2022 | LIBRI http://www.libridergi.org Epigrafi, Çeviri ve Eleştiri Dergisi Fri, 30 Dec 2022 08:45:07 +0000 tr hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.9 Two New Epitaphs from Termessos http://www.libridergi.org/2022/lbr-0325 Fri, 30 Dec 2022 08:44:31 +0000 http://www.libridergi.org/?p=7871

Two New Epitaphs from Termessos

Murat ARSLAN          Nihal TÜNER ÖNEN

LIBRI VIII (2022) 203-208
Geliş Tarihi: 30.11.2022 | Kabul Tarihi: 20.12.2022
DOI: 10.5281/zenodo.7493808 | Elektronik Yayın Tarihi: 30.12.2022

Abstract: In this paper two new funerary inscriptions discovered in the necropolis area called E1 during the 2022 survey conducted in the city of Termessus are introduced. Both inscriptions belong to the Roman Imperial Period. However according to the nomen gentilicum employed in the inscriptions, the first is dated to before, while the latter is dated after the Constitutio Antoniniana (212 A.D.). The first inscription is by Anodriges; the second inscription was erected by the freed slave Aurelius Agathemeros. One of the names mentioned in the first inscription, Anodriges is for the first time documented at Termessus. While the second inscription is written in the form often documented at Termessus; the curse part of the first inscription is documented for the first time in this inscription. The penalty treasury of both inscriptions points to the temple of Zeus Solymeus and the penalty amounts are the same (1000 drakhmai).

Keywords: Termessus, Zeus Solymeus, Epitaph

Öz: Bu makalede Termessos kentinde gerçekleştirilen 2022 yılı yüzey araştırmaları sırasında Kuzeydoğu (E1) Nekropolis’inde tespit edilmiş iki yeni mezar yazıtı tanıtılmaktadır. Her iki yazıt da Roma İmparatorluk Dönemi’ne aittir. Fakat yazıtlarda kullanılan gens isimlerine göre ilk yazıt Constitutio Antoniniana’dan (MS 212) önceye tarihlenirken, ikinci yazıt sonrasına tarihlenir. İlk yazıt Anodriges tarafından; ikinci yazıt ise azatlı Aurelius Agathemeros tarafından yazdırılmıştır. İlk yazıtta adı geçen isimlerden Anodriges ilk olarak belgelenmektedir. İkinci yazıt formülasyon olarak Termessos’ta sıklıkla belgelenen tarzda yazılırken; ilk yazıtın lanetleme kısmı ilk kez bu yazıtta belgelenmektedir. Her iki yazıtın ceza veznesi Zeus Solymeus Tapınağı’nın kasası olup ceza miktarları da aynıdır (1.000 drakhmai).

Anahtar sözcükler: Termessos, Zeus Solymeus, Mezar Yazıtı

Akçay A. & Gürel B. 2018, “Görülenin Ötesine Gitmek: Sayısal Görüntüleme Metodları Işığında Termessos’tan Sütunlu Bir Lahit Üzerine Yeni Değerlendirmeler”. Eds. M. Arslan & F. Baz, Arkeoloji, Tarih ve Epigrafi’nin Arasında: Prof. Dr. Vedat Çelgin’in 68. Doğum Günü Onuruna Makaleler. İstanbul, 1-18.

Brixhe Cl. 1976. Le dialecte grec de Pamphylie, Paris.

Brixhe Cl., T. Drew-Bear & D. Kaya 1987, “Nouveaux monuments de Pisidie”. Kadmos 26, 122-170.

Çelgin A. V. 1990, Termessos Kenti Nekropol’leri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi. İstanbul.

Çelgin A. V. 1994, “Termessos ve Çevresinde Nekropol ve Epigrafya Araştırmaları: 1975-1991 Yılları Arasında Yapılan Çalışmaların Toplu Sonuçlarına Kısa Bir Bakış”. Anadolu Araştırmaları 13, 153-177.

Çelgin A. V. 1997, Termessos Tarihi. İstanbul.

Eck W. 2013, “Sklaven und Freigelassene von Römern in Iudaea und den angrenzenden Provinzen”. Novum Testamentum 55, 1-21.

Gignac F. T. 1976, A  Grammar of the Greek Papyri of the Roman and Byzantine Periods I-II. Milano.

Heberdey R. 1934, “Termessos No. 2”. Pauly-Wissowas Realencyclopädie II/9. Stuttgart, 732-775.

I.Kyzikos Schwerteim E. (Ed.) 1980, Die Inscriften von Kyzikos und Umgebung I: Grabtexte (IK 18). Bonn.

I.Parion  Frisch P. 1983, Die Inscriften von Parion (IK 25). Bonn.

İplikçioğlu B., A. V. Çelgin & G. Çelgin 2007, Epigraphische Forschungen in Termessos und seinem Territorium IV. Wien.

Kubinska J. 1968, Les monuments funéraires dans les inscriptions grecques de l’Asie Mineure. Warsaw.

LGPN VA   Corsten T., R. W.V. Catling & M. Ricl (Eds.) 2010, A Lexicon of Greek Personal Names VA: Coastal Asia Minor: Pontos to Ionia. Oxford.

LGPN VB   Balzat J.-S., R. W. V. Catling, É. Chiricat, F. Marchand & T. Corsten (Eds.) 2013, A Lexicon of Greek Personal Names. Volume VB: Coastal Asia Minor: Caria to Cilicia. Oxford.

LGPN VC   Balzat J.S., R. W.V. Catling, É. Chiricat & T. Corsten (Eds.) 2018, A Lexicon of Greek Personal Names VC: Inland Asia Minor. Oxford.

Robert L. 1978, “Malédictions funéraires grecques”. CRAI 122/2, 241-289.

Solin H. 1996, Die Stadtrömischen Sklavennamen. Ein Namenbuch. II. Teil: Griechische Namen, Stuttgart.

Strubbe J. 1997, ΑΡΑΙ ΕΠΙΤΥΜΒΙΟΙ. Imprecations against Desecrators of the Grave in the Greek Epitaphs of Asia Minor. A Catalogue (IK 52). Bonn.

TAM Tituli Asiae Minoris III/1. Vindobonae 1940.

Zgusta L. 1964, Kleinasiatische Personennamen. Prague.

Arslan M. & Tüner Önen N. 2022, “Two New Epitaphs from Termessos”. Libri VIII, 199-204. DOI: 10.5281/zenodo.7493808

Kalıcı Bağlantı Adresi: http://www.libridergi.org/2022/lbr-0325

Murat ARSLAN

Prof. Dr., Akdeniz University, Faculty of Letters, Department of History, Antalya. marslan@akdeniz.edu.tr

Nihal TÜNER ÖNEN

Assoc. Dr., Akdeniz University, Faculty of Letters, Department of Ancient Languages and Cultures, Antalya. nihaltuner@akdeniz.edu.tr

]]> The Physicians of Nikaia (Bithynia) in Light of the Inscriptions http://www.libridergi.org/genel/lbr-0324 Fri, 30 Dec 2022 05:56:36 +0000 http://www.libridergi.org/?p=7844

The Physicians of Nikaia (Bithynia) in Light of the Inscriptions

Ezgi DEMİRHAN ÖZTÜRK

LIBRI VIII (2022) 185-197
Geliş Tarihi: 21.10.2022 | Kabul Tarihi: 27.12.2022
DOI: 10.5281/zenodo.7440230 | Elektronik Yayın Tarihi: 30.12.2022

Abstract: In this article, a total of eight Nicaean doctors, six known from Nikaia and its territorium, one from Thessalia and one from Rome, are presented. These previously published inscriptions are reassembled and studied, with an emphasis upon the Nicaean doctors. In addition, the movement of doctors to different regions is examined and the fact that the profession of medicine is a tradition passed from father to son is highlighted from the inscriptions, with the inscription of Peisistratos and Apollodotos and their families providing a good example of this tradition. It was also considered remarkable that the inscription found in Thessalia does not carry the name of the grave owner, but refers to his profession and emphasizes it in poetic language. This indicates that these people through indicating their professions in all the grave in­scriptions examined, may have emphasized the prestige of this profession.

Keywords: Bithynia, Nikaia, Physicians Inscription, Funerary Inscription, Roman Imperial Period

Öz: Bu makalede Nikaia ve egemenlik alanından bilinen altı, biri Teselya ve bir diğeri de Roma’dan olmak üzere toplam sekiz adet Nikaialı doktorların mezar yazıtı sunulmaktadır. Daha önce yayımlanmış olan bu yazıtlar Nikaialı doktorlar özelinde tekrar bir araya getirilmiş ve incelenmiştir. Tüm bunlara ek olarak, doktorların farklı bölgelere göçlerinin nedeni incelenmeye çalışılmış ve doktorluk mesleğinin babadan-oğula geçen bir gelenek olduğuna yazıtlar yolu ile dikkat çekilmeye çalışılmıştır ve bu geleneğin güzel bir örneği olarak da Peisistratos ve Apollodotos ile onların ailelerinin yazıtı gösterilmiştir. Teselya’da bulunan yazıtta da mezar sahibinin adının olmaması; fakat mesleğine atıfta bulunması ve bunu şiirsel bir dille vurgulaması da dikkate değer görülmüştür. Bu durum makalede incelenen tüm mezar yazıtlarında bu kişilerin mesleklerini belirtmiş olmalarının, bu mesleğin saygınlığına vurgu yapmış olabileceklerine dair bir görüşe de dikkat çekilmiştir.

Anahtar sözcükler: Bithynia, Nikaia, Doktor Yazıtları, Mezar Yazıtları, Roma İmparatorluk Dönemi

Adak M., N. E. Akyürek Şahin & M. Y. Güneş 2008, “Neue Inschriften im Museum von Bolu (Bithynion/Klau­diupolis)”. Gephyra V, 73-120.

Akyürek Şahin N. E. 2005, “Bithynia’dan Yeni Yazıtlar”. Olba XI, 75-102.

Alonso M. A. 2018a, “Greek Physicians in the Eyes of Roman Elite (from the Republic to the 1st Century AD)”. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska LXXVII, 119-137.

Alonso M. A. A. 2018b, Los médicos en las inscripciones latinas de Italia (siglos II a.C.-III d.C.): aspectos sociales y profesionales. Santander.

