radt, Stadtgrabungen und Stadtforschung im westlichen Kleinasien: Geplantes und Erreichtes. Internationales Symposion 6./7. August 2004 in Bergama (Türkei) (Byzas 3). İstanbul, 289-302.

Adak M. & Wilson M. 2012, “Das Vespasiansmonument von Döşeme und die Gründung der Doppelprovinz Lycia et Pamphylia”. Gephyra 9, 1–40.

Alföldy G. 1981, “Die Stellung der Ritter in der Führungsschicht des Imperium Romanum”. Chiron 11, 169–215.

Alföldy G. 1986, Die römische Gesellschaft. Ausgewählte Beiträge. Stuttgart.

Amon H. 2026, The Roman Empire and the ‘Crisis’. Leiden & Boston.

Barnes T. D. 1982, The New Empire of Diocletian and Constantine. Cambridge, Mass.

Bowman A. K. 2005, “Diocletian and the First Tetrarchy, A. D. 284–305”. Eds. A. K. Bowman, P. Garnsey & A. Cameron, The Cambridge Ancient History Vol. XII: The Crisis of Empire, AD 193–337. Cambridge, 67–89.

Brandt H. & Kolb F. 2005, Lycia et Pamphylia. Eine römische Provinz im Südwesten Kleinasiens. Mainz am Rhein.

Carlà-Uhink F. & Rollinger C. 2023, “The Tetrarchy as Ideology: An Introduction”. Eds. F. Carlà-Uhink & C. Rollinger, The Tetrarchy as Ideology: Reconfigurations and Representations of an Imperial Power (Heidelberger althistorische Beiträge und epigraphische Studien Bd. 64). Stuttgart, 13-32.

CJ    Codex Justinianus.

Çokay Kepçe S. 2024, “Pamphylia Yurdunun Başkenti Perge”. Eds. A. Özdizbay & İ. Dağlı, Pamphylia: Bereketli Ovada Halkların Ahengi. İstanbul, 364-381.

Çokay Kepçe S., A. Dönmez & C. Şerment-Sazak 2026, “2024 yılında Perge’de Yürütülen Kazı, Araştırma ve Restorasyon Faaliyetleri ve Sonuçları”. KST 45/4, 175–192.

Davenport C. 2019, History of the Equestrian Order. Cambridge.

Eck W. 1998, Die Verwaltung des Römischen Reiches in der Hohen Kaiserzeit. 2. Band. Basel & Berlin.

Eck W. 2018, “Die Neuorganisation der Provinzen und Italiens unter Diocletian”. Eds. W. Eck & S. Puliati, Diocleziano: La Frontiera Giuridica dell’impero. Pavia.

ILAlg    Inscriptions latines de l’Algérie. Paris.

Kennedy D. & Falahat H. 2008, “Castra Legionis VI Ferratae: a building inscription for the legionary fortress at Udruh near Petra”. JRA XXI, 150–169.

Kienast D., W. Eck & M. Heil 2017, Römische Kaisertabelle. Grundzüge einer römischen Kaiserchronologie (6. überarbeitete Auflage). Darmstadt.

Kolb F. 1987, Diokletian und die Erste Tetrarchie. Improvisation oder Experiment in der Organisation monarchischer Herrschaft?. Berlin & New York.

Kuhoff W. 2001, Diokletian und die Epoche der Tetrarchie. Das römische Reich zwischen Krisenbewältigung und Neuaufbau (284–313 n. Chr.). Frankfurt am Main.

Lintott A. W. 1998, “Equites Romani”. DNP 4, 33–37.

Martini W. 2003, “Akkulturationsgeschichtliche Forschungen auf der Akropolis von Perge”. Gießener Universitätsblätter 36/1, 13-25.

Martini W. 2008, “Perge und seine Akropolis zur Funktion der Akropolis in der frühen und mittleren Kaiserzeit”. Eds. İ. Delemen, S. Çokay Kepçe & A. Özdizbay, Euergetes: Prof. Dr. Halûk Abbasoğlu’na 65. Yaş Armağanı. Cilt 2. Antalya, 780–797.

Martini W. 2010, “Stadteingang und Stadtgrenze im kaiserzeitlichen Kleinasien. Perge in Pamphylien”. Ed. D. Vaquerizo, Las áreas suburbanas en la Ciudad Histórica. Topografía, usos, función (Monografías de Arqueología Cordobesa 18). Córdoba, 15–34.

Martini W., N. Eschbach & M. Recke 2010, “Perge in Pamphylien. Neue Evidenz für Parha am Kastraja: Bericht über die Grabungskampagne 2008”. AA 2, 97–122.

Meyer E. 1961, Römischer Staat und Staatsgedanke. Darmstadt.

Onur F. 2006, “The Roman Army in Pamphylia: From the Third to Sixth Centuries A.D.”. Adalya 9, 299–318.

