New Honorary Inscriptions from Termessos for Emperor Hadrianus and His Wife Sabina

Murat ARSLAN

Nihal TÜNER ÖNEN

Abstract: In this article, three new inscriptions discovered during the Termessos Surveys in 2018 are intro­duced. Two of these document the emperor Hadrianus was honoured through erecting a statue by the previously unknown Nanas and Konoas/Hekonoas(?) phylai of Termessos. The other inscription includes an honorary statue made by the city and public councils for Hadrianus’ wife Sabina. While these inscriptions contribute through adding two new phylai to the four phylai known to date in the city (Idalogbasis, Mer­lastes, Maramotes and Orbles); and, they further strengthen the possibility that Emperor Hadrianus also visited Termessos during his second eastern journey. Therefore, in this article, firstly, the phylai in the city are examined in the context of these new inscriptions and a general analitical evaluation was carried out together with these new phylai. Secondly, the possibility of the emperor and his wife Sabina visiting Termessos are discussed, considering the honorary decisions taken by the surrounding cities along Hadria­nus’ route of travel and the dedicated buildings, within the framework of the cities preparations for the emperor’s visit.

Keywords: Termessos, Honorary, Hadrianus, Sabina, Nanas and Konoas/Hekonoas Phylai

Öz: Bu makalede, 2018 yılı Termessos Yüzey Araştırmaları sırasında tespit edilmiş üç yeni yazıt değer­lendirilmektedir. Bunlardan ikisi Termessos’a bağlı daha önceden bilinmeyen Nanas ve Konoas/Hekonoas(?) phyle’leri tarafından imparator Hadrianus’un heykeli dikilerek onurlandırıldığını belgeler. Diğer yazıt ise kent ve halk meclislerinin Hadrianus’un eşi Sabina için yaptıkları heykel onurlandırmasını içerir. Söz konusu yazıtlar bir yandan kentte bugüne kadar bilinen dört phyle’nin (Idalogbasis, Merlastes, Maramotes ve Orbles) arasına iki yeni phyle’nin eklenmesine hizmet ederken; diğer yandan imparator Hadrianus’un ikinci Doğu Seyahati sırasında Termessos kentine de uğramış olma ihtimalini güçlendirmektedir. Bu sebeple ele alınan makalede, yeni yazıtların içeriği doğrultusunda ilk olarak kentteki phyle’ler incelenmiş ve yeni phyle’lerle ilişkin bir analiz yapılmıştır. Sonrasında, Hadrianus’un seyahat güzergahı üzerinde yer alan çevre kentlerin, imparatoru karşıla­mak için giriştikleri hazırlıklar özelinde imparator ve ailesine ithafen aldıkları onurlandırma kararları ve ithaf yapıları göz önünde tutularak imparator ile karısı Sabina’nın Termessos kentini ziyaret etmiş olma olasılıkları tartışılmıştır.

Anahtar sözcükler: Termessos, Onurlandırma Yazıtları, Hadrianus, Sabina, Nanas ve Konoas/Hekonoas Phyle’leri

A New Funerary Inscription from Olympos (Lycia) and an Addendum to TAM II 1075

Ezgi DEMİRHAN-ÖZTÜRK

Abstract: This paper presents two funerary inscriptions found in Olympos, one of which has not been pub­lished before (no. 1). The inscription dated to the I^st-II^nd centuries A.D. was recorded in 2015, and it belongs to the tomb of Arteimas and his family. Another funerary inscription (no. 2) was published with the number 1075 in TAM II, and we make an addendum to the published inscription. The rest of the inscription belong­ing to the tomb of Pausanias was noticed in 2015 in the course of a survey and the remaining five lines of this inscription were recorded with the inv. No. 37.

Keywords: Olympos, Lycia, Epitaph, Epichoric

Öz: Bu makalede Olympos’ta bulunan ve biri daha önce yayınlanmamış (no. 1) ve diğer yazıta (no. 2) ad­dendum yapılmış iki mezar yazıtı tanıtılmaktadır. MS I-II. yüzyıllara tarihlenen bir numaralı yazıt 2015 yılında kaydedilmiş olup, yazıt Arteimas ve ailesinin mezarına aittir. Bir diğer mezar yazıtı olan (no. 2) TAM II’de 1075 numara ile yayımlanmış olup; yazıta tarafımızdan bir addendum yapılmıştır. Yazıtın geri kalanı 2015 yılında bir kontrol sırasında fark edilmiş ve geri kalan beş satır tarafımızdan yeniden kaydedilmiştir, yazıt Pausanias’ın mezarına aittir.

Anahtar sözcükler: Olympos, Lykia, Mezar Yazıtı, Epikhorik

Two New Epitaphs from Termessos

Nihal TÜNER ÖNEN

Murat ARSLAN

Abstract: In the article discussed here, two new epitaphs discovered in the necropolis area called E3 during the surveys conducted in Termessos are introduced in 2019. Both epitaphs are dated to the Roman Imperial Period, but according to the gens names used in the inscriptions, the first epitaph is dated from before the Constitutio Antoniniana (212 A.D.), while the second is dated after it. The first inscription includes an epitaph by a priest named Thoas for his son Hermaios. As it is known from the inscription, Thoas is the priest of the Supreme God Dionysus. From inscripions found earlier three priests of Dionysus are known from the city, but an inscription in which Dionysus is mentioned as the “Supreme God” is here documented for the first time. The worship of the god is mostly associated with the goddess Rome and the Emperor Cult in the city. In this article, three proposals are presented regarding the transcription of the letters ΠΡΟΙΜΩΝ related to the priest in this epitaph. The second epitaph concerns the tomb that Claudia Anna had built for herself and her family members. While the first epitaph does not include any statements of prohibition, punishment for burial and damnation, the other includes a statement of prohibition regarding “not burying someone else” and a penalty amount of 1500 denarii to be paid to Zeus Solymeus, the chief god of the city.