Ameling, J/O II      Ameling W. 2004, Inscriptiones Judaicae Orientis. Band II: Kleinasien. Tübingen.

BE “Bulletin épigraphique”. Revue des études grecques. Paris 1888 –.

Belke K. 2020, Tabula Imperii Byzantini, 13: Bithynien und Hellespont. Wien.

Cilliers L. & Retief F. P. 2013, “Dream Healing in Asclepieia in the Mediterranean”. Ed. S. M. Oberhalman, Dreams, Healing, and Medicine in Greece. Routledge, 69-92.

Cremer M. L. 1992, Hellenistisch-römische Grabstelen im nordwestlichen Kleinasien, 2. Bithynien. Bonn.

d’Alessio E. D. 1964, “Funéraire grecque des environs de Nicée”. BCH LXXXVIII, 196-98.

Gignac F. T. 1976, A Grammar of the Greek Papyri of the Roman and Byzantine Periods. Volume I: Phonology. Milano.

Gignac F. T. 1981, A Grammar of the Greek Papyri of the Roman and Byzantine Periods: Volume II: Morphology. Milano.

GVI   Peek W. 1957, Griechische Vers-Inschriften. Bd. 1, [Erg.] Verzeichnis der Gedicht-Anfänge und vergleichende Übersicht zu den griechischen Vers-Inschriften I. Berlin.

Horsley G. H. R. 1982, New Documents Illustrating Early Christianity. Volume 2: A Review of the Greek Inscriptions and Papyri Published in 1977. UK. 

I.Nikaia  Şahin S. 1979-1982. Katalog der antiken Inschriften des Museums von Iznik (Nikaia), I-II 1/2. Bonn.

IG    Inscriptiones Graecae. Berlin 1873.

Jouanna J. 2012, Greek Medicine from Hippocrates to Galen. Trans.: N. Allies. Leiden-Boston.

Kaibel EG.    Kaibel G. 1878. Epigrammata Graeca ex lapidibus collecta. Berlin.

Ley A.  1997, “Asklepios”. Der Neue Pauly 2, 96.

Mendel G. 1900, “Inscriptions de Bithynie”. BCH XXIV, 361-426.

Nissen C. 2006, Prosopographie des Médecins de l’Asie Mineure pendant l’Antiquité classique, I. Catalogue des Médecins. Doctoral diss., University of Liège.

Nutton V. 2004, Ancient Medicine. London-New York.

Nutton V. 2012, “Galen and Roman Medicine: Or Can a Greek Become a Latin?” European Review XX/4, 534-542.

Öztürk H. S. & Demirhan Öztürk E. 2018, “Nikaia’dan Yeni Yazıtlar IX”. Arkeoloji ve Sanat Dergisi 159, 81-92.

Öztürk H. S. 2016, “Göynük ve Mudurnu’dan Yeni Yazıtlar IV”. Cedrus IV, 287-297.

Öztürk H. S. 2021, “Nikaia’dan Yeni Yazıtlar XIV- Nikaia’dan Leukai’a/Lefke’ye Yerleşimler, Miltaşları, Roma Yolu ve Mauricius Köprüsü”. Libri VII, 1-16.

Öztürk H. S., E. Demirhan Öztürk, H. Nikolayidis & A. Gündüz 2018. “Nikaia’dan Yeni Yazıtlar VII”. TÜBA-AR XXII, 223-243.

Pedrazzoli M. 1970, Iscrizioni e vestigia della Via latina. Roma.

Rawson E. 1982, “The Life and Death of Asclepiades of Bithynia”. CQ 32/2, 358-370.

Robert L. 1940, Hellenica: Recueil d’épigraphie, de numismatique et d’antiquités grecques, II. Limoges.

RRMAM    French D. 1981, Roman Roads and Milestones of Asia Minor. Ankara.

Samama E. 2003, Les médecins dans le monde grec: sources épigraphiques sur la naissance d’un corps médi­cal. Geneve.

Schneider A. M. 1943, Die Römischen und Byzantinischen Denkmäler von Iznik-Nicaea. Berlin.

SEG   Supplementum Epigraphicum Graecum.

SGO II Merkelbach R. & Stauber J. 2001, Steinepigramme aus dem Griechischen Osten, Band 2: Die nordküste Kleinasiens (Marmarameer und Pontos). Leipzig.

Sommerstein A. H. & C. Torreance 2014, “The Hippocratic Oath”. Oaths and Swearing in Ancient Greece, 372-380. Berlin-Boston.

TAM II,2               Kalinka E. 1930. Tituli Asiae Minoris, II: Tituli Lyciae linguis Graeca et Latina conscripti, 2: Regio quae ad Xanthum flumen pertinet praeter Xanthum oppidum. Vindobonae.

Demirhan Öztürk E. 2022, “The Physicians of Nikaia (Bithynia) in Light of the Inscriptions”. Libri VIII, 185-197. DOI: 10.5281/zenodo.7440230

Kalıcı Bağlantı Adresi: http://www.libridergi.org/2022/lbr-0324

Ezgi DEMİRHAN ÖZTÜRK

PhD Student, Koç University, Department of Archaeology and Art History, Istanbul. eozturk20@ku.edu.tr

]]> New Inscriptions Found During the Survey in Melli (Kocaaliler) http://www.libridergi.org/genel/lbr-0323 Wed, 28 Dec 2022 13:50:38 +0000 http://www.libridergi.org/?p=7826

New Inscriptions Found During the Survey in Melli (Kocaaliler)

Murat ARSLAN          Şenkal KİLECİ          Düzgün TARKAN

LIBRI VIII (2022) 179-184
Geliş Tarihi: 25.11.2022 | Kabul Tarihi: 15.12.2022
DOI: 10.5281/zenodo.7488456 | Elektronik Yayın Tarihi: 28.12.2022

Abstract: The ancient site of Melli, a neighbouring site to Kremna and Sia in Pisidia, is situated on a high rocky mountain in the Kocaaliler town of Bucak, in the district of Burdur. The site was called Milyas by the early researchers, nevertheless its name is still unknown since there is no inscription found that records the city’s name. The site was probably destroyed by an earthquake since some of the buildings can clearly be seen to have collapsed on their own spots. In 2020-2021 clearing of the overgrowth and some arrange­ment works were carried out under the presidency of Burdur Archaeology Museum. This article presents four new inscriptions that are found during these cleaning works at Melli. The first inscription is an honorary document of a demiourgos whose statue was erected by his son; the second is a dedication to the Dioscuri; the third is a funerary inscription, and the last, a fragment.

Keywords: Melli, Demiourgos, Dioscuri, Epitaph, Votive and Honorific Inscriptions

Öz: Pisidia Bölgesi’nde, Kremna ve Sia kentleriyle komşu olan Melli’deki antik kent Burdur ilinin Bucak ilçesinde Kocaaliler beldesinde yüksek kayalık bir dağın tepesinde konumlanmaktadır. Önceki araştırmacılar tarafından Milyas olarak anılan kentin adı henüz kentin adını gösteren bir yazıt bulunmadığı için bilinmemektedir. Olduk­ları yere çöken bazı yapılardan görüldüğü kadarıyla bu yerleşke muhtemelen bir deprem nedeniyle yıkılmıştır. Kentte 2020-2021 yıllarında Burdur Arkeoloji Müzesi başkanlığında bitki temizliği ve bazı düzenleme çalışma­ları yapılmıştır. Bu makalede Melli’deki bu çalışmalar sırasında bulunan dört yeni yazıt tanıtılmaktadır. İlk yazıt, oğlu tarafından heykeli dikilen bir demiourgos için onurlandırma metnidir. İkinci yazıt Dioskurlara yapılan bir adak, üçüncü yazıt bir mezar yazıtı ve sonuncusu ise bir yazıt parçasıdır.

Anahtar sözcükler: Melli, Demiourgos, Dioskouroi, Mezar Yazıtı, Adak ve Onurlandırma Yazıtları

Adak M. 2020, “Pamphylia ve Pisidia’da Kent Eşrafı ve Resmi Unvanları”. Eds. O. Tekin, Ch. H. Roosevelt & E. Akyürek, Tarih Boyunca Anadolu’da Hayırseverlik. Birinci Uluslararası Suna & İnan Kıraç Akdeniz Medeni­yetleri Sempozyumu, 26-29 Mart 2019, Bildiriler.  Antalya, 47-71.

Alten Güler E. 2022, Antikçağ’ın Onurlandırma Sistemi: Perge, Phaselis, Termessos, Kibyra. Doctoral Diss., Akdeniz University, Antalya.

Bean G. E. 1960, “Notes and Inscriptions from Pisidia”. AS 10, 43-82.

Bérard V. 1982, “Inscriptions d’Asie Mineure (2)”. BCH 16, 417-446.

BMC Lydia Head, B. V. 1901, A Catalogue of Greek Coins in the British Museum, Lydia. London.

Delemen İ. 1995, “Lykia – Kabalia – Pisidia Bölgesinden Roma Dönemi ‘Dioskurlar ve Tanrıça’ Kabartmaları”. Belleten 59/225, 295-321.

Dökü F. E. & Kileci Ş. 2022, “Ares Reliefs and a New Votive Inscription to Ares in the Rural Highlands of Kabalis / Kabalia”. Adalya 25, 103-122.

Dökü F. E. 2018, “Report on the 2017 Surveys at Uylupınar (Early Kibyra) / 2017 Yılı Uylupınar (Erken Kibyra) Yüzey Araştırması Raporu”. Anmed 16, 260-67.

Dökü F. E. 2019, “2017 Yılı Uylupınar (Erken Kibyra) Yüzey Araştırması Raporu”. AST 36/1, 513-30.

French D. 1994, “Isinda and Lagbe.” Ed. D. French, Studies in the History and Topography of Lycia and Pisidia: In Memoriam A.S. Hall. Ankara, 53-92.

I.Cilicie Dagron G. & Feissel D. 1987, Inscriptions de Cilicie. Paris.

I.Kibyra Corsten Th. 2002, Die Inschriften von Kibyra. Teil I: Die Inschriften der Stadt und ihrer näheren Um­gebung (IGSK 60). Bonn.

I.Perge   Şahin S. 1999-2004, Die Inschriften von Perge (IGSK 54, 61). Bonn 1999.