Özdizbay A. & Şahin H. 2016, “Neue Inschriften aus Perge I: L. Annius Annianus, Prokonsul von Pamphylia-Lycia-Isauria”. Philia II, 98–112.

Özdizbay A. & Şahin H. 2020, “New inscriptions from Perge 2: The funerary inscriptions of the tomb buildings discovered in Parcel 169 of the western necropolis”. Philia 6, 116–134.

Özdizbay A. 2008, “Pamphylia-Perge Tarihi ve Roma İmparatorluk Dönemi Öncesi Perge’nin Gelişimi: Güncel Araştırmalar Işığında bir Değerlendirme”. Eds. İ. Delemen, S. Çokay Kepçe & A. Özdizbay, Euergetes: Prof. Dr. Halûk Abbasoğlu’na 65. Yaş Armağanı. Cilt. II. Antalya, 839–872.

Özdizbay A. 2012, MS 1.-2. Yüzyıllarda Perge’nin Kentsel Gelişimi (Adalya Ekyayın Dizisi 10). Antalya.

Özdizbay A. 2025, “New Inscriptions from Perge 3: A New Honorary Inscription for Marcus Plancius Varus”. Adalya 28, 697-704.

Peach M. 1990, Roman Imperial Titulature and Chronology, A.D. 235-284. Amsterdam.

Rees R. 2004, Diocletian and the Tetrarchy. Edinburgh.

Schäfer C. 1998, Spitzenmanagement in Republik und Kaiserzeit: Die Prokuratoren von Privatpersonen im Imperium Romanum vom 2. Jh. v.Chr. bis zum 3. Jh. n.Chr.. St. Katharinen.

Seeck O. 1876, Notitia dignitatum: accedunt Notitia urbis Constantinopolitanae et Latercula prouinciarum. Berlin.

Seeck O. 1905, “Dux”. RE V/2, 1869–1875.

Southern P. 2015, The Roman Empire from Severus to Constantine (2nd ed.). London & New York.

Thomas J. D. 1982, The Epistrategos in Ptolemaic and Roman Egypt, Part 2: The Roman Epistrategos. Opladen.

TIB 8       Hellenkemper H. & F. Hild 2004, Tabula Imperii Byzantini.  Bd. 8: Lykien und Pamphylien. Wien.

Waldron B. 2022, Dynastic Politics in the Age of Diocletian, AD 284–313. Edinburgh.

Watson A. 1999, Aurelian and the Third Century. London.

Williams S. 1997, Diocletian and the Roman Recovery. London.

Zerjadtke M. 2018, Das Amt Dux in Spätantike und frühem Mittelalter: Der ducatus im Spannungsfeld zwischen römischem Einfluss und eigener Entwicklung. Berlin & Boston.

Url: http://www.libridergi.org/2026/lbr-0360

Hamdi ŞAHİN

Prof. Dr., Universität İstanbul, Philosophische Fakultät, Seminar für Alte Geschichte, İstanbul, Türkei. hcsahin@istanbul.edu.tr

]]> A New Inscribed Bronze Bowl Dedicated to Megale Thea Demeter from Arykanda http://www.libridergi.org/en/2026/epigraphy-26/lbr-0358 Sat, 11 Jul 2026 19:33:03 +0000 http://www.libridergi.org/?p=9280

A New Inscribed Bronze Bowl Dedicated to Megale Thea Demeter from Arykanda

Fatih YILMAZ
Hacer SANCAKTAR

LIBRI XII (2026) 49-65
Received: 19.05.2026 | Accepted: 24.06.2026
DOI: 10.5281/zenodo.21134137
Online Publication Date: 11.07.2026

Abstract: This article presents an inscribed bronze votive bowl discovered in 2019 within a building complex associated with the Sebasteion (Room M5) at the acropolis of Arykanda. The multifunctional nature of the building complex, along with the associated finds, indicates that the area served as a hybrid space where ritual practices and daily life intertwined. Dating to the 2nd–3rd centuries CE, the inscribed bowl provides the only evidence to date of the goddess Demeter in the city’s pantheon. The bowl extends the geographical distribution of the cult of Demeter in Lycia eastward and into the interior. The incised inscription on the bowl bears the epithet Megale Thea (Great Goddess), hitherto unattested for Demeter in Lycia. This epithet reflects the rhetoric of religious exaltation prevalent in Roman Imperial Asia Minor. The dedicator, Theo[d]amos, identifies himself as an oikonomos (steward/administrator), suggesting he may have been an official attached to either the city or a cult organisation.