Keywords: Termessos, Epitaph, Dionysus, Zeus Solymeus, Pisidia

Öz: Burada ele alınan makalede Termessos kentinde gerçekleştirilen 2019 yılı yüzey araştırmaları sırasında E3 olarak adlandırılan nekropolis alanında tespit edilmiş iki yeni mezar yazıtı tanıtılmaktadır. Her iki yazıt da Roma İmparatorluk Dönemi’ne tarihlenir, fakat yazıtlarda kullanılan gens isimlerine göre ilk yazıt Constitutio Antoniniana’dan (MS 212) önceye tarihlenirken, ikinci yazıt sonrasına tarihlenir. İlk yazıt Thoas adındaki bir rahibin oğlu Hermaios için yaptırdığı mezar yazıtını içerir. Yazıttan öğrenildiği üzere Thoas Yüce Tanrı Dionysos’un rahibidir. Daha önce ele geçen yazıtlar aracılığıyla kantten üç Dionysos rahibi tanınmaktadır, fakat Dionysos’un “Yüce Tanrı” olarak ünlendiği bir yazıt ilk kez belgelenmektedir. Tanrının tapımı kentte daha çok tanrıça Roma ve İmparator Kültü’yle birlikte anılmaktadır. Makalede, söz konusu yazıtta geçen ve rahip ile ilişkilendirilen ΠΡΟΙΜΩΝ harflerinin deşifrasyonuna ilişkin üç öneri sunulmaktadır. İkinci yazıt, Claudia Anna’nın kendisi ve aile fertleri için yaptırdığı mezara ilişkindir. İlk yazıtta herhangi bir yasaklama, mezar cezası ve lanetleme ifadesi yer almazken, diğerinde “başka birinin gömülmemesi”ne ilişkin bir yasaklama ifadesi verilmiş ve ceza kasası olarak kentin baş tanrısı Zeus Solymeus’a ödenmesi gereken 1500 denarii tutarında bir ceza miktarı belirtilmiştir.

Anahtar sözcükler: Termessos, Mezar Yazıtı, Dionysos, Zeus Solymeus, Pisidia

New Monotheistic Inscriptions and Fragments from Perge

Şenkal KİLECİ

Abstract: This article introduces 10 epigraphic documents found at Perge. Monotheistic inscriptions such as a graffiti (no. 1), monogramma Christi (no. 2-5), an inscription for a presbyter (no. 6), fragments of a dedication to God (no. 7), a tombstone (no. 8), and two fragments (no. 9-10) found in the Southern Church of Perge. Though most of these are dated to the Eastern Roman Imperial Period, the monogramma carved on architectural blocks and tombstone should be dated to between the IV-VI centuries A.D. While the inscription no. 6 bears a new presbyter named Timotheos, with the fragmentary inscriptions in no. 7 a term – protopresbyteros – never attested both in Perge and in Pamphylia before is suggested.

Keywords: Perge, Monogramma Christi, Tombstone, Monotheism, Graffiti, Presbyter, Protopresbyter

Öz: Burada sunulan çalışmada Perge kentinde sürdürülen arkeolojik ve epigrafik çalışmalar sırasında bulunan toplamda 10 adet epigrafik belge tanıtılmaktadır. Bunlar arasında monoteisttik inançlara ilişkin kent içinde bulunan grafiti (no. 1), monogramma Christi (no. 2-5), bir presbyteros için yazıt parçası (no. 6), Tanrıya sunulan bir adağa ilişkin yazıt parçaları (no. 7), bir mezar (no. 8) ve Güney Kilise’de bulunan iki yazıt parçası (no. 9-10) yer almaktadır. Bu eserler çoğunlukla Doğu Roma İmparatorluk Dönemi içerisine tarihlense de yapılar üzerinde betimlenen monogramlar ve mezar MS IV-VI. yüzyıllar arasına ait olmalıdırlar. 6 numaralı yazıt Timotheos adında yeni bir presbyteros’un varlığından söz ederken, 7 numaralı yazıt parçaları ile hem Perge kentinde hem de Pamphylia Bölgesi’nde daha önce kayıt altına alınmamış olan protopresbyteros terimi önerilmektedir.

Anahtar sözcükler: Perge, Monogramma Christi, Mezar Taşı, Monoteizm, Grafiti, Presbyteros, Protopresbyteros

Two New Inscriptions from the Western Necropolis of Nikomedeia

Hüseyin Sami ÖZTÜRK
Ezgi DEMİRHAN-ÖZTÜRK

Abstract: A rescue excavation by the Directorate of the Kocaeli Museum of Archaeology and Ethnography was conducted between 2017 and 2019 in the area where the General Directorate of Izmit Water and Sewerage Administration is located. In the course of these excavations, a new necropolis area was discov­ered, including five in situ sarcophagi, 51 tile tombs, and two amphora tombs. Among them, four sar­co­phagi bear funerary inscriptions dating from the Roman period. This paper presents two of these: 1) The tomb of Aurelius Sosianus Asklepiodotos and his family, 2) The tomb of Hermogenes.

Keywords: Nicomedia, Bithynia, Epitaph, Architecture, Stonemasons and Carpenters Guild

Öz: İzmit Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nün bulunduğu alanda Kocaeli Arkeoloji ve Etnografya Müzesi Müdürlüğü tarafından 2017-2019 yılları arasında bir kurtarma kazısı yapıldı. Bu kazılar sırasında, içeri­sinde 5 in situ lahit, 51 kiremit mezar ve iki amphora mezarı bulunan yeni bir nekropol alanı keşfedilmiştir. La­hitlerden dördü üzerinde ise Roma dönemine tarihlenen mezar yazıtları tespit edilmiştir. Bu makalede, bu ya­zıtlardan ikisi tanıtılmaktadır: 1) Aurelius Sosianus Asklepiodotos ve ailesinin mezarı, 2) Hermogenes’in mezarı.

Anahtar sözcükler: Nikomedeia, Bithynia, Mezar Yazıtı, Mimar, Taş Ustası ve Dülgerler Loncası

Eleştiri: Ergün Karaca, M.Ö. 1. Binde Doğu Trakya, Homer Kitabevi, 2019, 422 sayfa. ISBN: 978-9944-483-84-1

Öz: Eleştiri makalesinde ele alınan kitap E. Karaca tarafından 2019 yılında yayımlanmış olan “M.Ö. 1. Binde Doğu Trakya” başlıklı çalışmadır. Kitap yazarın 2016 yılında tamamladığı Doktora çalışmasının yayımlanmış halidir. Söz konusu çalışma öncelikle araştırmaların görece az olduğu ve bu nedenle az bilinen bir bölgeye dair olduğundan ayrı bir önem teşkil etmektedir. Kitabın temelini yüzey araştırması yöntemi ile elde edilen veriler oluşturmakta olup, söz konusu veriler kapsamlı ve detaylı bir biçimde ele alınmıştır. Ancak verilerin sunulmasında ve yorumlanmasında bazı temel yayınların kullanılmamış olması, kullanılan bazı kaynakların ise kısmen güncel olmaması birtakım sorunları beraberinde getirmiştir. Kitabın önemli eksiklerinden biri bölgeyi özgün kılan niteliklerinin maddi kültürün eksik değerlendirilmesi ve yerleşim sistemlerinin doğru yorumlanmaması sonucu vurgulanmamış ve üzerinde durulmamış olmasıdır. Bununla beraber yine bölge­nin arkeolojisi açısından önem taşıyan güncel tartışmaların ve yaklaşımların konu alınmaması kitabın bilim­sel açıdan daha fazla desteklenme ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır.