I.Pisidia Central Horsley G. H. R. & Mitchell S. 2000, The Inscriptions of Central Pisidia, including texts from Kremna, Ariassos, Keraia, Hyia, Panemoteichos, the Sanctuary of Apollo of the Perminoundeis, Sia, Kocaaliler, and the Döşeme Boğazı. (IGSK 57). Bonn.

I.Priene  Blümel W. & R. Merkelbach R. 2014, , Die Inschriften von Priene I-II (IGSK 69). Bonn.

I.Selge    Nollé J. & Schindler F. 1991, Die Inschriften von Selge (IGSK 37). Bonn.

I.Side      Nollé J. 1993-2001, Side im Altertum. Geschichte und Zeugnisse (IGSK 43, 44). Bonn.

Karayaka N. 2007, Hellenistik ve Roma Döneminde Pisidya Tanrıları. İstanbul.

Köse V. 2017,  Akkulturation in Pisidien. Ankara.               

LGPN V.B              Fraser P. M.  & Matthews E.  (Eds.) 2013, A Lexicon of Greek Personal Names V.B: Coastal Asia Minor: Caria to Cilicia. Oxford.

LGPN V.C              Fraser P. M.  & Matthews E.  (Eds.) 2018, A Lexicon of Greek Personal Names V.C: Inland Asia Minor. Oxford.

Milner N. P. & M. F. Smith (1994). “New Votive Reliefs from Oinoanda”. AS 44, 65-76.

Mitchell S. 2003, “Inscriptions from Melli (Kocaaliler) in Pisidia”. AS 53, 139-159.

Robert L. 1983, Documents d’Asie Mineure. BCH 107, 497-599.

Robert L. 1987, Documents d’Asie Mineure. Paris.

Sayar M. H.  2020, “Demiourgoi in Inscriptions from Cilicia”. Eds.   A. L. Pollio, A. Kızılarslanoğlu & M. Oral, In Honor of Eugenia Equini Schneider. İstanbul, 121-136.

Smith T. J. 1997, “Votive Reliefs from Balboura and its Environs”. AS 47, 3-49.

Smith T. J. 2011, “Highland Gods: Rock-Cut Votive Reliefs from the Pisidian Survey”. AS 61, 133-50

Talloen P. 2006, “Pious Neighbours. Pisidian Religious Ties with Lycia. The Case of the Rider Deities”. Eds. K. Dörtlük, B. Varkıvanç, T. Kahya, J. des Courtils, M. Doğan-Alparslan, R.  Boyraz, The IIIrd International Sym­posium on Lycia, 07 – 10 November 2005, Antalya. Symposium Proceedings. Vol. II. İstanbul, 747-59.

Tüner Önen N. & Arslan M. 2019, “Perge Kentinden Yeni Onurlandırma Yazıtları”. Libri V, 323-334.

Vandeput L. & Köse V. 2001, “The 1999 Pisidia Survey at Melli”. AS 51, 133-145.

Vandeput L., V. Köse & S. Aydal 1999, “The 1998 Pisidia Survey Project. A Preliminary Report of Work at Melli”. BaBesch 74, 133-145.

Veligianni-Terzi C. 1977, Demiourgos. Zur Entstehung einer Magistratur. Heidelberg.

Zgusta L. 1964, Kleinasiatische Personennamen. Prag.

Arslan M., Ş. Kileci & D. Tarkan 2022, “New Inscriptions Found During the Survey in Melli (Kocaaliler)”. Libri VIII, 179-184. DOI: 10.5281/zenodo.7488456

Kalıcı Bağlantı Adresi: http://www.libridergi.org/2022/lbr-0323

Murat ARSLAN

Prof. Dr., Akdeniz University, Faculty of Literature, Dept. of History, Antalya. marslan@akdeniz.edu.tr

Şenkal KİLECİ

Dr., senkalkileci@gmail.com

Düzgün TARKAN

Res. Assist. Dr., Burdur Mehmet Akif Ersoy University, Faculty of Science and Literature, Dept. of Archaeology, Burdur. dtarkan@mehmetakif.edu.tr

]]> New Funerary Inscriptions from the Eastern Necropolis of Knidos http://www.libridergi.org/2022/lbr-0322 Mon, 26 Dec 2022 06:09:21 +0000 http://www.libridergi.org/?p=7794

New Funerary Inscriptions from the Eastern Necropolis of Knidos

Güray ÜNVER

LIBRI VIII (2022) 167-178
Geliş Tarihi: 03.11.2022 | Kabul Tarihi: 01.12.2022
DOI: 10.5281/zenodo.7481202 | Elektronik Yayın Tarihi: 26.12.2022

Abstract: In this paper, ten funerary inscriptions from the eastern necropolis of Knidos are presented. The inscriptions were unearthed in four different tombs during the excavations and the surveys in the locality of Gıyrap in 2017 and 2021. Six of the inscriptions (no. 1-6) were found reused at the vaulted tomb labelled as “Tomb 1”. Two of the inscriptions (no. 7-8) were unearthed in the ruins of the tomb labelled the “mon­umental vaulted tomb”. The other two (no. 9-10) of the inscriptions were found in two different tombs near the “monumental vaulted tomb”. The inscription no. 1 is the Latin epitaph of Cassius Liberalius, the centurio of the VIIth Gemina Legion. The other nine inscriptions are Greek epitaphs of Tullia Antiokhis (no. 2), Publius Flavius Epitynkhanon (no. 3), Ofellius Euporistos (no. 4), Kharis (no. 5), Zosime, Athenis, Flavius Soterikhos, Aphrodisios and [n.n.] (no. 6), Gaius Iulius Harpokras (no. 7), Epagathos (no. 8), Kleuphanes (no. 9), [n.n.], Philtatos and Arkhias (no. 10). The inscriptions are dated to different periods between the Ist century B.C. and the IVth century A.D. The personal names Antiokhis, Epitynkhanon, Kharis, Athenis and Kleuphanes are here attested for the first time in inscriptions from Knidos.

Keywords: Knidos, Funerary Inscription, Gıyrap, Legio VII Gemina

Öz: Makalede Knidos’un doğu nekropolünden on yeni mezar yazıtı tanıtılmaktadır. Yazıtlar, 2017 ve 2021 yıllarında Gıyrap mevkisinde yürütülen kazılar ve yüzey araştırmaları sırasında dört farklı mezarda ele geçmiştir. Yazıtlardan altı tanesi (no. 1-6) “Mezar 1” olarak isimlendirilen tonozlu mezarda yeniden kullanılmış olarak bulunmuştur. İki yazıt (no. 7-8) “Tonozlu Anıt Mezar” olarak tanımlanan mezar yapısının yıkıntıları arasında ortaya çıkartılmıştır. Diğer iki yazıt ise (no. 9-10) Tonozlu Anıt Mezar’ın yakınındaki iki farklı me­zarda ele geçmiştir. Yazıt no. 1, VII. Gemina Lejyonu’nun centurio’su Cassius Liberalius’a ait Latince bir me­zar yazıtıdır. Diğer dokuz yazıt Hellencedir, bunlar; Tullia Antiokhis (no. 2), Publius Flavius Epitynkhanon (no. 3), Ofellius Euporistos (no. 4), Kharis (no. 5), Zosime, Athenis, Flavius Soterikhos, Aphrodisios ve [n.n.] (no. 6), Gaius Iulius Harpokras (no. 7), Epagathos (no. 8), Kleuphanes (no. 9) ve [n.n.], Philtatos ve Arkhias (no. 10) isimli kişilere ait mezar yazıtlarıdır. Yazıtlar MÖ I. yüzyıl ile MS IV. yüzyıl arasında farklı dönemlere tarih­lenmektedir. Şahıs isimleri Antiokhis, Epitynkhanon, Kharis, Athenis ve Kleuphanes, Knidos yazıtlarında ilk kez belgelenmiştir..

Anahtar sözcükler: Knidos, Mezar Yazıtı, Gıyrap, Legio VII Gemina

Bosch E. 1967. Quellen zur Geschichte der Stadt Ankara im Altertum (Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ser. 7, Vol. 46). Ankara.

Bruns Özgan Chr. 2015, “Hellenistic Sculptures and Workshops of Knidos”. Ed. S. Montel, La sculpture gréco-romaine en Asie Mineure. Synthèse et recherches récentes. Colloque international de Besançon, 9 et 10 octobre 2014. Besançon, 137-146.

Doksanaltı E. M., D. O. Tozluca & S. Sözel 2021, “Two Roman Period Vaulted Tombs of the Knidos Gıyrap Position”. Anodos: Studies of the Ancient World 15/2015. Proceeding of the International Conference: Communication Through The Ages: People, Objects, Ideas (From the Bronze Age to Late Antiquity) Part I. Trnava, 22nd – 24th October 2021. Trnava, 71-87.

Doksanaltı E. M., İ. Karaoğlan, E. Aslan, İ. M. Mimiroğlu, L. U. Erdoğan, D. O. Tozluca & G. Ünver 2019, “Knidos Kazı ve Araştırmaları: 2017”. KST 40/2, 45-64.

I.British Mus.       The Collection of Ancient Greek Inscriptions in the British Museum. Oxford 1874-1916.

I.Ephesos              Wankel H. & Merkelbach R. et al., Die Inschriften von Ephesos, I-VII (IGSK 11-17). Bonn 1979-1984.

I.Knidos Blümel W. 1992-2019, Die Inschriften von Knidos, I-II (IGSK 41-42). Bonn.

I.Milet VI. Peter H. 1998, Inschriften von Milet. Teil 2. Berlin – New York.

Jones R. F. J. 1976, “The Roman Military Occupation of North-West Spain”. JHS 66, 45-66.

Le Roux P. 1972, “Recherches sur les centurions de la Legio VII Gemina”. Mélanges de la Casa de Velázquez 8, 89-159.

Le Roux P. 1981, “Inscriptions militaires et déplacements de troupes dans l’Empire romain”. ZPE 43, 195-206.

LGPN     A Lexicon of Greek Personal Names. Oxford 1987 –.

Ma J. 2012, “The History of Hellenistic Honorific Statues”. Eds. P. Martzavou & N. Papazarkadas, Epigraphical Approaches to the Post-classical Polis: Fourth Century BC to Second Century AD. Oxford, 165-180.