Keywords: Arykanda, Demeter, Megale Thea, Bronze Bowl, Oikonomos

Öz: Makale, 2019 yılında Arykanda akropolisinde, Sebasteion’a bağlı bir yapı kompleksinde (M5 No.lu mekân) keşfedilen yazıtlı bronz bir adak kabını tanıtmaktadır. Yapı kompleksinin çok işlevli doğası, ele geçen buluntularla birlikte, alanın ritüel pratikler ile günlük yaşamın iç içe geçtiği hibrit bir mekân olarak hizmet verdiğini göstermektedir. MS 2.–3. yüzyıllara tarihlenen yazıtlı kap, kentin pantheonunda tanrıça Demeter’e ilişkin şimdiye dek bilinen tek belgeyi sağlamaktadır. Kap, Demeter kültünün Lykia’daki coğrafi dağılımını doğuya ve iç kesimlere doğru genişletmektedir. Kabın üzerine işlenmiş yazıt, Lykia’da Demeter için bugüne dek tespit edilmemiş Megale Thea (Büyük Tanrıça) epitetini taşımaktadır. Bu epitet, Roma İmparatorluk Dönemi Anadolu’sunda yaygın olan dinsel yüceltme retoriğini yansıtmaktadır. Adağı sunan Theo[d]amos, kendisini bir oikonomos (kâhya/idareci) olarak tanımlamakta ve bu durum şahsın ya kente ya da kült örgütüne bağlı bir görevli olabileceğini düşündürmektedir.

Anahtar sözcükler: Arykanda, Demeter, Megale Thea, Bronz Kap, Oikonomos

Aperghis G. G. 2004, The Seleukid Royal Economy: The Finances and Financial Administration of the Seleukid Empire. Cambridge.

Bagnall R. S. 1976, The Administration of the Ptolemaic Possessions Outside Egypt. Leiden.

Bayburtluoğlu C. 2003, Yüksek Kayalığın Yanındaki Yer. İstanbul.

Bayburtluoğlu C. 2006, “Arykanda Tanrıları ve Kültleri”. Eds. K. Dörtlük, B. Varkıvanç, T. Kahya, J. D. Courtils, M. Doğan Alparslan & R. Boyraz, III. Uluslararası Likya Sempozyumu Sempozyum Bildirileri. İstanbul, 61-68.

Belayche N. 2016, “La Mater Magna, Megalè Mètèr?”. Eds. C. Bonnet, V. Pirenne-Delforge & G. Pironti, Dieux des Grecs – Dieux des Romains. Panthéons en dialogue à travers l’ histoire et l’ historiographie. Bruxelles & Rome, 45-59.

Brackertz U. 1976, Zum Problem der Schutzgottheiten griechischer Städte. Berlin.

Chaniotis A. 2010, “Megatheism: The Search for the Almighty God and the Competition of Cults”. Eds. S. Mitchell & P. van Nuffelen, One God. Pagan Monotheism in the Roman Empire. Cambridge, 112-140.

Cole S. G. 1995, “Civic Cult and Civic Identity”. Ed. M. H. Hansen, Sources for the Ancient Greek City-State: Symposium August, 24-27, 1994. Copenhagen, 292-325.

Corsten T. 2005, “Estates in Roman Asia Minor: The Case of Kibyratis”. Eds. S. Mitchell & C. Katsari, Patterns in the Economy of Roman Asia Minor. Swensa, 1-52.

Fernoux H. L. 2004, Notables et élites des cités de Bithynia aux époques hellénistique et romaine (IIIe siècle av. J.-C.-III e siècle ap. J. C.). Lyon.

Frei P. 1990, “Die Götterkulte Lykiens in der Kaiserzeit”. ANRW 2/18.3, 1729-1864.

Frézouls E. 1993, “Les cultes de la Lycie occidentale”. Ed. J. Borchhardt, Akten des II. internationalen Lykien-Symposions. Wien, 203-212.

Gaifman M. 2018, “The Greek Libation Bowl as Embodies Object”. Art History 41/3, 444-465.

Geisau H. V. 1957, “Prokathegetis”. RE XXIII/1, col. 171.

Gerçek H. 2018, “Arykanda Kenti Podyumlu Tapınağı”. Eds. T. Kahya, A. Özdizbay, N. Tüner Önen & M. Wilson, Uluslararası Genç Bilimciler Buluşması II: Anadolu Akdenizi Sempozyumu 04-07 Kasım 2015 Antalya. Antalya, 321-340.

Gignac F. T. 1976, A Grammar of the Greek Papyri of the Roman and Byzantine Periods. Vol. 1. Milano.

Goodrich J. 2012, Paul as an Administrator of God in 1 Corinthians. Cambridge.

Gürgezoğlu A. 2006, Arykanda Konut Mimarisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi. Ankara.

Jameson S. 1966, “Two Lycian Families”. Anatolian Studies 16, 125-137.

Kern O. 1901, “Demeter”. RE. vol. IV. cols. 2713-2764.

Kileci Ş. & Tüner-Önen N. 2024, “Restoration Works in Kibyra during the Claudian Period: New Inscriptions, τὰ σεβαστὰ ἔργα of the Lycian Governor Quintus Veranius and New Inscriptions Concerning His Family”. Eds. F. Onur & Ch. Schuler, New Research on Greek Epigraphy in Lycia: Proceedings of the Symposium at Antalya, Türkiye 28-30 March 2022, İstanbul, 123-141.