Anahtar sözcükler: Trakya, Türkiye Trakyası, Yüzey Araştırması, Kolonizasyon

Abstract: The book by E. Karaca entitled: “Eastern Thrace in the 1^st Millennium B.C.” reviewed in this article was published in 2019 and is the published version of the author’s doctoral thesis completed in 2016. The study has a particular importance because it concerns a region which is relatively unknown and where research is relatively scarce. The basis of this book is the data obtained through the survey method which is discussed in a comprehensive and detailed way. However, not utilizing some basic publications in presenting and interpreting the data and employing partially up to date sources has resulted in some problems. One of the important short­comings of the work is that the characteristics that make the region unique, its material culture and its settle­ment systems have not been emphasized and underlined in consequence of their not being interpreted cor­rectly. In addition, the current debates and approaches that are important for regional archeology have not been discussed, which makes the book scientifically inadequate.

Keywords: Thrace, Turkish Thrace, Survey, Colonisation

“Doğu Lykaonia’dan Yeni Hristiyanlık Dönemi Yazıtları” (Cedrus VIII, 2020, 531-545) için Corrigenda et Addenda

Mehmet ALKAN
İlker IŞIK

Öz: Bu çalışmada, Cedrus Dergisi’nin 2020 yılı sayısında yayınlanan “Doğu Lykaonia’dan Yeni Hristiyanlık Dönemi Yazıtları / New Christian Inscriptions from Eastern Lycaonia” başlıklı makalemizde görülen gereklilik üzerine 3 ve 4 no’lu yazıtlar üzerinde bazı düzeltmeler ve eklemer yapılmaktadır.

Anahtar sözcükler: Lykaonia, Hristiyan Yazıtları, Episkopos, Polyeuktos

Abstract: In this study, some corrections and additions are made on the versions two of the inscriptions (Nr. 3 and 4) upon the necessity seen in our article titled “Doğu Lykaonia’dan Yeni Hristiyanlık Dönemi Yazıtları / New Christian Inscriptions from Eastern Lycaonia” published in the 2020 issue of Cedrus Journal.

Keywords: Lycaonia, Christian Inscriptions, Episcopus, Polyeuctus

I. KARLSSON, Bağdat’tan Kalan Miras Yunan Bilimi Nasıl Korundu ve Geliştirildi?. İstanbul 2020. Runik Kitap, 222 sayfa. Çev. U. ÇOKSÜRER. ISBN: 9786257757133

Önceden olduğu gibi günümüzde de özellikle Avrupalıların Arap-İslam karşıtlığı üzerinden İslamofobi’ yi dünya üzerinde yaymak için yüzyıllardır süre gelen mitlerin başında, içinde dünya bilgi birikimini barındıran İskenderiye Kütüphanesi’nin şehrin 642’de Müslümlar tarafından ele geçirildiği esnada tahrip edildiği düşüncesidir. Bu mite gore Halife Hz. Ömer “Şayet Yunan klasikleri Kur’an’a uygun şeyleri ihtiva ediyorsa gereksizdir; yok şayet Allah C.C kelamına aykırı şeyler ihtiva ediyorsa zaten onlara hiç ihtiyaç yoktur” diyerek kütüphanedeki eserleri şehirdeki 4000 hamamın ısıtılması için 6 ay boyunca yaktırmıştır. Antik dönem tarihçisi İngiliz Edward Gibbon tarafından öne sürülen bu sav 18. Yüzyılda mesnetsiz olduğu gerekçesiyle red edilmiştir. Fakat Haçlı zihniyetin şekillendirdiği İslam’a ve Müslümanlara olan düşmanlığı nedeniyle bu büyük kültür suçunu ve iftirasını Müslüman Araplar üzerine atmaktan geri durmamaktadırlar. Çünkü böyle bir iftira ve karalama sözüm ona modern tarih yazımında bir gelenek halinde süre gelmiştir.

Takdim (9-17) ile başlayan eser 6 ana bölümden oluşmaktadır. I. Ana Bölümde Barış Şehri Hikmet Evi (19), Tarihi Arka Plan (19-29), Barış Şehri (30-38) ve Hikmet Evi (37-49) olarak üç alt başlığa ayrılmaktadır. Bu üç alt başlıkta dünyanın çeşitli yerlerinden gelen kitapların İskenderiye’de toplandığını farklı dinlere mensup olan imparatorların, din adamlarının ve dini inanışların bu eserlere ve bilime bakış açılarını anlatmaktadır.

Ana Bölüm: Bilimler ve Bilginler (45-78), Felsefe (45-49), Tıp ve Farmakoloji (50-57), Doğa Bilimleri (57-59), Astronomi (60-65), Matematik (66-70), Coğrafya (70-78), Gerileme ve Çöküş (78-83) olarak yedi alt başlığa ayrılmıştır. Bu yedi alt başlıkta: Bilim insanlarının yaşadığı coğrafyalar, ne zaman yaşadıkları ve hangi bilim dallarıyla ilgilendiklerini, eserleri arasındaki karşılaştırmaları; felsefe, tıp, doğa bilimleri, Astronomi, Coğrafya ve Matematik gibi bilimlere kattıkları yenilikleri. Gerileme ve Çöküş alt başlığıyla Padişahların, din adamlarının ve savaşların olumsuz etkilerinden dolayı bilime bakışın olumsuz bir hal almasına neden olduğuna değinilmiştir.

III. Ana bölümde; Endülüs Ütopya mı Uyarıcı bir Örnek mi? (85-91), Emevi Hilafeti (92-96), Dünyanın İncisi (97-104), Berberi Devleti ile “Yeniden Fetih” Arasında (105-112), Müslüman İspanya Mit mi Gerçek mi? (113-119) olarak beş alt başlıkta işlenmiştir. Endülüs Antikçağ’dan itibaren imparatorların, orduların, çeşitli dini inançların ve halkların hayallerini süsleyen bir yer olarak görülmüştür. Buraya sefere çıkan ordulardaki askerlerin tabiat olaylarından, deniz, kara canlılarından, kaleler ve yabancı yaratıkların mistik dünyalarından bahsedilmektedir. Endülüs’ün tarihinden ve Endülüs için savaşan komutanlardan, ordulardan hangi ordunun nasıl ve ne zaman galip geldiğinden bahsedilmektedir. Ayrıca Endülüs Emevi Devleti’nin nasıl altın çağını yaşadığını ve ne sebeple çöküşe geçtiği anlatılmaktadır. Berberi Devleti ile “Yeniden Fetih” arasındaki alt başlıkta ise Mansur’un 1002 de ölümünden sonra başlayan çöküşün nedenlerini ve bunun sebep olduğu sonuçlardan bahsetmektedir. Müslüman İspanya’ya iki bakışın olduğunu Müslümanların İspanya’dan çıkarılmasının milli, kutsal ve politik bir mücadele olması gerektiğini 16. ve 17. Yüzyıllarda Katolik İspanya Protestanlığa karşı bir karargâh olarak görüldüğünü dolayısıyla Avrupa’yı Müslüman istilasından kurtarmayı düşündüklerini günümüzde de “Yeşil Tehdit” in yeniden teşvik edilerek gündemde tutulmaya çalışıldığı vurgulanmaktadır.