Morillo A. & García Marcos V. 2003, “Legio VII Gemina and its Flavian fortress at León”. Journal of Roman Archaeology 16, 275-286.

Palao Vicente J. J. 2006, Legio VII Gemina (Pia) Felix: estudio de una legión romana. Salamanca.

Palao Vicente J. J. 2010, “On the concession of the title “Felix” to Legio VII Gemina”. Athenaeum 98/2, 437-444.

Ridgway B. S. 2000, Hellenistic Sculpture. Vol. 2: The Styles of ca. 200–100 B.C. (Wisconsin Studies in Classics). Madison.

SEG Supplementum Epigraphicum Graecum. Leiden 1923 –.

TAM Tituli Asiae Minoris. Vindobonae 1901 –.

Ünver G. 2021 “New Inscriptions from Knidos: Inscriptions from the Dionysos Terrace and the Small Theater”. Philia 7, 165-175.

Ünver G. 2022, “New Funerary Inscriptions from the Eastern Necropolis of Knidos”. Libri VIII, 167-178. DOI:  10.5281/zenodo.7481202

Kalıcı Bağlantı Adresi: http://www.libridergi.org/2022/lbr-0322

Güray ÜNVER

Assist. Prof. Dr., Muğla Sıtkı Koçman University, Faculty of Letters and Humanities, Department of Archaeology, Muğla. gunver@mu.edu.tr

]]> Some Inscriptions from Philadelphia http://www.libridergi.org/2022/lbr-0321 Thu, 15 Dec 2022 08:12:53 +0000 http://www.libridergi.org/?p=7767

Some Inscriptions from Philadelphia

Hüseyin UZUNOĞLU

Zerrin AYDIN TAVUKÇU

LIBRI VIII (2022) 159-166
Geliş Tarihi: 26.11.2022 | Kabul Tarihi: 06.12.2022
DOI: 10.5281/zenodo.7440228 | Elektronik Yayın Tarihi: 15.12.2022

Abstract: This paper concerns 8 ancient Greek inscriptions discovered during the course of surveys at Phila­delphia (modern Alaşehir/Manisa), one of the significant cities of Lydia. Even though the insciptions were transcribed in miniscule lettering and roughly edited by SEG editors based upon the majuscule forms provided by the survey team in their research report, their full edition has not as yet been accomplished. In no. 1, a high-priestess (arkhierea) whose name remains unknown due to the break on the stone is honoured. That the woman is mentioned as the high-priestess of the gods of the fatherland is striking and the authors stress that what is meant by this expression should be θεοί πατρώοι / πάτριοι. No. 2 is dedicated to Thea Megale by a certain Lindos, No. 3 is dedicated to Hephaistos by a person whose name is partly preserved on the stone. No. 4 is a dedication by Curtia Iulia Valentilla, a woman of consular rank. In this article, all the epigraphical data concerning this woman are compiled and evaluated. Nos. 5-6 and 8 are in a fragmentary condition and there­fore their full content cannot be deduced. No. 7 is a fragment belonging to a funerary epigram. Although the content of the inscription is not entirely known, it is yet another example of the theme treated in the epigrams, i.e. the souls of the deceased being accepted by the sky.

Keywords: Philadelphia, Lydia, Ancient Greek Inscriptions, Epigram, Thea Megale, Hephaistos

Öz: Bu makalede Lydia’nın önemli kentlerinden birisi olan Philadelphia (günümüz Alaşehir/Manisa) antik ken­tinde yürütülen arkeolojik yüzey araştırmalarında ele geçen 8 adet Hellence yazıt tanıtılmaktadır. Bu yazıtların her ne kadar araştırma raporunda verilen majüskül okumalar üzerinden SEG editörlerince minisküle çevrilip yüzeysel bir edisyonu yapılmış olsa da, henüz tam yayını yapılmış değildir. 1 no’lu yazıtta taşın ilgili yerinin kırık olmasından dolayı ismi okunamayan bir başrahibe (arkhierea) onurlandırılmaktadır. Yazıtta kadının vatanın tanrılarının başrahibesi olarak anılması dikkat çekicidir ve burada kastedilenin θεοί πατρώοι / πάτριοι olması gerektiği üzerinde durulmaktadır. No. 2 Lindos isimli bir şahıs tarafından Thea Megale’ye, No. 3 ise ismi tam okunamayan bir şahıs tarafından Hephaistos’a adanmıştır. 4 no’lu yazıt konsül sınıfına mensup bir kadın olan Curtia Iulia Valentilla tarafından diktirilmiş bir adaktır. Makalede bu kadınla ilgili tüm epigrafik belgeler bir araya getirilerek değerlendirilmektedir. 5, 6 ve 8 no’lu yazıtlar fragman olup içeriklerinin tam olarak ne olduğu belir­sizdir. 7 nolu yazıt ise bir mezar epigramına ait bir parçadır. Epigram, taşın kırık olması dolayısıyla tam anlaşı­lamasa da ölülerin ruhlarının gökyüzüne alınması temasının işlendiği bir diğer örnektir.

Anahtar sözcükler: Philadelphia, Lydia, Hellence Yazıtlar, Epigram, Thea Megale, Hephaistos

AE L’Année épigraphique. Paris 1888-.

Belayche N. 2016, “La Mater Magna, Megalè Mètèr?”. Eds. C. Bonnet, V. Pirenne-Delforge & G. Pironti, Dieux des grecs, dieux des romains Panthéons en dialogue à travers l’histoire et l’historiographie. Brus­sels – Rome, 45-59.

Geissen A. 2000, “Gaios Iulios Diodotos aus Philadelphia in Lydien (Zu dem Beamtennamen RPC I 3020)”. An­notazioni Numismatiche 39, 903-905.

IG Inscriptiones Graecae. Berlin 1873 –.

IGR Inscriptiones graecae ad res romanas pertinentes. Paris 1906-1927.

Kajanto I. 1965, The Latin Cognomina. Helsinki.

Lattimore R. 1942, Themes in Greek and Latin Epigrams. Urbana, Illinois.

LGPN II   Fraser P. M. & Matthews E. (Eds.) 1994, A Lexicon of Greek Personal Names II: Attica. Oxford.

LGPN IIIA Fraser P. M. & Matthews E. (Eds.) 1997, A Lexicon of Greek Personal Names IIIA: The Peloponnese, Western Greece, Sicily and Magna Graecia. Oxford.

LGPN IIIB Fraser P. M. & Matthews E. (Eds.) 2000, A Lexicon of Greek Personal Names IIIB: Central Greece, From the Megarid to Thessaly. Oxford.

LGPN VA Corsten T., R. W.V. Catling & M. Ricl (Eds.) 2010, A Lexicon of Greek Personal Names VA: Coastal Asia Minor: Pontos to Ionia. Oxford.

LGPN VC Balzat J.S., R. W.V. Catling, É. Chiricat & T. Corsten (Eds.) 2018, A Lexicon of Greek Personal Names VC: Inland Asia Minor. Oxford.

Obyrk M. 2012, Unsterblichkeitsglaube in den griechischen Versinschriften. Berlin – Boston.

Peek W. 1955, Griechische Versinschriften. Band I: Grab-epigramme. Berlin.

Pelcer-Vujačić O. B. 2015, Society in Lydia and Phrygia from the 1st to the 3rd century AD. Unpublished Doc­toral Dissertation. University of Belgrade. Belgrade.

Petzl G. 1996, “Neue Inschriften aus Lydien (I)”. EpigAnat 26, 1-29.

PIR2 Groag E. & Stein A. (Eds.) 1936, Prosopographia Imperii Romani II (Buchstabe C). Berlin.

Renberg G. H. 2010, “Dream-Narratives and Unnarrated Dreams in Greek and Latin Dedicatory Inscriptions”. Eds. E. Scioli & C. Walde, Sub imagine somni. Nighttime Phenomena in Greco-Roman Culture. Pisa, 33-61.

RPC I Burnett A., M. Amandry & P.P. Ripollès 2005, Roman Provincial Coinage I. From the Death of Caesar to the Death of Vitellius (44 B.C.–A.D. 69), London.

Salomies O. 2019, “Latin Cognomina ending in -illianus”. Arctos 53, 185-209.

SEG Supplementum Epigraphicum Graecum. Leiden 1923 –.

SGO I Merkelbach R. & Stauber J.  1998, Steinepigramme aus dem griechischen Osten. Band I: Die Westküste Kleinasiens von Knidos bis Ilion. Stuttgart – Leipzig.

Solin H. & Salomies O. 1994, Repertorium nominum gentilium et cognominum Latinorum. Helsinki.

Staab G., G. Petzl & C. Tanrıver 2014, “Neue Metrische Inschriften aus Lydien und Mysien”. EA 47, 1-12.

van Straten F. T. 1976, “Daikrates’ Dream. A Votive Relief from Kos, and Some Other κατ᾽ ὄναρ Dedications”. BABesch 51, 1-38.

TAM II,3 Kalinka E. 1944, Tituli Asiae Minoris, II. Tituli Lyciae linguis Graeca et Latina conscripti, Fasc. 3, nos. 718-1230, Regiones montanae a valle Xanthi fluminis ad oram orientalem. Vienna.

TAM V,1 Herrmann P. 1981, Tituli Asiae Minoris. Vol. V: Tituli Lydiae linguis Graeca et Latina conscripti. Fasc. I: Regio Septentrionalis ad orientem vergens. Vienna.

TAM V,3 Petzl G. 2007, Tituli Asiae Minoris. Vol. V: Tituli Lydiae linguis Graeca et Latina conscripti. Fasc. III: Philadelpheia et Ager Philadelphenus. Vienna.

Tavukçu A. Y., Z. Aydın Tavukçu, M. Ceylan & S. Ağaoğlu 2014, “Alaşehir-Philadelphia Araştırmaları 2013”. AST 32/1, 301-320.

Tavukçu A. Y. &Aydın Tavukçu Z. 2014. “Alaşehir-Philadelphia Araştırmaları: İlk Sezon”. Eds.  H. Kasapoğlu & M. A. Yılmaz, Anadolu’nun Zirvesinde Türk Arkeolojisinin 40 Yılı – Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakül­tesi Arkeoloji Bölümü 40. Kuruluş Yılı Armağanı. Ankara, 547-568.