Kroll J. H. 1982, “The Ancient Image of Athena Polias”. Hesperia Supp. 20, 65-76.

Landvogt P. 1908, Epigraphische Untersuchungen über den Oikonomos: (Ein Beitrag zum hellenistischen Beamtenwesen). Strassburg.

Marek C. & Adak M. 2016, Epigraphische Forschungen in Bithynien, Paphlagonien, Galatien und Pontos. İstanbul.

Martin D. B. 1990, Slavery as Salvation: The Metaphor of Slavery in Pauline Christianity. New Haven.

Mason H. J. 1974, Greek Terms for Roman Institutions: A Lexicon and Analysis. Toronto.

Merkelbach R. & Stauber J. 1996, “Die Orakel des Apollon von Klaros”. EA 27, 1-54.

Özdemir B. Ş. 2016, Tlos Tanrıları ve Kültleri. Unpublished Doctoral Thesis, Akdeniz Üniversitesi. Antalya.

Parker R. 2015, “Public and Private”. Eds. R. Raja & J. Rüpke, A Companion to the Archaeology of Religion in the Ancient World. Hoboken, 71-80.

Petersen E. & von Luschan F. 1889, Reisen im südwestlichen Kleinasien Band II. Reisen in Lykien Milyas und Kibyratis. Wien.

Raja R. & Rüpke J. 2015, “Archaeology of Religion, Material Religion, and the Ancient World”. Eds. R. Raja & J. Rüpke, A Companion to the Archaeology of Religion in the Ancient World. Hoboken, 1-26.

Rebillard E. 2015, “Material Culture and Religious Identity in Late Antiquity”. Eds. R. Raja & J. Rüpke, A Companion to the Archaeology of Religion in the Ancient World. Hoboken, 427-436.

Reumann J. 1958, “Stewards of God: Pre-Christian Religious Application of Oikonomos in Greek”. Journal of Biblical Literature 77/4, 339-349.

Rüpke J. 2007, “Roman Religion — Religions of Rome”. Ed. J. Rüpke, A Companion to Roman Religion. Malden & Oxford, 1-9.

Sancaktar H. 2019, Arykanda Akropolisi Kutsal Alanları ve Kültleri. Ankara.

Sancaktar H. 2023, “Sebasteion Rahibi Konutunda Ele Geçen Sikkeler”. Kairos 1, 17-46.

Schwertheim E. & Schwert N. G. 2018, Epigraphica Lydien, Mysien, Türkei der Sammlung Yavuz Tatış. İzmir.

Tekinalp V. M. & Sancaktar H. 2022, “Arykanda Akropolisi”. Eds. M. Demirel, M. Arslan, S. Atalay, & U. Orhan, Antalya Müzesi 100 Yaşında: Antalya’nın Arkeolojik Mirası. Ankara, 589-607.

Tekinalp V. M., H. Sancaktar , Ş. Yıldırım & F. Seviç 2019, “Arykanda 2018 Yılı Çalışmaları”. KST 41, 87-107.

Uzunoğlu H. & Aydın Tavukçu Z. 2022, “Some Inscriptions from Philadelphia”. Libri 8, 159-166.

van Andringa W. 2015, “The Archaeology of Ancient Sanctuaries”. Eds. R. Raja & J. Rüpke, A Companion to the Archaeology of Religion in the Ancient World. Hoboken, 27-40.

Versnel H. S. 1998, Inconsistencies in Greek and Roman Religion I: Ter Unus. Isis, Dionysos, Hermes. Three Studies in Henotheism. Leiden & Boston – Köln.

Welborn L. L. 2011, An End to Enmity: Paul and the “Wrongdoer” of Second Corinthians. Berlin – Boston.

Ziebarth E. 1937, “Oikonomos”. RE XVII.2, cols. 2118-2119.

Url: http://www.libridergi.org/en/2026/lbr-0358

Fatih YILMAZ

Res. Asst. Dr., Akdeniz University, Department of Ancient Languages and Cultures, Antalya, Türkiye. fatihyilmaz@akdeniz.edu.tr

Hacer SANCAKTAR

Assoc. Prof., Yozgat Bozok University, Department of Archaeology, Yozgat, Türkiye. hacer.sancaktar@yobu.edu.tr

]]> A New Latin Building Inscription from the Gaziantep Zeugma Mosaic Museum http://www.libridergi.org/en/2026/epigraphy-26/lbr-0357 Mon, 29 Jun 2026 16:40:11 +0000 http://www.libridergi.org/?p=9261

A New Latin Building Inscription from the Gaziantep Zeugma Mosaic Museum

Aykan AKÇAY
Hüseyin UZUNOĞLU

LIBRI XII (2026) 41-48
Received: 22.05.2026 | Accepted: 15.06.2026
DOI: 10.5281/zenodo.21040426
Online Publication Date: 29.06.2026