Ana Bölümde Hikmet Nehirleri (121-122), Bilgin Kişiler (123-138), Bilgi Aktarımı (138-147) olarak iki alt başlıkta konu edilmiştir. Bu dönemin en iyi tanınmış bilgini olan Kurtubalı İbn Hazm’dan Avrupalıların “Albucasis” olarak bildiği Ebu’l Kasım El Zehravi, Sistersiyon keşişi olan Clairvaux Bernhard, Latince “Avenzoor” adıyla bilinen İbn Zühr, Veba’ya dair eseri olan İbnü’l Hatip, botanikçi İbnü’l Baytar, Prusyalı coğrafyacı ve kaşif Alexander Zerkali 12. Yüzyılda tanınınmış filozoflar İbn Bacce, İbn-i Tufeyl, İbn Rüşt, Muhammed İbn Batuta ve İbn Haldun gibi bilim adamlarının hangi ilimlere hâkim olduklarından nerede yaşadıklarından ve nasıl bir yaşam sürdüklerinden bilime neler kattıklarından bahsedilmiştir. Bilgi Aktarımı alt başlığında ise Roma İmparatorluğu’nun 395’te bölünmesiyle başlayan Yunan bilimi ve mirası hakkındaki olumsuz tutum neticesinde Avrupalıların uzun süre bilime susuz kaldıklarından bunun sebebiyle Preneleri aşan ilk Avrupalılar arasında bulunan, daha sonra papalığa kadar yükselen II. Sylvester olarak da bilinen Fransız Gerbert Aurillac’ın Sevilla ve Kurtuba’ya giderek burada çeşitli ilimler tahsil etmesi, Arap matematiği ilmi tahsilinden sonra Arap matematiği ile ilgili bir ders kitabı yayınlamıştır. Kitabında yer verdiği misallerle Arap rakamlarının kullanılmaya ne kadar elverişli olduğunu ispatlamasından bahsedilmiştir. Gerbert’in ülkesine döndükten sonraki süreci; Müslümanların derin kültür ortamında yetişmesinden dolayı ülkesinde papalığa kadar yükselmesi ve “Bilgili Papa” lakabını aldığını okumaktayız. Astronomi bilgisinin çok iyi olması dolayısıyla halkı tarafından Kurtuba’da kaldığı süre içerisinde şeytanla temas halinde olduğu düşünülmesi o devirde halkının bilimden ne kadar uzak olduğu anlamaktayız. Ayrıca bilim tarihi klasiklerini Arapça’dan çeviren Hristiyan Avrupa’ya tanıtarak Batı Hümanizmini filizlendirilmesini sağlayan çevirmenlerden de ayrıca bahsedilmektedir.

Ana Bölümde: Sicilya Vaftiz Edilmiş Sultanların Adası (149-151), Norman Yönetimi (152-162), Berlusconni’nin Tarihsizliği (163-169) olarak üç alt başlıktan bahsedilmiştir: Bizanslıların 535’ten itibaren Messina’da askeri vali bulundurmasından ötürü Sicilya’nın Bizans askeri eyalet olarak görülmesi neticesinde buranın stratejik öneminden dolayı buranın ele geçirilmesi adına çeşitli dinlere mensup komutanların ele geçirme çabaları savaşlar, barışlar, antlaşmalar incelenmiş ve bunların yanı sıra şehirlerinin büyüklüğü, nüfuslarının yoğunluğu, halklarının çeşitliliği ve kılık kıyafetlerine değinilmiştir. Sicilya’nın bir tahıl deposu olması hasebiyle Romalıların buğday yetiştiriciliği Arapların ise pamuk, kenevir, hurma palmiyesi, şeker kamışı, dut, ıspanak, çilek ve narenciye gibi bitkilerin yetiştirilmiş olduklarından bahsedilmiştir. Arap Kültürü’nün Sicilya’da bu denli etkili olmasından fakat nasıl bu etkinin ani ve şiddetli bir şekilde yok olmasının ve bu yok olmaya etki eden Normanlar’dan ve Normanların nasıl ortaya çıkıp hangi itifaklarla gelişmelerinden sonrasında Sicilya’daki İslam ibaresinin nasıl sona ermiş olduğundan tafsilatlı bir şekilde bahsetmiştir. Berlusconni’nin Tarihsizliği alt başlığında ise Sicilya’nın gerek seyyahlar gerekse çeşitli bilim insanlarının gözünden Sicilya’da yaşayan halkın giyim kuşamının yanı sıra özellikle bilim adına Arapça’dan yapılan aktarmalardan bahsetmektedir.

Ana Bölümde; Yanlış Giden Şey Neydi (171-185), İşler Ne zaman ve Neden Yanlış Gitti? (186-205) isimli iki alt başlıkta Seyyid Cemal El-Efgani’nin çok anlamlı sorusuyla başlayan bu alt başlıkta araştırmacı bunun nedeninin tüm Arap ve Müslüman dünyasında ele alındığını konu hakkında araştırmaların yapıldığını neticede hangi konularda yetersiz kalındığının bilimsel açıdan nelerin yapılması gerektiğini anlatmış olduğunu okumaktayız. İşler Ne Zaman ve Neden Yanlış Gitti? İsimli son alt başlığında ise bu yanlışın ne kadar basit ve anlaşılır olduğundan bahsetmektedir.

Çalışmada genel itibarıyla Arap halklarının mağduriyet ve kendini acındırma duygusunu her zaman ön planda tutan bir politik geleneğe sahip olması, iç savaşlar, sultanların kendi aralarındaki çekişmeler, kendilerine karşı kurulan ittifaklara karşı çıkmamaları, bunların yanı sıra Haçlıların Müslümanların idare şekillerini benimsemeleri neticesinde yönetimi altındaki halkların barış ve huzur içinde yaşatmaları gibi durumlara vurgu yapılmaktadır.