Wypustek A. 2013, Images of Eternal Beauty in Funerary Verse Inscriptions of the Hellenistic and Greco-Roman Periods. Leiden – Boston.

Uzunoğlu H. & Aydın Tavukçu Z. 2022, “ Some Inscriptions from Philadelphia ”. Libri VIII, 159-166. DOI: 10.5281/zenodo.7440228

Kalıcı Bağlantı Adresi: http://www.libridergi.org/2022/lbr-0321

Hüseyin UZUNOĞLU

Assoc. Prof. Dr., Akdeniz University, Faculty of Letters, Department of Ancient Languages and Cultures, Antalya. huseyinuzunoglu@akdeniz.edu.tr

Zerrin AYDIN TAVUKÇU

Assoc. Prof. Dr., Atatürk University, Faculty of Letters, Department of Archaeology, Erzurum. ztavukcu@atauni.edu.tr

]]> Zeus Narenos – Zwei neue Weihungen im Museum von Eskişehir http://www.libridergi.org/2022/lbr-0320 Wed, 07 Dec 2022 16:13:10 +0000 http://www.libridergi.org/?p=7744

Zeus Narenos – Zwei neue Weihungen im Museum von Eskişehir

N. Eda AKYÜREK ŞAHİN

LIBRI VIII (2022) 149-157
Geliş Tarihi: 22.11.2022 | Kabul Tarihi: 05.12.2022
DOI: 10.5281/zenodo.7409192 | Elektronik Yayın Tarihi: 07.12.2022

Zusammenfassung: In diesem Artikel werden zwei neue Weihungen vorgestellt, die heute im Museum von Eskişehir aufbewahrt werden und in der kleinen Stadt Bozan (bei Alpu) in Eskişehir gefunden wurden. Die Inschriften auf den kleinen Stelen ohne Giebel weisen darauf hin, dass die Weihungen einem Gott namens “Zeus Narenos” dargebracht wurden. Auf beiden Stelen ist Zeus mit seinen Symbolen abgebildet. Zeus Narenos ist ein aus Inschriften bekannter Gott, dessen Kult in Kleinasien, insbesondere in Nordwestgalatien (Bezirke Beylikova und Mihallıççık in Eskişehir), dokumentiert ist. Zwei dieser Gottheit gewidmete Stelen wurden jedoch außerhalb Kleinasiens, in der Bergbauregion Alburnus Maior in Dakien, gefunden, und diese Stelen wurden wahrscheinlich von Personen errichtet, die aus dem nordwestlichen Galatien nach Dakien reisten, um in den dortigen Bergwerken zu arbeiten. Die beiden neuen Weihungen, die wir hier vorstellen, befinden sich in der Nähe der Stadtteile Beylikova und Mihallıççık von Eskişehir, wo die anderen Weihungen gefunden wurden und wo sich möglicherweise auch das lokale Heiligtum der Gottheit befindet, das noch nicht identifiziert wurde.

Schlüsselwörter: Zeus Narenos, Eskişehir, Museum von Eskişehir, Galatien, Dakien, Alburnus Maior

Öz: Bu makalede bugün Eskişehir Müzesi’nde korunan ve Eskişehir’deki Bozan beldesinde (Alpu) bulun­muş olan iki yeni adak yazıtı tanıtılmaktadır. Alınlık olmadan işlenmiş küçük steller üzerindeki yazıtlardan adakların “Zeus Narenos” isimli bir tanrıya sunulduğu anlaşılmaktadır. Her iki stel üzerinde de Zeus, sembolleriyle beraber betimlenmiştir. Zeus Narenos daha önceden ele geçen yazıtlardan bilinen bir tanrıdır ve kültü Küçük Asya’da özellikle Kuzeybatı Galatia (Eskişehir’in Beylikova ve Mihallıççık ilçeleri) bölgesinde belgelenmiştir. Fakat bu tanrıya adanmış iki adak steli Küçük Asya dışında, Dakia’daki Alburnus Maior maden bölgesinde de bulunmuştur ve bu adaklar Kuzeybatı Galatia’dan Dakia bölgesine olasılıkla oradaki maden ocaklarında çalışmak üzere giden şahıslar tarafından dikilmiş olmalıdır. Burada tanıttığımız iki yeni adak yazıtı diğer adakların buluntu yerleri olan Eskişehir’in Beylikova ve Mihallıççık ilçelerine yakındır ve tanrının henüz tespit edilemeyen yerel kutsal alanı da bu bölgelerde olmalıdır.

Anahtar sözcükler: Zeus Narenos, Eskişehir, Eskişehir Müzesi, Galatia, Dakia, Alburnus Maiorr

AE, L’Année épigraphique. Paris 1888 -.

Anderson J. C. G. 1899, “Exploration in Galatia Cis Halym”. JHS 19, 52-134.

Avram A. 2016, “Two Phrygian Gods Between Phrygia and Dacia”. Colloquium Anatolicum 15, 70-83.

BE   Robert J. & Robert L. 1943, “Bulletin épigraphique”. Revue des Études Grecques 56/266-268, 334-347.

Boda I. & Szabo C. 2014, The Bibliography of Roman Religion in Dacia. Cluj‑Napoca.

Carbó García J. R. 2010, Los cultos orientales in la Dacia romana. Formas de difusión, integración y control social e ideológico. Salamanca.

Chaniotis A. & Mylonopoulos J. 2007, “Epigraphic Bulletin for Greek Religion (EBGR) 2004”. Kernos 20, 229-327.

Ciongradi C. 2009, Die römischen Steindenkmäler aus Alburnus Maior. Cluj-Napoca.

Ciongradi C. 2010, “Über einen Votivaltar für Bonus Puer aus Napoca”. Sargetia 1, 125-132.

Daicoviciu C. 1941, “Neue Mitteilungen aus Dazien (Funde und Einzeluntersuchungen)”. Dacia 7/8, 299-336.

Drew-Bear T. 2000, “Map 62 Phrygia”. Ed. R. J. A. Talbert, Barrington Atlas of the Greek and Roman World. Princeton, 957-975.

Eckhardt B. 2021, Romanisierung und Verbrüderung. Das Vereinswesen im römischen Reich. Berlin.

Gavrilović Vitas N. 2021, Ex Asia et Syria: Oriental Religions in the Roman Central Balkans. Oxford.

Güney H. 2019, “The Sanctuary of Zeus Sarnendenos and the Cult of Zeus in Northeastern Phrygia”. AS 69, 155-174.

Macpherson I. W. 1958, New Evidence for the Historical Geography of Galatia. Unpublished PhD thesis, Cambridge University. Cambridge.

Mitchell S. 1974, The History and Archaeology of Galatia. Unpublished PhD thesis, University of Oxford. Oxford.

Mitchell S. 1982, Regional Epigraphic Catalogues of Asia Minor II. The Ankara District. The Inscriptions of North Galatia (BAR 135). Oxford.

Mitchell S. 1993, Anatolia. Land, Men, and Gods in Asia Minor II. The rise of the church. Oxford.

Mitchell S. 2017, “Two Galatian Cults in Dacia”. Gephyra 14, 15-21.

Nemeti S. 2005, Sincretismul religios în Dacia romană. Cluj-Napoca.

Nemeti S. 2008, “Zeus Sarnendenus”. Ephemeris Napocensis 18, 179-183.

Noeske H. C. 1977, “Studien zur Verwaltung und Bevölkerung der dakischen Goldbergwerke in römischer Zeit”. BJb 177, 271-416.

Petolescu C. C. 1978, “Les colons d’Asie Mineure dans la Dacie romaine”. Dacia 22, 213-218.

Piso I. 2004, “Gli Illiri ad Alburnus Maior”. Ed. G. Urso, Dall’Adriatico al Danubio. L’Illirico nell’età greca e romana (Atti del convegno internazionale Cividale del Friuli, 25-27 settembre 2003). Pisa, 271-307.

Piso I. 2018, “Kleinasiatische Götter und Kolonisten in Dakien”. Gephyra 15, 37-70.

Ricl M. 2017, “Cults of Phrygia Epiktetos in the Roman Imperial Period”. EA 50, 133-148.

Ruge W. 1935, “Nara”. RE XVII.2, 1697-1698.

Ruscu L. 2003, Corpus inscriptionum Graecarum Dacicarum (CIGD). Debrecen.

Russu I. I. (Ed.) 1984, Inscriptiones Daciae Romanae, Vol. III. Dacia Superior, 3. Zona centrală (teritoriul dintre Ulpia Traiana, Micia, Apulum, Alburnus Maior, Valea Crișului). Bucharest.

Russu I. I. (Ed.) 1988, Inscriptiones Daciae Romanae, Vol. III. Dacia Superior, 4. Zona răsăriteană. Bucharest.

Russu I. I. 1965, “Inscripţiile greceşti din Dacia”. Studii şi comunicări. Muzeul Bruckenthal 12, 47-82.

Şahin N. 2001, Zeus’un Anadolu Kültleri. Antalya.

Sanie S, 1979, “Classica et orientalia II”. SCIVA 30/1, 21-29.

Schwabl H. 1972, “Zeus I. Epiklesen”. RE XA, 253-376.

SEG Supplementum Epigraphicum Graecum. Leiden 1923 –.

Szabo C. & Boda I. 2019, The Gods of Roman Dacia. Illustrated dictionary of Roman Divinities and Personifica­tions. Open Access free handbook.

Szabo C. 2018, Sanctuaries in Roman Dacia: Materiality and Religious Experience. Oxford.

Zgusta L. 1984, Kleinasiatische Ortsnamen. Heidelberg.