Abstract: This study examines a previously unpublished Latin inscription preserved in the stone artifacts depot of the Gaziantep Zeugma Mosaic Museum. Although the exact context is unclear, the inscription must have been erected to commemorate a construction activity in which Publius Iulius Satto and Publius Victorinius Mercator, who served as contubernales in the Roman army, were likely involved. The inscription records that these individuals served in the first cohors within the centuria of the primus pilus. The tradition of naming centuriae after their commanders (centurio) disappeared from the 3rd century CE onwards; instead, as is the case in this inscription, they began to be named according to the duty title within the centuria. Since this title is given as primus pilus in the inscription, it is understood that these two contubernales, Satto and Mercator, were in the first centuria of the first cohors, the most prestigious unit in the legion. The inscription does not specify to which legion this unit was attached; however, it was most probably one of the legions temporarily stationed in the region and attested by numerous stamped tiles. Both the Celtic origin of the cognomen Satto and the exclusive concentration of the name Victorinius in the Rhineland point to a likely Gallo-Germanic origin for these contubernales. Based on the naming convention of the centuria, the inscription is dated to the 3rd century CE.

Keywords: Latin Inscriptions, Primus pilus, Cohors Prima, Zeugma Mosaic Museum, Roman Army

Öz: Bu çalışmada Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi’nin taş eserler deposunda muhafaza edilen ve daha önce yayımlanmamış bir Latince yazıt incelenmektedir. Hangi bağlamda kaleme alındığı tam olarak belli olmasa da yazıt, Roma ordusunda contubernalis olarak hizmet veren Publius Iulius Satto ve Publius Victorinius Mercator’un olasılıkla dâhil oldukları bir inşa faaliyetinin anısına dikilmiş olmalıdır. Yazıtta bu kişilerin, ilk cohors bünyesindeki primus pilus’un centuria’sında görevli oldukları kayıtlıdır. Centu­ria’ların, komutanlarının (centurio) adlarına izafeten adlandırılma geleneği MS 3. yüzyıldan itibaren ortadan kalk­mış ve bunun yerine, bu yazıtta olduğu gibi centuria içindeki görev unvanına göre isimlendirilmeye başlanmıştır. Bu unvan da yazıtta primus pilus olarak verildiğinden, Satto ve Mercator adlı bu iki contuberna­lis’in lejyondaki en prestijli birim olan ilk cohors’un ilk centuria’sında bulundukları anlaşılmaktadır. Bu birimin hangi lejyona bağlı olduğu bilgisi yazıtta yer almamaktadır; ancak bu lejyon, büyük olasılıkla bölgede geçici görevle bulunan ve çok sayıda damgalı kiremitle belgelenen lejyonlardan biri olmalıdır. Satto cognomen’inin Keltçe kökeni ve Victorinius nomen’inin Ren Bölgesi’ndeki yoğunluğu, bu contubernales için muhtemel bir Galya-Germen kökenine işaret etmektedir. Yazıt, centuria’nın adlandırılma şeklinden dolayı MS 3. yüzyıla tarihlendirilmektedir.

Anahtar sözcükler: Latince Yazıtlar, Primus pilus, Cohors Prima, Zeugma Mozaik Müzesi, Roma Ordusu

Alföldy G. 1969, Die Personennamen in der römischen Provinz Dalmatia. Heidelberg.

Bowman A. K. & Thomas J. D. 1983, Vindolanda: The Latin Writing-Tablets. With Contributions by J. N. Adams and Richard Tapper (Britannia Monograph Series 4). London.

Bruun Chr. 1988. “Caligatus, tubicen, optio carceris and the Centurions’ Positions; Some Remarks on an Inscription in ZPE 71 (1988)”. Arctos 22, 23-40.

Cupcea G. & Zăgreanu R. 2018, “Guarding the Eagle. Soldier Membership in the First Cohort of the Legion in a Revisited Inscription from Potaissa”. Acta Musei Napocensis 55/1, 141-150.

Dean L. R. 1916, A Study of the Cognomina of Soldiers in the Roman Legions. Unpublished Doctoral Thesis, Princeton University. Princeton, N. J.

Dobson B. 1974, “The Significance of the Centurion and ‘Primipilaris’ in the Roman Army and Administration”. ANRW II.1, 393-434.

Evans D. E. 1968, “Nomina Celtica, I. Catamantaloedis, docnimarus, satigenus”. Etudes Celtiques 12/1, 195-200.

Faure P. 2013, “Entre épigraphie et archéologie: la IIe légion parthique et les structures des légions romaines”. Eds. F. Bertholet & Ch. Schmidt Heidenreich, Entre archéologie et épigraphie. Nouvelles perspectives sur l’armée romaine. Bern, 17-77.

Görkay K. 2017, “Zeugma Lejyon Yerleşkesi: Yeni Araştırmalar, Sonuçlar ve Ön Değerlendirmeler”. Anadolu 43, 147-178.