F. BAŞ, Ilısu Barajı Kurtarma Kazıları. Batman 2018. Fikirzen Ajans Reklamcılık, 403 sayfa (202 resim ile birlikte). ISBN: 9789751740090

Feriha Baş’ın yayın koordinatörlüğünde ve Batman Müze Müdürlüğü Yayınları bünyesinde okuyucuyla buluşan ikinci müze yayın çalışması “Batman Müzesi Ilısu Barajı Kurtarma Kazıları”, Dicle Nehri üzerinde yapılan Ilısu Barajı HES Projesi kapsamında kültür varlıklarının belgelenmesi ve kurtarılmasına yönelik Batman Müze Müdürlüğü Başkanlığı’nda bölgede yapılan Arkeolojik kazı ve yüzey araştırmaları sonucunda hazırlanan toplam on makaleden oluşmaktadır. Kitap kapağının hemen iç kısmında Ilısu Barajı’nın kapsama alanının yer aldığı bir harita bulunur. Yine kitapta Yazarlar Hakkında bölümünden hemen sonra içindekiler bölümü yer alır. Ardından dönemin Batman Valisi Ahmet Deniz in yazmış olduğu Önsöz (VIII-IX) bölümü, Batman İl Kültür ve Turizm Müdürü Mehmet İhsan Aslan’ın yazdığı Sunuş (X-XI) bölümü de ve Batman Müze Müdürü Feriha Baş’ın yazmış olduğu Giriş (XII-XVII) bölümü bulunur. Ardından yayının içeriğinde bulunan on makale, Türkçe ve İngilizce olarak arka arkaya ve içeriklerine göre kronolojik bir sırada yer alır. Yine her bir makalenin arkasından makale ile ilgili şekiller ve kaynakça bölümleri bulunur. Akeramik neolitik yerleşmelerden, Gusir Höyük Kazısı: Yukarı Dicle’de İlk Yerleşik Avcılar, adı altında kitapta 1. makale olarak yer alırken, yine aynı çağa ait Hasankeyf Höyük Kazısı adlı makale ikinci sırada bulunur. Kitapta Sumaki Höyük Batman/Beşiri adı altında hazırlanan Neolitik yerleşmeye ait makale ise kronolojik sıra olarak üçüncü sırada yer alır. Yine Eski Tunç Çağı Yerleşmesi olarak Başur Höyük dördüncü, Orta Tunç Çağı Yerleşmesi Olarak Garzan Vadisi’nde Üç Bin Yıl: Batman, Gre Amer Höyük Kurtarma Kazıları beşinci, bir Orta Tunç Çağı Kazısı olan Kuriki Höyük Kazıları altıncı, ağırlıklı olarak aynı döneme ait Çemialo Sırtı Kazısı Batman/Beşiri adlı makale yedinci ve yine Orta Çağ Kazılarından Çattepe Höyük ve Hasankeyf Kazıları 2004-2017 adlı makaleler ise sıra ile sekizinci ve dokuzuncu sırada yer alırlar. Son olarak Batman İl Sınırları İçerinde Kalan Ilısu Barajı Etkileşim Alanının Jeomorfolojisi adlı makale onuncu ve son sırada bulunmaktadır. Yayında yer alan 10 makale sırası ile özet şeklinde aşağıda anlatılmıştır.

Yayında yer alan Gusir Höyük: Yukarı Dicle’de İlk Yerleşik Avcılar (1-23) adlı makalenin yazarı Necmi Karul’dur. Makalenin başında, Son yıllarda yapılan Neolitik araştırmalar sonucu insanoğlunun hayatındaki besin üretiminin yerleşik hayatın bir nedeni olmaktan ziyade bir sonucu olduğunu söyleyen yazar, Anadolu’daki neolitik yerleşmelerden kısaca bahsederek Yukarı Dicle Havzası’nda bulunan Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem yerleşmelerini anlatır. Ardından Gusir Höyüğü’nün coğrafi konumu ve doğal çevre ortamı, höyüğün araştırma tarihçesi, kronolojik tabakalanma, mimari kalıntılar, yontma taş buluntu topluluğu ve diğer buluntulardan bahseder. Konu ile ilgili toplam 10 görselin yer aldığı makalede sonuç olarak Yukarı Dicle Havzası’nda yerleşik yaşamın başlangıcı olarak Gusir Höyüğü önemli bir keşif olarak gösterir.

Hasankeyf Höyük Kazısı (25-54) adlı makalenin yazarları Abdulselam Uluçam ve Yutaka Miyake’dir. Makalenin başında Hasankeyf Höyüğün coğrafi konumunu anlatan yazarlar, höyüğün nasıl keşfedildiğini ve beş kazı sezonu boyunca arkeolojik kazıların devam ettiğinden bahsederler. Hasankeyf Höyükte yapılan kazı çalışmaları sonucu üç farklı çağa ait sonuçlara ulaşıldığını anlatan yazarlar, bunların neolitik, demir ve Hellenistik çağa ait bulgular ve sonuçlar olduğundan bahsederler. Ardından bu döneme ait tabakalanma ve yapı kalıntılarından söz ederek, Hasankeyf höyükte ortaya çıkarılmış olan yuvarlak planlı ve dikdörtgen planlı yapıları anlatırlar. Daha sonra Hasankeyf Höyükte neolitik döneme ait 140 mezar yapısının ortaya çıkarıldığından bahsederek, dönemin ölü gömme adetleri üzerinde dururlar. Höyüğün besin ekonomisine dayanan Bitki ve hayvan kalıntılarının analiz sonuçlarını da paylaşan yazarlar, Hasankeyf Höyüğün Neolitik Çağ olarak algılanmasına karşın, eldeki veriler Hasankeyf Höyükte tarıma alınmış bitki ya da evcilleştirilmiş hayvanların olmadığı ve geçimin hala avcılık ve toplayıcılıkla sağlanmış olduğu sonucuna varırlar. Yazarlar yayına hazırladıkları makaleyi, içinde küçük buluntularında yer aldığı toplam 11 adet görsel ile desteklemişlerdir.

Sumaki Höyük Batman/Beşiri (55-88) adlı makalenin yazarları alan Aslı Erim Özdoğan ve Savaş Sarualtun’dur. Makalenin başında, Sumaki Höyüğün konumu ve çevresel özelliklerinden bahseden yazarlar, ardından höyüğün tabakalanma ve mimari özelliklerini Post PPNB, Pre-Proto-Hassuna ve Proto Hassuna Kültür aşamaları adı altında ayrıntılı olarak anlatırlar. Ardından höyükte bulunan çanak çömleklerin mineral katkılı açkılı mallar ve bitkisel katkılı mallar olarak analizlerinin yapılmış olduğundan ve bu analiz sonuçlarından bahsederler. Yontma ve sürtme taş endüstrisinin yanı sıra kemik alet endüstrisininde anlatıldığı makalede toplam 21 görsel yer almaktadır.