Akyürek Şahin N. E. 2022, “Zeus Narenos – Zwei neue Weihungen im Museum von Eskişehir”. Libri VIII, 149-157. DOI: 10.5281/zenodo.7409192

Kalıcı Bağlantı Adresi: http://www.libridergi.org/2022/lbr-0320

N. Eda AKYÜREK ŞAHİN

Prof. Dr., Universität Akdeniz, Fakultät für Human- und Sozialwissenschaften, Fach für Antike Sprachen und Kulturen, Antalya. edasahin@akdeniz.edu.tr

]]> Two Newly Discovered Votive Inscriptions to Zeus Bronton http://www.libridergi.org/2022/epigrafi-22/lbr-0319 Thu, 03 Nov 2022 10:17:08 +0000 http://www.libridergi.org/?p=7715

Two Newly Discovered Votive Inscriptions to Zeus Bronton

Necmettin ERAYDIN

LIBRI VIII (2022) 139-147
Geliş Tarihi: 03.10.2022 | Kabul Tarihi: 14.10.2022
DOI: 10.5281/zenodo.7276437 | Elektronik Yayın Tarihi: 03.11.2022

Abstract: Introduced in this article are ancient Greek votive inscriptions dedicated to Zeus Bronton, one of which was from the Sarısungur village of Odunpazarı district and the other from the Ahılar village of Tepebaşı district of Eskişehir. The discovery of these artifacts took place over the course of the surface survey of the provinces of Eskişehir, Kütahya and Afyonkarahisar, which was conducted under the chairmanship of Prof. Dr. Taciser Tüfekçi Sivas. They were found on-site in 2021 during the Eskişehir Province Epigraphic Survey, which was conducted under the chairmanship of Assoc. Prof. Emre Erten and prepared for publication by myself.

Keywords: Votive Inscriptions, Zeus, Bronton, Cult, Phrygia, Dorylaion, Sarısungur – Ahılar

Öz: Bu makalede Eskişehir İli, Odunpazarı İlçesi Sarısungur ve Tepebaşı İlçesi Ahılar köyünden birer adet olmak üzere Zeus Bronton’a sunulmuş Hellence iki adak yazıtı tanıtılmaktadır. Söz konusu eserler Prof. Dr. Taciser Tüfekçi Sivas başkanlığında yürütülen Eskişehir, Kütahya, Afyonkarahisar İl’leri Yüzey Araştırması kapsamında bulunmuş ve Doç. Dr. Emre Erten başkanlığında yürütülmekte olan Eskişehir İli Epigrafik Yüzey Araştırması’nda 2021 yılında yerinde tespit edilmiş ve tarafımdan yayına hazırlanmıştır.

Anahtar sözcükler: Adak Yazıtları, Zeus, Bronton, Kült, Phrygia, Dorylaion, Sarısungur – Ahılar

Adak M. & Akyürek Şahin E. 2005, “Katalog der Inschriften im Museum von Adapazarı”. Gephyra 2, 133-172.

Akyürek Şahin E. 2001, “Büyük Çiftçi Tanrısı Zeus Bronton Arkeolojik Ve Epigrafik Belgelerle Phrygia’da Bir Zeus Kültü”. Olba IV, 163-182.

Akyürek Şahin E. 2002, Phrygia’da Çiftçi Tanrısı: ‘Dii Brontonti Eukhen’. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi. Antalya.

Akyürek Şahin E. 2005, “Bithynia’dan Yeni Yazıtlar”. Olba XI, 75-102.

Akyürek Şahin E. 2006a, Yazıdere (Seyitgazi) Zeus Kutsal Alanı ve Adak Yazıtları. İstanbul.

Akyürek Şahin E. 2006b, “Phrygia’dan Yeni Zeus Bronton Adakları”. Arkeoloji ve Sanat Dergisi CXXII, 89-124.

Akyürek Şahin E. 2012, “Bithynia’dan Yeni Zeus Bronton Adakları”. Olba XX, 345-382.

Akyürek Şahin E. 2014, “Bilecik’ten Bir Grup Zeus Büstü ve Zeus Bronton”. Gephyra 11, 121-171.

Altınbıçak H. N. 2020, Nakoleia Kenti Eski Yunanca ve Latince Yazıt Kataloğu. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Antalya.

Drew-Bear Th. & Chr. Naour Ch. 1990, “Divinités de Phrygie”. ANRW II/18.3, 1907-2044.

Drew-Bear Th. 1978, Nouvelles Inscriptions de Phrygie. Zutphen.

Ehling K. & D. Pohl & M.H. Sayar 2004, Kulturbegegnung in einem Brückenland. Gottheiten und Kulte als Indikatoren von Akkulturationsprozessen im Ebenen Kilikien (AMS 53). Bonn.

Eraydın N. 2002, Phrygia Bölgesindeki Zeus Epitetleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara.

Erten E. 2011, “Hierapolis-Kastabala’da Helios Tapınımına Dair Bazı Gözlemler”. Eds. H. Şahin E. Konyar & G. Ergin, Özsait Armağanı. Mehmet ve Nesrin Özsait Onuruna Sunulan Makaleler/Studies Presented to Mehmet and Nesrin Özsait. Antalya, 189-211.

Frei 1988, “Phrygische Toponyme”. EA 11, 9-34.

Frei P. 1981, “Epigraphisch-topographische Forschungen im Raum von Eskişehir”. TAD XXV/2, 71-85.

Haspels C. H. E. 1971, The Highlands of Phrygia. Sites and Monuments I. Princeton University. Princeton.

Körte A. 1900, “Kleinasiatische Studien VI”. MDAI(A) XXV, 398-444.

Laflı E. & Christof E. 2011, “Der kaiserzeitliche Tempel von Asartepe /Kimistene in der Chora des paphlagonischen Hadrianopolis – Ergebnisse der Prospektion von 2005”. IstMitt LXI, 233-286.

Lane E. N. 1964, “A Re-Study of the God Men, Part 1: The Epigraphic and Sculptural Evidence”. Berytus XV, 5-58.

LGPN VA A Lexicon of Greek Personal Names VA: Coastal Asia Minor: Pontos to Ionia. Eds. P. M. Fraser & E. Matthews 2010, Oxford.

LGPN VB A Lexicon of Greek Personal Names VB: Coastal Asia Minor: Caria to Cilicia. Eds. P. M. Fraser P. M. & E. Matthews 2013, Oxford.

LSJ 1996 Liddell H. G. & Scott R. 1996, A Greek- English Lexicon. Oxford.

MAMA IX.  Cox C. W. M., Cameron A. & Cullen J. 1988, Monuments from the Aezanitis. Princeton.

MAMA V. Cox C. W. M. & Cameron A. 1937, Monuments from Dorylaeum et Nacolea. Manchester.

MAMA VII. Calder W. M. 1956, Monuments from Eastern Phrygia. Manchester.

MAMA X. Levick B. et alii 1993, Monuments from Appia and the Upper Tembris Valley, Cotiaeum, Cadi, Synaus, Ancyra Sidera and Tiberiopolis. Manchester.          

Obrador-Cursach B. 2016, “Phrygian Mekas and the Recently Discovered New Phrygian Inscription from Nacoleia”. Indogermanische Forschungen CXXI/1, 177-186.

Özdil N. G. 2020, “Antalya Müzesi’nden Zeus Khalazios İçin Yeni Bir Adak Yazıtı”. Cedrus VIII, 489-495.

Öztürk F. D. 2013, “Nikaia’dan Yeni Adak Yazıtları”. Cedrus I, 285-292.

Radet M. G. & Quvré H. 1896, “Inscriptions de Phrygie”. BCH XX, 107-118.

Ramsay W. M. 1915, The Bearing of Recent Discovery on the Trustworthiness of the New Testament, Hodder and Stoughton. London.

Rédaction 1921, “Chronique des fouilles et découvertes archéologiques”. BCH XLV, 487-568.

Ricl M. 2017, “Cults of Phrygia Epiktetos in the Roman Imperial Period”. EA 50, 133-148.

SEG Supplementum Epigraphicum Graecum. Leiden 1923 –.

Şahin N. 2001, Zeus’un Anadolu Kültleri. Antalya.

Şahin S. 1981, Katalog der antiken Inschriften des Museums von Iznik (Nikaia) II, 1 (IGSK X, 1). Bonn.

Şahin S. 1982, Katalog der antiken Inschriften des Museums von İznik (Nikaia). İznik Müzesi Antik Yazıtlar Kataloğu II, 2  (IGSK X, 2). Bonn.

Waelkens M. 1986, Die kleinasiatischen Türsteine: typologische und epigraphische Untersuchungen der kleinasiatischen Grabreliefs mit Scheintür. Zaborn, Mainz am Rhein.

Χυτήρογλου Μ. K. 2011, Μέγα Λεξικόν Ελληνικής Μυθολογίας και Λατρείας. Αθήνα.

Eraydın N. 2022, “Two Newly Discovered Votive Inscriptions to Zeus Bronton”. Libri VIII, 139-147. DOI: 10.5281/zenodo.7276437

Kalıcı Bağlantı Adresi: http://www.libridergi.org/2022/lbr-0319

Necmettin ERAYDIN

Ph.D., Anadolu University, Faculty of Humanities, Department of Archaeology, Eskişehir. necmi.eraydin@gmail.com

]]> Küçük Topla Egzersiz Hakkında http://www.libridergi.org/2022/lbr-0318 Thu, 07 Jul 2022 21:00:28 +0000 http://www.libridergi.org/?p=7559

Galenos, Küçük Topla Egzersiz Hakkında

Çeviren: Nurşah ÇOKBANKİR ŞENGÜL


LIBRI VIII (2022) 81-90
Geliş Tarihi: 23.05.2022 | Kabul Tarihi: 10.06.2022
Elektronik Yayın Tarihi: 08.07.2022

Galenos, Küçük Topla Egzersiz Hakkında. Çev. N. Çokbankir Şengül. Libri VIII (2022) 81-90.

Claudius Galenos, MS 129 yılında Küçük Asya kentlerinden Pergamon’da doğmuştur. Büyük İsken­der’in ölümüyle komutanları arasındaki çekişmelerin yaşandığı dönemde ortaya çıkan Hellenistik Krallıklar arasında önemli bir yere sahip olan ve Attalos Hanedanlığı’nın merkezi konumuna yer alan Pergamon Kenti, yine bu krallığın başındaki yöneticiler tarafından bir kültür merkezi olarak dizayn edilmişti. Roma’nın Küçük Asya’daki en önemli müttefiklerinden biri olması ile, bu Helle­nis­tik kent önemini daha da artırmıştır. Roma İmparatorluk Dönemi’nde de kent kültürel ve mimari gelişimini sürdürmüştür.