Hartmann M. & Speidel M. A. 2003, “The Roman Army at Zeugma: Recent Research Results”. Ed. J. H. Humphrey, Zeugma Interim Reports. Portsmouth, 100-126.

Hartmann M. & Speidel M. A. 2013, “Military Installations at Zeugma: An Overview of the Swiss Archaeological Investigations, 2001-2003”. Ed. W. Aylward, Excavations at Zeugma. Conducted by Oxford Archaeology. Vol. III, Los Altos, California, 381-392.

Hatt J. J. 1964, “Saturninus et Satto. Observations sur l’origine et la diffusion de ces noms en Gaule”. RAE 15, 327-329.

Holder A. 1904, Alt-celtischer Sprachschatz. Zweiter Band: I – T. Leipzig.

Kajanto I. 1965, The Latin Cognomina. Helsinki & Helsingfors.

Kakoschke A. 2021, Die Personennamen in den römischen Provinzen Germania inferior und Germania superior. Band 1: Gentilnomina ABILIUS–VOLUSIUS. Göttingen.

Kakoschke A. 2025, Die Personennamen in der römischen Provinz Gallia Lugdunensis. Hannover & Stuttgart.

Lendon J. E. 2006, “Contubernalis, Commanipularis, and Commilito in Roman Soldiers’ Epigraphy: Drawing the Distinction”. ZPE 157, 270-276.

Malzbender T., D. Gelb & H. Wolters 2001. “Polynomial Texture Maps”. Proceedings of the 28th Annual Conference on Computer Graphics and Interactive Techniques. Los Angeles, 519-528. Doi: 10.1145/3832 59.383320.

Mitford T. B. 1988, “Further Inscriptions from the Cappadocian Limes”. ZPE 71, 167-178.

Omar I. 2017, Les légions romaines de la province de Syrie sous le Haut-Empire d’après les inscriptions latines et grecques. Unpublished Doctoral Thesis, Université de recherche Paris Sciences et Lettres. Paris.

RIB I = Collingwood R. G. & Wright R. P. 1965, The Roman Inscriptions of Britain, vol. I: Inscriptions on Stone. Oxford.

Speidel M. A. 1998, “Legio IIII Scythica, its Movements and Men”. Ed. D. L. Kennedy, The Twin Towns of Zeugma on the Euphrates. Rescue Work and Historical Studies. Portsmouth, 163-204.

Speidel M. A. 2009a, “Legio Operosa Felix”. Ed. M. A. Speidel, Heer und Herrschaft im Römischen Reich der Hohen Kaiserzeit. Stuttgart, 249-253.

Speidel M. A. 2009b, “Auf kürzestem Weg und gut verpflegt an die Front. Zur Versorgung pannonischer Expeditionstruppen während der severischen Partherkriege”. Ed. M. A. Speidel, Heer und Herrschaft im Römischen Reich der Hohen Kaiserzeit, Stuttgart, 255-271.

Speidel M. A. 2015, “The Roman Army”. Eds. Chr. Bruun & J. Edmondson, The Oxford Handbook of Roman Epigraphy. Oxford, 319-344.

Speidel M. P. 1983, “The Centurions’ Titles”. Epigraphische Studien 13, 43-61.

Speidel M. P. 1990, “The Names of Legionary Centuriae”. Arctos 24, 135-137.

TLL IV = Thesaurus Linguae Latinae. Volumen IV: CON – CYVLVS. Leipzig 1906-1909.

Väänänen V. 1966, Le latin vulgaire des inscriptions pompéiennes (3rd ed.). Berlin.

von Domaszewski A. 1908, Die Rangordnung des Römischen Heeres. Bonn.

Weisgerber J. L. 1968, Die Namen der Ubier. Köln & Opladen.

Zair N. 2023, Orthographic Traditions and the Sub-elite in the Roman Empire. Cambridge.

Url: http://www.libridergi.org/2026/lbr-0357

Aykan AKÇAY

Res. Assist. Dr., Akdeniz University, Mediterranean Civilizations Research Institute, Antalya, Türkiye. aykanakcay@akdeniz.edu.tr

Hüseyin UZUNOĞLU

Assoc. Prof. Dr., Akdeniz University, Faculty of Letters, Department of Ancient Languages and Cultures, Antalya, Türkiye

]]> A New Agonistic Epigram from Synnada: Antigonos the Trumpeter http://www.libridergi.org/en/2026/epigraphy-26/lbr-0356 Thu, 21 May 2026 09:01:21 +0000 http://www.libridergi.org/?p=9235

A New Agonistic Epigram from Synnada: Antigonos the Trumpeter

M. Ertan YILDIZ
N. Eda AKYÜREK ŞAHİN

LIBRI XII (2026) 27-39
Received: 07.04.2026 | Accepted: 06.05.2026
DOI: 10.5281/zenodo.20266542
Online Publication Date: 21.05.2026