Diğer bir çalışma olan Başur Höyük (89-109) adlı makalenin yazarları Haluk Sağlamtimur, Ali Ozan, Elif Baştürk, Metin Batuhan ve İnan Aydoğan’dır. Makale başında yazarlar, Başur Höyüğün coğrafi konumu ve araştırma tarihçesini anlatırlar. Ardından höyükte ortaya çıkarılan tabakalanmaları kronolojik olarak sıra halinde verirler. Ubeyd Dönemi, Geç Kalkolitik 2 Evresi, Geç Kalkolitik 3 Evresi, Geç Kalkolitik 5 evresi, Erken Tunç Çağı 1 Evresi, Orta Tunç Çağı II ve III evreleri, Geç Tunç Çağı I Evresi olarak höyüğün tabakaları tarihlendirilir. Dönemlere ait seramik ve metal buluntularında analizinin yapıldığı çalışmayı yazarlar toplam 6 görsel ile desteklerler.

Garzan Vadisi’nde Üç Binyıl: Batman, Greamer Höyük Kurtarma Kazısı (111-162) adlı makalenin yazarları Gül Pulhan ve Stuart Blaylok’tur. Makalenin giriş bölümünde kazının sekiz sezon sürdüğünden bahseden yazarlar Garzan Vadisi’nin kültür tarihinden kısaca bahsederler. Ardında arkeolojik kazıların anlatıldığı makalede yerleşmenin stratigrafisi ve mimari tabakalanmasının özetini yaparlar. Höyükte dört ana mimari tabakalanmadan elde edilen sonuçlarla birlikte höyükte ortaya çıkarılan çanak çömlek analiz sonuçlarını da makalede paylaşırlar. 21 görsel ile desteklenen makalede, Bu çalışma ile Hurrilerden Perslere Yukarı Mezopotamya’nın bu bölgesinin yerel karakterini Greamer Höyüğün ortaya koymuş olduğu sonucuna varırlar.

Kuriki Höyük (163-199) adlı makalenin yazarı Elif Genç’tir. Makalenin başında Yukarı Dicle Vadisi yerleşim yerlerinden biri olan Kuriki Höyüğün coğrafi konumuna değinen yazar, Höyüğü, Kuriki Höyük 1 ve Kuriki Höyük 2 olarak iki kısma ayırarak höyüğün araştırma tarihinden bahseder. Höyüğün ismi ile ilgili yaptığı analiz sonuçlarını paylaşan yazar, alanda yürüttüğü 7 arkeolojik kurtarma kazı sezonu boyunca ortaya çıkan bulguları anlatır. Höyükte, Geç Kalkolitik Dönemden MS I. bin yılın başlarına kadar bazı zamansal boşluklarında olduğunu ve buna göre, Geç Kalkolitik, Geç Tunç, Demir, Hellenistik, Part-Roma dönemlerinde insanların Kuriki Höyük’te iskân etmiş olduklarından bahseder. Son olarak Höyüğün mezarlık alanında yapılan çalışma sonuçlarını paylaşan yazar, Kuriki Höyüğün Geç Kalkolitik dönemden itibaren gerek mimari ve gerekse küçük buluntuları ile birlikte Yukarı Dicle Vadisi Kültürleri ile paralel bir gelişim gösteren bir yerleşme olduğunu kaydeder. Makale toplam 30 görsel ile desteklenmiştir.

Çemialo Sırtı Batman-Beşiri-Yazıhan Köyü (201-239) adlı makalenin yazarları Aslı Erim Özdoğan ve Sidar Gündüzalp’tır. Makalenin başında Çemialo Sırtının konumu ve çevresel özelliklerinden bahseden yazarlar, 3700 metre kare alanın kazıldığını ve yerleşmede Ortaçağ, Demir Çağ/MÖ I. bin ve Orta Tunç Çağ/MÖ II. bin yıl dönemlerinin belirlendiğinden bahsederek tabakalaşmayı anlatırlar. Ardından höyükte ortaya çıkan mezar tiplerine değinen yazarlar, kazı sırasında bulunan çanak çömlek, günlük kullanım eşyaları süsleme öğeleri, kil heykelcikler ve mühürlerin analiz sonuçlarını paylaşırlar. Son olarak arkeo botanik çalışmalara da değinen yazarlar makaleyi 19 görsel ile desteklerler.

Haluk Çattepe Höyük (241-261) adlı makalenin yazarları Haluk Sağlamtimur, Ali Ozan ve Ahmet Uhri’dir. Makalenin başında yazarlar, Çattepe Höyüğün coğrafi ve çevresel özelliklerinin yanı sıra alanın araştırma tarihinden de bahsederler. Höyük ve çevresinde ele geçen buluntuların bu yerleşmenin Prehistorik Dönemden günümüze kadar uzanan dönemde iskân gördüğünü anlatırlar. Geç Roma Dönemi surları ile çevrelenmiş olan höyüğün üzerinde bir de kalenin bulunduğundan ayrıntılı olarak bahsederler. Yine kalenin aynı zamanda bir limana sahip olduğunu ve kalenin bölgede savunma işlevinin yanı sıra Dicle üzerindeki mal aktarımının yapıldığı limanlardan biri olduğunu kaydederler. Höyükteki tabakalanma ve bu tabakalardan ortaya çıkarılan mimari bulguları da değerlendiren yazarlar höyüğün çanak çömlek analiz sonuçlarını da makalede paylaşırlar. Yazarlar makaleyi 11 adet görsel ile desteklerler.

Hasankeyf Kazıları 2004-2017 (263-348) adlı makalenin yazarları Abdülselam Uluçam ve Mevlüt Eliüşük’tür. Yazarlar, giriş bölümünde Ilısu Baraj Projesi kapsamında Hasankeyf’te 2003 yılından bu yana kazı çalışmalarının devam ettiğini ve proje gereği Hasankeyf’in büyük bir kısmının su altına kalacağını ve bu nedenle 32 farlı alanda Arkeolojik kazılar gerçekleştirdiklerini, bu aşamada hiç bilinmeyen 73 taşınmaz kültür varlığını tespit ettiklerini anlatırlar. Daha sonra yapılan kazı çalışmalarını yıllara göre başlıklar altında ortaya çıkan bulgularla birlikte makalede paylaşırlar. Kazısı yapılan alanlar sonuçları ile birlikte makalede şu şekilde yer alır. Zeynel Bey Külliyesi Kazısı, Artuklu Hamamı Kazısı, Osmanlı Camisi Kazısı, Yamaç Külliyesi Kazısı, Deriki Kilisesi Kazısı, Roma Kapısı Kazısı, Kasımiye Köşkleri Kazısı, İmam Abdullah Türbesi Kazısı, Şaab Camii ve Çevresi Kazısı, İç Kale Yolu Kazısı, Salahiye Ziyaret Yapıları Kazısı, Mardinike Külliyesi Kazısı, Kasr Kazısı, Haydar Baba Zaviyesi Kazısı, Artuklu Köşkü Kazısı, Merkezi Kazı Alanı (Koç Camii ve Sultan Süleyman Külliyesi) Kazısı, Süryani Yerleşim Alanı Kazısı, Şeyh Sultan Zaviyesi Kazısı, Hacı Ali Mescidi Kazısı, Büyük Saray Kazısı. Yazarlar makaleyi toplam 41 görsel ile desteklemişlerdir.