Kentte MÖ IV. yüzyıla dayanan sağlık tanrısı Asklepios Soter’e adanmış bir sağlık merkezinin varlığı, kenti din ve sağlık açısından önemli bir konuma taşımış, şifa arayan birçok kişinin burayı ziyaret etmesine sebep olmuştur. Pausanias’a göre Asklepieion, Pergamon’da bir av esnasında yaralanan (σπάσμα) Arkhias isimli şahıs tarafından kurulmuştu. Arkhias burada aldığı yaraları tan­rının ünlü kült merkezi Epidauros’ta iyileşince, tanrı Asklepios’un kültünü Pergamon’a taşımıştı[1]. Roma İmparatoru Hadrianus zamanında en parlak dönemini yaşayan kült merkezi, geçirdiği tadi­latlarla kentin önemli kutsal merkezi halini almış ve Asklepios Pergamenus deus olarak tapınım görmüştü[2]. M. Cornerlius Fronto’nun imparator Marcus Aurelius ile bir mektubundan Perga­mon’daki Asklepieion’un tüm Imperium Romanum için önemli bir sağlık merkezi olduğu anlaşıl­maktadır[3]. Ünlü hatip Aelius Aristides ve imparator Caracalla da bu merkeze şifa bulmak amacıyla ziyaretler de bulunmuşlardı[4].

Pergamon’daki Asklepieion sağlık arayanlar için önemli bir ziyaret merkezi olmasının yanı sıra, aynı zamanda tıp eğitimi için de önemli bir merkez haline gelmiş olmalıdır. Bunun en önemli ka­nıtlarından biri Galenos’tur. Erken yaşlarından itibaren babası tarafından eğitilen Galenos[5], 17 ya­şından itibaren tıp eğitimine Pergamon’da başlamıştır[6] ve ilk öğretmeni anatomi uzmanı Satyros olmuştur[7]. Tıp eğitimine başlamasında babasının, muhtemel Asklepios tarafından gönderilen, rü­yaları etkili olmuştur[8]. Tıp eğitimine Smyrna, Korinthos ve Aleksandreia’da devam eden Galenos, eğitimini tamamladıktan sonra vatanına geri dönerek gladyatör okulunda doktor olarak göreve başlamıştır. Yaptığı iş öylesine dikkat çekiciydi ki, 4 yıl boyunca gladyatör okuluna doktor olarak atanmıştı[9]. Roma’ya ilk gidişinde Peripatetik filozof Eudemos’un öğrencisi olması[10], Boethius ile birlikte anatomik çalışmalarını devam ettirmesi[11] ve diğer okulların üyeleri ile yaptığı halka açık tartışmaların ününü arttırıp, ayrıca düşman edinmesine de sebep olması onun hayatında önemli bir rol oynamıştır[12]. Galenos ayrıca II. Sofistik Dönem’in (MS I. yüzyıl sonu- III. yüzyıl başı) önemli isimlerinden biridir. Galenos’un eğitiminde önemli yer tutan felsefe eğitiminin, onun tıp alanındaki düşünce yapısına yansıması da “ὅτι ὁ ἄριστος ἰατρὸς καὶ φιλόσοφος” cümlesiyle açıklanabilir[13].

166-168 yılları arasında sebebi bilinmese de Pergamon’a geri döner. Sonrasında imparator Mar­cus Aurelius Antoninus’un çağrısı üzerine Germania’da Roma ordusuna katılmak üzere Perga­mon’dan ayrılır ve 169 yılında hayatının geri kalanını geçireceği Roma’ya döner. Hayatının bu dö­nemi eserlerinin büyük bir çoğunluğunu kaleme aldığı bir dönem oldu ve başarıları sonucunda 176 yılında Roma’ya dönen imparator Marcus Aurelius tarafından imparator doktoru yapılarak önemli bir himaye altına girdi. 200 yılına kadar da aktif bir yazın hayatı geçirdiği takip edilmektedir. Tah­minen 216 yılında vefat ettiği düşünülmektedir, ancak nerede öldüğü bilinmemektedir[14]. Gale­nos’un yaşamının önemli kesitlerini içeren kronolojisi aşağıdaki tabloda sunulmuştur[15]:

129/130 Mimar Aelius Nikias’ın ve huysuz bir annenin[16] oğlu olarak Pergamon’da doğdu.
143-147 Babasının denetimi altında eğitime başladı. Matematik, geometri ve mantık üzerine yoğun­laştı.
147-149 Babasının rüyalarını takiben, Pergamon’da başlıca öğretmenlerden tıp eğitimi başladı.
149-157 149 yılında babasının ölümü üzerine tıp eğitimi için seyahat etmeye başlamıştır. Eğitimi Smyrna, Korinthos ve Aleksandreia’da devam etmiş, Pelops, Albinus ve muhtemelen Numi­sianus’tan eğitim almıştır[17].
157-162 Tıbbi uygulamalar için Aleksandreia’dan Pergamon’a geri döner ve kentin gladyatör okuluna doktor olarak atanır. İlk anatomik keşiflerini gerçekleştirir.
162-166 Kent Roma’ya geçer. Burada kısmen Boethius’un himayesinde anatomik çalışmalarına de­vam eder.
166-168 Belirsiz nedenlerle Pergamon’a geri döner. İhtimaller arasında Roma’da yaşanan veba ya da düşmanlar ve Pergamon’da şartların iyileşmesi söz konusudur[18].
168-169 Germania’daki imparator Marcus Aurelius’un ordusu ile sefere çağrıldı ve buradan 2. kez Roma’ya gitti. Yaşamının geri kalan kısmının büyük bir çoğunluğunu burada geçirir.
169-200 Eserlerinin birçoğunu bu tarihler arasında yazar. Burada çevirisi tapılan “Küçük Topla Egzer­siz Hakkında”[19] eserini de bu tarihlerde yazmıştır.
200-216 Bu tarihler arasında pek fazla detay yoktur. 215 ya da 216 yıllarında ölmüş olması muhte­meldir. Ölüm yeri ve şekli bilinmemektedir.

Bu çalışmada çevirisi yapılan Küçük Topla Egzersiz Hakkında[20] isimli eserinde Galenos, ölçülü egzersizlerin beden üzerindeki olumlu etkilerini ele almıştır. İmparator Marcus Aurelius (MS 161-180) dönemine ait profesyonel bir hekimin, Roma İmparatorluğu’na dağılmış olan hamamlarda oynanan top oyunlarını nasıl gördüğünü gösteren önemli bir belgedir[21]. Galenos bu incelemesinde küçük topla yapılan egzersizin bedensel etkisinin ortaya koyarken ruh üzerindeki etkilerine de de­ğinmiştir[22]. Galenos için beden kadar ruhun iyiliği de önemlidir, bu yüzden ruha neşe getiren eg­zersizler en iyi egzersizler arasında sayılmıştır[23].

ΓΑΛΗΝΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΔΙΑ ΤΗΣ ΣΜΙΚΡΑΣ ΣΦΑΙΡΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

I. Πηλίκον μὲν ἀγαθόν ἐστιν͵ ὦ Ἐπίγενες͵ εἰς ὑγίειαν γυμνάσια͵ καὶ ὡς χρὴ τῶν σιτίων ἡγεῖσθαι αὐτά͵ παλαιοῖς ἀνδράσιν αὐτάρκως εἴρηται͵ φιλοσόφων τε καὶ ἰατρῶν τοῖς ἀρίστοις· ὅσον δ΄ ὑπὲρ τἄλλα τὰ διὰ τῆς σμικρᾶς σφαίρας ἐστί͵ τοῦτ΄ οὐδέπω τῶν πρόσθεν ἱκανῶς οὐδεὶς ἐξηγήσατο. δίκαιον οὖν ἡμᾶς ἃ γιγνώσκομεν εἰπεῖν͵ ὑπὸ σοῦ μὲν κριθησόμενα τοῦ πάντων ἠσκηκότος ἄριστα τὴν ἐν αὐτοῖς τέχνην͵ χρήσιμα δ΄͵ εἴπερ ἱκανῶς εἰρῆσθαι δόξειε͵ καὶ τοῖς ἄλλοις͵ οἷς ἂν μεταδῷς τοῦ λόγου͵ γενησόμενα.

Φημὶ γὰρ ἄριστα μὲν ἁπάντων γυμνασίων εἶναι τὰ μὴ μόνον (900K) τὸ σῶμα διαπονεῖν͵ ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν τέρπειν δυνάμενα. καὶ ὅσοι κυνηγέσια καὶ τὴν ἄλλην θήραν ἐξεῦρον͵ ἡδονῇ καὶ τέρψει καὶ φιλοτιμίᾳ τὸν ἐν αὐτοῖς πόνον κερασάμενοι͵ σοφοί τινες ἄνδρες ἦσαν καὶ φύσιν ἀνθρωπίνην ἀκριβῶς καταμεμαθηκότες. τοσοῦτον γὰρ ἐν αὐτῇ δύναται ψυχῆς κίνησις͵ ὥστε πολλοὶ μὲν ἀπηλλάγησαν νοσημάτων ἡσθέντες μόνον͵ πολλοὶ δ΄ ἑάλωσαν ἀνιαθέντες. οὐδ΄ ἔστιν οὐδὲν οὕτως ἰσχυρόν τι τῶν κατὰ τὸ σῶμα παθημάτων͵ ὡς κρατεῖν τῶν περὶ τὴν ψυχήν. οὔκουν οὐδ΄ ἀμελεῖν χρὴ τῶν ταύτης κινήσεων ὁποῖαί τινες ἔσονται͵ πολὺ δὲ μᾶλλον ἢ τῶν τοῦ σώματος ἐπιμελεῖσθαι τά τ’ ἄλλα καὶ ὅσῳ κυριώτεραι. τοῦτο μὲν δὴ κοινὸν ἁπάντων γυμνασίων τῶν μετὰ τέρψεως͵ ἄλλα δ΄ ἐξαίρετα τῶν διὰ τῆς σμικρᾶς σφαίρας͵ ἃ ἐγὼ νῦν ἐξηγήσομαι.