Abstract: The subject of this article is a fifteen-line inscription (Figs. 1-4) on the front face of a marble block discovered in the Şuhut district of Afyon and currently preserved in the Afyon Museum. The findspot of the stone belonged to the territory of the city of Synnada, located in Phrygia during antiquity. The inscription is an agonistic epigram consisting of three distichs honoring a successful trumpeter. In the epigram, a trumpeter named Antigonos is praised. He is known to have participated in trumpet competitions and achieved success while still a child. In later periods, he also gained victories in the Actian and Pythian games. It is emphasized that Antigonos glorified his homeland – which is not named in the epigram but is likely Synnada based on the findspot – through his achievements. We include this inscription within the group of agonistic inscriptions known from Synnada to date, some of which are also in the form of epigrams. This marks the first time a trumpeter has been documented in Synnada. Based on current epigraphic and numismatic evidence, the only major festival and games identified in Synnada to date is the great festival known as the “Hadrianeia Panathenaia”. This inscription honoring the trumpeter was also likely erected during a celebration of the Hadrianeia Panathenaia agon in the city. Due to its letterforms and content, the epigram can be dated to the same period as similar epigrams from Synnada, such as those of Thallos and Aristainetos (see the appendix) -namely, the first half of the 3rd century CE.

Keywords: Agonistic Epigram, Afyon Museum, Synnada, Pythia, Actia, Salpinktes/Trumpeter

Öz: Afyon’un Şuhut ilçesinde bulunmuş ve günümüzde Afyon Müzesi’nde korunan mermer bir blok taşın ön yüzündeki on beş satırlık bir yazıt (Figs. 1-4) bu makalenin konusunu oluşturmaktadır. Taşın bulunduğu yer, antikçağda Phrygia’da yer alan Synnada kentinin topraklarına aitti. Yazıt başarılı bir trompetçinin onurlandırıldığı üç distykhondan oluşan agonistik bir epigramdır. Epigramda Antigonos isimli bir trompetçi övülmektedir. Bu kişinin daha çocukken trompet yarışmalarına katıldığı ve başarılar kazandığı anlaşılmaktadır. Daha sonraki zamanlarda Aktia ve Pythia oyunlarında da zaferler elde etmiştir. Antigonos’un adı epigramda verilmeyen ama buluntu yerinden dolayı Synnada olması muhtemel olan vatanını başarılarıyla yücelttiği vurgulanmaktadır. Bu yazıtı bugüne kadar Synnada’dan bilinen ve bazıları da epigram şeklinde olan bir grup agonistik yazıt grubunun içine dahil ediyoruz. Synnada’dan ilk kez bir trompetçi belgelenmektedir. Mevcut epigrafik ve nümismatik belgelere dayanarak Synnada’da bugüne kadar tespit edilmiş olan tek bayram “Hadrianeia Panathenaia” adıyla bilinen büyük bayram ve oyunlardır. Trompetçiyi onurlandıran bu yazıt da olasılıkla kentteki bir Hadrianeia Panathenaia agonu sırasında dikilmiş olmalıdır. Epigram harf karakterleri ve içeriği nedeniyle Synnada’daki Thallos ve Aristainetos epigramları gibi (bk. ekler kısmı) benzer epigramlarla aynı döneme, yani MS 3. yüzyılın ilk yarısına tarihlenebilir.

Anahtar sözcükler: Agonistik Epigram, Afyon Müzesi, Synnada, Pythia, Aktia, Trompetçi

Aneziri S. 2003, Die Vereine der Dionysischen Techniten im Kontext der hellenistischen Gesellschaft. Untersuchungen zu Geschichte, Organisation und Wirkung der hellenistischen Technitenvereine (Historia Einzelschriften 163). Stuttgart.

Aneziri S. 2014, “Stiftungen für sportliche und musische Agone”. Eds. K. Harter-Uibopuu & Th. Kruse, Sport und Recht in der Antike Beiträge zum 2. Wiener Kolloquium zur Antiken Rechtsgeschichte 27.-28.10.2011. Wien.

Baytak İ. 2025, “Synnada ve Çevresi Yüzey Araştırması 2023”. AST 40/2, 403-431.

Begass Chr. 2025, Zwischen Stadt und Stadion, Die Agonothesie der griechisch-römischen Welt in Hellenismus und Kaiserzeit. Stuttgart.

Belke K. & Mersich N. 1990, Phrygien und Pisidien (Tabula imperii Byzantini 7). Wien.

Bowyer C. S. 2016, Echoes of the salpinx: the trumpet in ancient Greek culture. Unpublished Doctoral Thesis, Royal Holloway. University of London.

Cerqueira F. V. 2017, “A trombeta e os jogos”. Revista do Museu de Arqueologia e Etnologia 29, 75-99.

Crowther N. B. 1988, “The Age-Category of Boys at Olympia”. Phoenix 42/4, 304-308.

Crowther N. B. 1994, “The Role of Heralds and Trumpeters at Greek Athletic Festivals”. Nikephoros 7, 135-155.