Yayının son makalesi olan Batman İl Sınırları İçinde Kalan Ilısu Barajı Etkileşim Alanının Jeomorfolojisi (349-403) adlı makalenin yazarları Gülriz Kozbe ve Sabri Karadoğan’dır. Makalenin giriş bölümünde yazarlar, çalışmanın kapsama alanından bahsederler. Çalışma, batıda Batman Çayı, Kuzeyde Kıra Dağı, Doğuda Garzan Vadisi ve Kendalan Antiklinali, Güneyde ise, Batı ve Doğu Raman-Gerçüş ve Hasankeyf aksı arasında kalan Dicle Nehri ana gövdesi ve çevresindeki vadilerde çalışmanın yaklaşık 15 ay sürdüğünden bahsederler. Projenin amacı ve gerekçesinin de anlatıldığı makalede yazarlar, sahadaki jeomorfolojik tespitleri ve bulguları da paylaşırlar. Makale toplam 23 görsel ile desteklenmiştir.

M. SCHİPPER, Giyinmenin Kısa Tarihi. İstanbul 2020. Destek Yayınları, 327 sayfa (69 görsel ile birlikte). Çev. N. ONARAN. ISBN: 9786053117391

Kadın hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği hakkında uzun süredir çalışmalar yapan ve düşüncelerini eserleriyle sabitleştiren Schipper, bu kez daha spesifik bir süreç olarak insanlık tarihinde bariz bir şekilde evrim geçirmiş özelliklerden giyinmenin bütününü incelemeye çalışır. Çıplak insanın neden giyinme ihtiyacı duyduğunu ve neden bugün yoğun çatışmalara sebebiyet verdiğini açıklamaya çalışan kitap 327 sayfadan oluşmaktadır. İlk olarak Önsöz (11-22) kısmında yazar kendi deneyimlerinden de yola çıkarak Âdem ve Havva’dan bugüne giyinmenin hangi koşullar altında evrilmiş olabileceğini ortaya atılan diğer teorilerle değerlendirmektedir. Her bölümün sonunda bölümde yer alan bilgilere dair dipnotlar ve referans listesi bulunmaktadır.

Beden Üzerinde Hiçbir Şey Yok (23-54) bölümünde homo erectus referans alınarak insanlık tarihinin en erken dönemlerinden itibaren giyim şekillerinin nasıl değiştiği anlatılmaktadır. Bununla birlikte cinsel organların büyücülük, savaş, kimlik tanımlama gibi durumlarda nasıl ve neden kullanıldığı ile birlikte bunlara yüklenen anlamlar değerlendirilmektedir. Farklı dönemlerde yaşamış olan topluluklara ait giyim örneği görsellerine de yer verilerek çağlar boyu gelişim sebepleri iklime, politikaya, işlevselliğe ve toplumlar arası etkileşime dayandırılmaktadır.

Basit Bir Sicimden Savurgan Görünüme (55-82) ilkel giyimden daha karmaşık sebeplere dayalı giyim modellerine geçişi daha da inceleyerek açar. Antropologlar, insanların kendilerini süsleme ve örtme eğilimlerinin çıplaklıkla ilgili utançtan ziyade dikkat çekme ile ilişkili olduğunu düşünmektedir. DNA araştırmacıları ise bu nedenleri soğuk iklime yormaktadır. Kitapta bu yorumları destekleyebilecek öneriler de ayrıca sunulmaktadır. Yazar örtünmeye yönelmenin Baliem Vadisi gibi yerlerde ayrıca kolonistler ve dindar misyonerler tarafından dayatılma sonucu gerçekleştiğini de belirtmektedir. Koteka kullanımının fizyolojik nedenlerden dinsel, kültürel ve toplumsal diğer nedenlere kadar incelemesi ve çağdaş giyim kuşam şekilleriyle karşılaştırılması bölümde genişçe yer edinmektedir. Buna bir örnek olarak 15. yüzyıl karşılaştırmalarından braguette kullanımı ve 60’larda Eldridge Cleaver’in girişimleri verilir. Cinsiyetler arası giyim farklılığının da zamanla nasıl değiştiğine, biyolojik, tarihsel ve psikolojik temelleriyle bütünsel olarak yaklaşılır.

Heyacan (Uyarılma) (83-118) başlığı giyinme sürecinin nedenlerini daha bilimsel referanslarla derinleştirmektedir. Özellikle dini sebeplerden dolayı kadınların neden daha farklı kapandığı, erkeklerin kadınların giyim şekilleri üzerindeki etkisi, Akdeniz bölgelerinde kadın saçına olan takıntı detaylandırılır. Aralarında Türkiye’den örneklerin de bulunduğu başörtüsüyle ilgili kronolojik süreç bazı olaylar ve tarihleriyle birlikte sunulmuştur. Agnes Sorel’in 1450 yılında çizilen dekolte resmi gibi örneklerle ise zıtlaşma bağlamı kurulmaktadır. Bölümün son sayfalarında Aristoteles’in düşüncelerinden yola çıkarak Antik Yunan kültüründe kadına bakış açısının iffetle ilişkili yönlerine değinilmiştir.

İmkânsız Bir Uzlaşı (119-144) bölümünde şehvet ve iffet arasındaki fark, giysilerin verdikleri mesajların iffet ve hiyerarşi tarafından belirlenmesi Courbet’in Dünyanın Kökeni gibi eserleri ele alınarak çağlar boyunca değişen anlayışlar gölgesinde yorumlanmaktadır.