Crowther N. B. 2004. “The Role of Heralds and Trumpeters at Greek Athletic Festivals”. Ed. N. B. Crowther, Athletika: Studies on the Olympic Games and Greek Athletics (Nikephoros Beihefte, Nr. 11). Hildesheim (Nachdruck), 183-201.

Drew-Bear Th. & Sacco G. 2006-2007, “Epigrammi agonistici et notabili di Synnada”. AION (archeol) 13-14, 253-281.

Drew-Bear Th. 2004/2005. “Phrygia ve Pisidia’da Yeni Epigrafik Yüzey Araştırmaları”. AST 22/2, 213-218.

Eraydın N. 2021, Epigrafik, Nümizmatik ve Edebi Belgeler Işığında Synnada Tarihi. Unpublished Doctoral Dissertation. Akdeniz University, Antalya.

Frisch P. 1986, Zehn agonistische Papyri. Opladen.

Golden M. 2004, Sport in the Ancient World from A to Z. London.

Hale J. R. 2003, “Salpinx” and “salpinktes”: “Trumpet and Trumpeter in Ancient Greece”. Eds. A. F. Basson & J. Dominik, Literature, Art, History: Studies on Classical Antiquity and Tradition in Honour of W. J. Henderson. Frankfurt, 267-273.

Hoffmann V. 2017, “Hadrian und die Finanzierung von Siegerstatuen für Trompeter und Herolde bei den ephesischen Olympia (SEG 56, 1359, ZZ. 40-43)”. Philia 3, 79-96.

Jones C. P. 2007, “Three New Letters of the Emperor Hadrian”. ZPE 161, 145-156.

Lane E. N. 1971, Corpus Monumentorum Religionis Dei Menis (CMRDM) I. (EPRO 19,1). Leiden.

Lehner M. F. 2004, Die Agonistik im Ephesos der römischen Kaiserzeit. Unpublished Doctoral Thesis, LMU München (https://edoc.ub.uni-cmuenchen.de/3261/1/Lehner_Michael.pdf).

Leschhorn, W. 1998. “Die Verbreitung von Agonen in den östlichen Provinzen des Römischen Reiches”. Ed. M. Lämmer, Colloquium “Agonistik in der römischen Kaiserzeit”, Landhaus Rothenberge bei Münster, 25–27 Oktober 1995 (= Stadion 24/1). St. Augustin, 31–57.

Mazzini L. 2020. Triggered Identities and Imperial Power? Macedonian Label Re/use by Civic Communities in Roman Lydia and Phrygia. Ph.D. diss., University of Exeter. Exeter, UK.

Merisio E. N. 2020-2021, “Giochi di parole ed evergetismo in un’iscrizione metrica di Synnada: l’epigramma per Kynegia”. Incontri di filologia classica 20, 205-214.

Merisio E. N. 2024, Le iscrizioni metriche greche della Frigia orientale. Edizione, traduzione e commento (Texte und Kommentare 73). Berlin&Boston.

Mitchell S. 1990, “Festivals, Games and Civic Life in Roman Asia Minor”. JRS 80, 183-193.

Petermandl W. 2012, “Age-categories in Greek Athletic Contests”. Nikephoros YOG, 85-93.

Petzl G. & Schwertheim E. 2006, Hadrian und die dionysischen Künstler: Drei in Alexandria Troas neugefundene Briefe des Kaisers an die Künstler-Vereinigung (Asia Minor Studien 58). Bonn.

Samitz Chr. 2018, “Neue agonistische Inschriften aus Ephesos”. ÖJh 87, 373-400.

Staab G. 2018, Gebrochener Glanz. Klassische Tradition und Alltagswelt im Spiegel neuer und alter Grabepigramme des griechischen Ostens. Berlin&Boston.

Strasser J. -Y. 2010, “”Qu’on fouette les concurrents…” À propos des lettres d’Hadrien retrouvées à Alexandrie de Troade”. REG 123/2, 585-622.

Uzunoğlu H. & Dinç M. 2026, “New Inscriptions from Akmoneia”. Gephyra 31, forthcoming.

Wörrle M., 1988, Stadt und Fest im kaiserzeitlichen Kleinasien. Studien zu einer agonistischen Stiftung aus Oinoanda (Vestiga Bd. 39). München.

Xanthoulis N. 2006, “The Salpinx in Greek Antiquity”. International Trumpet Guild Journal 31, 39-45.

Kalıcı Bağlantı Adresi: http://www.libridergi.org/2026/lbr-0356

M. Ertan YILDIZ

Assoc. Prof. Dr., Akdeniz University, Faculty of Humanities and Social Sciences, Department of Ancient Languages and Cultures, Antalya, Türkiye. ertanyildiz@akdeniz.edu.tr

N. Eda AKYÜREK ŞAHİN

Prof. Dr., Akdeniz University, Faculty of Humanities and Social Sciences, Department of Ancient Languages and Cultures, Antalya, Türkiye. edasahin@akdeniz.edu.tr

]]>