Yıkanmak ve Yüzmek (145-176) giyinmenin yanında giysilerin çıkarıldığı nehirlerde yıkanma gibi köklü ritüellerin anlamlarının açıklanmaya çalışıldığı bir bölümdür. Roma Hristiyanlık döneminden itibaren modern çağa kadar vaftiz uygulamaları bölümde genişçe yer edinmektedir. Bununla birlikte Çin, Japon, Yunan ve Roma kültürlerinde yıkanma ile hamam kültürünün edindiği yer edebiyat, spor ve hijyen gibi toplumsal kavramlar çerçevesinde değerlendirilerek farklılıkları, benzerlikleri ve önemleri dönemsel aykırılıklarıyla açıklanmaya çalışılır. Ardından yıkanma eyleminin eğlence amaçlı yüzmeyi de kapsadığı durumlarda Fransa, İngiltere, Çin gibi ülkelerde giyimin ne yönde evrildiği aktarılır.

Bir insanın eli göründüğünde mi yoksa başı açık olduğunda mı çıplak sayılır? Çıplaklık hangi limitler dahilinde gereğinden fazladır? Örtünmenin Geçmişi Olarak Din (177-242), Yahudilik, Hristiyanlık ve İslamiyet inanışlarında giyinmenin çeşitliliğinin kökenlerini Âdem ve Havva’nın hikayelerinden yola çıkarak anlamlandırmaya çalışır. Dinlerin birbirinden etkilenerek ortak nedenlerle örtünme gelenekleri ve kesinlikle yasak sayılan çıplaklık durumları Hz. Musa ve Hz. Yahya’nın hikayeleri üzerinden yorumlanmaktadır. Özellikle Yahudilik ve İslamiyet inanışlarında bir kadının topuğuna veya serçe parmağına bakmak bile büyük onursuzluk durumu teşkil eder. Erwah terimi etrafında çıplaklığın kadınlar ve erkekler açısından ne şekilde cezalandırma ile sonuçlandığı ve erkek egemenliğinin kadın giyimi üzerindeki etkisinin yorumlamaları bu bölümde yer alır. Hahamlara göre çıplak olmamak tamamen kapalı bir kadın bedenine eşittir. Cinsiyetler arası bu giyim farklılıkları zamanla dinler arasında Yahudilerin özel kuşaklar, başörtüleri takmaları veya ibadet ederken ayakkabılarını çıkartmaları/çıkartmamaları şeklinde görülmeye başlanmıştır. Batı giyiniminin üzerinde en başta Yunan ve Yahudi kültürlerinin etkisi görülmektedir. Ancyra piskoposu Basil ve Antiochia’da güzelliği ile ün salmış ancak sonradan oruç tutarak kendini sadeleştiren Pelagia bu bölümde Anadolu’dan giyim ve iffet ilişkisine örnekler olarak yer alır. Bölümde ayrıca İslam giyim kuralları Kur’an’dan yapılan alıntılar ve İslam tarihinin ilk yıllarında yaşayanların yazılarının ışığında yazarın kendi deneyimleriyle de harmanlanarak aktarılır. Konuyla ilgili olarak neticede Kur’an’da kadınların nasıl giyinmesi gerektiğine dair yer alan bilgilerden alıntılarla kesin kurallar olmadığı sonucuna varılmaktadır.

Çıplaklığa Karşı Protesto ve Protesto Olarak Çıplaklık (243-278) artık insanların çıplaklığı sadece işlevsel nedenlerle terk ettikleri ilk çağlardan sonra aşırı gelenekçi dinsel nedenlerle çıplaklığın tamamen reddedildiği dönemlere nasıl gelinildiği ve örnekleri hakkında fikirler verir. Vezüv ve Etna Yanardağı’nın patlamasının kadınların iffetli olmasıyla ilişkilendirilmesi bölümde geçen bir çok benzer iffet ve doğal afetler sonucu cezalandırma ile ilişkili konuya örnektir. Bölümün ilerleyen kısımlarında çağdaş örneklerle kadın haklarına aykırı görüşlerin güncel protestolarına daha fazla yer verilmektedir. Bazı kurallara göre giyinmeme hakkı ve çıplaklık protestoları ile ilgili yerlerde İngiltere’den Stephen Gough, Tunus’dan Amina Shoui ve Çin’den Bay Liu’nun aktiviteleri örnek olarak verilir. Daha önceki dönemlerde çıplaklık protestolarına benzeyecek şekilde IV. yüzyılın son çeyreğinde ortaya çıkan Adamitlerin Hollanda, Amsterdam’da bulunan Dam Meydanı’nda 1535 yılında katledilmesine atıfta bulunulur.

Küreselleşmiş Bir Dünyada Çıplak veya Giyinik Olmak (279-314) adlı son bölümde 20. yüzyılın başlarından itibaren kadın ve erkek eşitliğine yönelik atılan adımların göstergelerinden olan unisex giyim anlayışı özellikle Çin devrimleri örnek alınarak anlatılır. Bu yakınçağ eşitlik adımlarına zıt olarak ise yine üç dinin kurallarından kadın ve erkek rollerinin belirlenmesi için farklı şekillerde giyinilmesi gerektiğine dair kurallar sıralanır.

Aynı Gezgende Birlikte Yaşamak (315-327) aşırı gelenekci dindar bireyler ve liberalist düşüncenin çatışmaları etrafında dönmektedir. Kitabın son bölümü olan bu kısımda yazar artık kendi düşüncelerine daha fazla yer vermekte, liberal Batı anlayışının daha gelenekçi tepkilere karşı takınması gereken tavırlar ile gelenekci ülke yönetimlerine öneriler eşliğinde kitaba son buldurmaktadır.

Kitap görüldüğü üzere giyinme şekillerinin insan tarihinde kronolojik bir şekilde nasıl ilerlediğine belgesel bakış açısıyla yaklaşmaktan ziyade yazarın kendi yorumlarını da ekleyerek ilgili örneklere atıflar yaptığı ve görüşler belirttiği bir eser haline gelmiştir. Giyinmenin evriminin psikolojik, sosyal, eğitimsel, dini sebeplerinin ve sonuçlarının her yönden ele alınmaya çalışıldığı çalışma, bugünün giyim tarzları ve alışkanlıklarının anlamlandırılmasına tarihi veriler ışığında yardımcı olmaktadır. Erkeklerin iş görüşmelerinde kravat takarken güvensiz hissettiklerinde ellerini bu süse götürmelerinin nedenlerine kadar ince ayrıntılarla donatılmış olan kitap okuyucusuna yeni bakış açıları kazandırıyor. Yalnızca giyim şekilleri değil cinsiyetler arası ayrımları da tarih ile desteklenen toplumsal sorunlar çerçevesinde değerlendiren yazar kadınların yakın dönemlerde kazanmaya başladıkları hakları destekler nitelikte, erkeğin zekası ve kadının görünüşü ile ilgili geleneksel ve mevcut çağ ile uyumsuz varsayımların yanılgısı hakkında görüşler bildirmektedir.