II. Πρῶτον μὲν ἡ εὐπορία. εἰ γοῦν ἐννοήσειας, ὅσης δεῖται παρασκευῆς θ᾽ ἅμα καὶ σχολῆς τά τ᾽ ἄλλα πάντα τὰ περὶ θήραν ἐπιτηδεύματα καὶ τὰ κυνηγέσια, (901K) σαφῶς ἂν μάθοις, ὡς οὔτε τῶν τὰ πολιτικὰ πραττόντων οὐδεὶς οὔτε τῶν τὰς τέχνας ἐργαζομένων δυνατὸς μεταχειρίζεσθαι τὰ τοιαῦτα γυμνάσια. καὶ γὰρ πλουτοῦντος δεῖται πολλῶν καὶ σχολὴν ἄγοντος οὐκ ὀλίγην ἀνθρώπου. τοῦτο δὲ μόνον οὕτω μὲν φιλάνθρωπον, ὡς μηδὲ τὸν πενέστατον ἀπορεῖν τῆς ἐπ’ αὐτὸ παρασκευῆς οὐ γὰρ δικτύων οὐδ᾽ ὅπλων οὐδ᾽ ἵππων οὐδὲ κυνῶν θηρευτικῶν, ἀλλὰ σφαίρας μόνης δεῖται καὶ ταύτης σμικρᾶς, οὕτω δ’ εὔγνωμον εἰς τὰς ἄλλας πράξεις, ὥστ᾽ οὐδεμιᾶς αὐτῶν ὀλιγωρεῖν ἀναγκάζει δι᾽ αὑτό. καίτοι τί ἂν εὐπορώτερον γένοιτο τοῦ καὶ τύχην ἀνθρωπίνην ἅπασαν καὶ πρᾶξιν προσιεμένου; τῶν μὲν γὰρ ἀμφὶ τὰς θήρας γυμνασίων τῆς χρήσεως οὐκ ἐφ᾽ ἡμῖν ἡ εὐπορία·πλούτου τε γὰρ δεῖται τὴν παρασκευὴν τῶν ὀργάνων ἐκπορίζοντος καὶ ἀργίας σχολῇ τὸν καιρὸν ἐπιτηρούσης. τούτου δ᾽ ἡ τῶν ὀργάνων παρασκευὴ καὶ τοῖς πενεστάτοις εὔπορος, ὅ τε καιρὸς τῆς χρήσεως καὶ τοὺς ἱκανῶς ἀσχόλους ἀναμένει. τὸ μὲν δὴ τῆς εὐπορίας αὐτοῦ τηλικοῦτον ἀγαθόν.

Ὅτι δὲ καὶ πολυαρκέστατον τῶν ἄλλων (902K) γυμνασίων, ὧδ᾽ ἂν μάλιστα μάθοις, εἰ σκέψαιο καθ᾽ ἕκαστον αὐτῶν, ὅ τι τε δύναται καὶ οἷόν τι τὴν φύσιν ἐστίν. εὑρήσεις γὰρ ἢ σφοδρὸν ἢ μαλακὸν ἢ τὰ κάτω μᾶλλον ἢ τὰ ἄνω κινοῦν ἢ μέρος τι πρὸ τῶν ἄλλων, οἷον ὀσφὺν ἢ κεφαλὴν ἢ χεῖρας ἢ θώρακα, πάντα δ᾽ ἐξ ἴσου τὰ μέρη τοῦ σώματος κινοῦν καὶ δυνάμενον ἐπί τε τὸ σφοδρότατον ἀνάγεσθαι καὶ ἐπὶ τὸ μαλακώτατον ὑφίεσθαι τῶν μὲν ἄλλων οὐδέν, τοῦτο δὲ μόνον τὸ διὰ τῆς σμικρᾶς σφαίρας γυμνάσιον, ὀξύτατόν γ᾽ ἐν μέρει καὶ βραδύτατον γενόμενον, σφοδρότατόν τε καὶ πρᾳότατον, ὡς ἂν αὐτός τε βουληθῇς καὶ τὸ σῶμα φαίνηται δεόμενον. οὕτω δὲ καὶ τὰ μέρη κινεῖν ἔστι μὲν αὐτοῦ πάνθ᾽ ὁμοῦ, εἰ τοῦτο συμφέρειν δόξειεν, ἔστι δὲ πρὸ ἄλλων ἄλλα, εἰ καὶ τοῦτό ποτε δόξειεν.

Ὅταν μὲν γὰρ συνιστάμενοι πρὸς ἀλλήλους καὶ ἀποκωλύοντες ὑφαρπάσαι τὸν μεταξὺ διαπονῶσι,μέγιστον αὐτὸ καὶ σφοδρότατον καθίσταται πολλοῖς μὲν τραχηλισμοῖς, πολλαῖς δ᾽ ἀντιλήψεσι παλαιστικαῖς ἀναμεμιγμένον, ὥστε κεφαλὴν μὲν καὶ αὐχένα διαπονεῖσθαι τοῖς τραχηλισμοῖς, πλευρὰς δὲ καὶ (903K) θώρακα καὶ γαστέρα ταῖς τε τῶν ἁμμάτων περιθέσεσι καὶ

ἀπώσεσι καὶ ἀποστηρίξεσι καὶ ταῖς ἄλλαις παλαιστικαῖς λαβαῖς. τούτῳ δὲ καὶ ὀσφὺς τείνεται σφοδρῶς καὶ σκέλη, <καὶ δὴ ῥώννυται καὶ τὸ> ἑδραῖον τῆς βάσεως τῷ τοιούτῳ πόνῳ. τὸ δὲ καὶ προβαίνειν <καὶ ὑποβαίνειν> καὶ εἰς τὰ πλάγια μεταπηδᾶν οὐ μικρὸν σκελῶν γυμνάσιον, ἀλλ᾽, εἰ χρὴ τἀληθὲς εἰπεῖν, μόνον δικαιότατα κινοῦν πάντ᾽ αὐτῶν τὰ μόρια. τοῖς μὲν γὰρ προϊοῦσιν ἕτερα νεῦρα καὶ μύες, τοῖς δ᾽ ὑποβαίνουσιν ἕτερα διαπονεῖται πλέον, οὕτω δὲ καὶ τοῖς εἰς τὰ πλάγια μεθισταμένοις ἄλλα. καὶ ὅστις καθ᾽ ἓν εἶδος κινήσεως κινεῖ τὰ σκέλη καθάπερ οἱ θέοντες, ἀνωμάλως οὗτος καὶ ἀνίσως τὰ μέρη γυμνάζει.

III. Ὡς δὴ τοῖς σκέλεσιν, οὕτω καὶ ταῖς χερσὶ τὸ γυμνάσιον τοῦτο δικαιότατον ἐν παντὶ σχήματι λαμβάνειν ἐθιζομένων τὴν σφαῖραν. ἀνάγκη γὰρ κἀνταῦθα τὴν ποικιλίαν τῶν σχημάτων ἄλλοτ᾽ ἄλλους τῶν μυῶν τείνειν σφοδρότερον, ὥστε πάντας ἐν μέρει πονοῦντας ἴσον ἔχειν,  (904K) ἀνάπαυλάν τε τοῖς ἡσυχάζουσιν εἶναι τὸν χρόνον τῶν ἐνεργούντων, καὶ οὕτως ἐν μέρει πάντας ἐνεργοῦντάς τε καὶ ἀναπαυομένους οὔτ᾽ ἀργοὺς μένειν τὸ πάμπαν οὔτε κόποις ἁλίσκεσθαι μόνους πονοῦντας. ὄψιν δ᾽ ὅτι γυμνάζει, μαθεῖν ἔνεστιν ὑπομνησθέντας, ὡς, εἰ μή τις ἀκριβῶς τὴν ῥοπὴν τῆς σφαίρας εἰς ὅ τι φέροιτο προαισθάνοιτο, διαμαρτάνειν τῆς λαβῆς ἀναγκαῖόν ἐστιν αὐτόν. ἐπὶ τούτῳ δὲ καὶ τὴν γνώμην θήγει τῇ φροντίδι τοῦ τε μὴ καταβαλεῖν καὶ τοῦ διακωλῦσαι τὸν μέσον ἢ αὐτὸν ὑφαρπάσαι, εἴπερ ἐν τούτῳ κατασταίη. φροντὶς δὲ μόνη μὲν καταλεπτύνει, μιχθεῖσα δέ τινι γυμνασίῳ καὶ φιλοτιμίᾳ καὶ εἰς ἡδονὴν τελευτήσασα τὰ μέγιστα καὶ τὸ σῶμα πρὸς ὑγίειαν καὶ τὴν ψυχὴν εἰς σύνεσιν ὀνίνησιν.

Οὐ σμικρὸν δὲ καὶ τοῦτ᾽ ἀγαθόν, ὅταν ἄμφω τὸ γυμνάσιον ὠφελεῖν δύνηται, καὶ σῶμα καὶ ψυχήν, εἰς τὴν ἰδίαν ἑκάτερον ἀρετήν. ὅτι δ᾽ ἀσκεῖν ἄμφω δύναται τὰς μεγίστας ἀσκήσεις, ἃς μάλιστα μετιέναι τοῖς στρατηγικοῖς οἱ πόλεως βασιλεῖς νόμοι κελεύουσιν, οὐ χαλεπὸν κατιδεῖν. ἐπιθέσθαι (905K) γὰρ ἐν καιρῷ καὶ λαθεῖν ἐπιθέμενον καὶ ὀξυλαβῆσαι τὴν πρᾶξιν καὶ σφετερίσασθαι τὰ τῶν ἐναντίων ἢ βιασάμενον ἢ καὶ ἀδοκήτως ἐπιθέμενον καὶ φυλάξαι τὰ κτηθέντα τῶν ἀγαθῶν στρατηγῶν ἔργα·καὶ τὸ σύμπαν φάναι, φύλακά τε καὶ φῶρα δεινὸν εἶναι χρὴ τὸν στρατηγόν, καὶ ταῦτ᾽ αὐτοῦ τῆς ὅλης τέχνης τὸ κεφάλαιον. ἆρ᾽ οὖν ἄλλο τι γυμνάσιον οὕτω προεθίζειν ἱκανὸν ἢ φυλάττειν τὸ κτηθὲν ἢ ἀνασῴζειν τὸ μεθειμένον ἢ τῶν ἐναντίων τὴν γνώμην προαισθάνεσθαι; θαυμάζοιμ᾽ ἄν, εἴ τις εἰπεῖν ἔχοι. τὰ πολλὰ γὰρ αὐτῶν αὐτὸ τοὐναντίον ἀργοὺς καὶ ὑπνηλοὺς καὶ βραδεῖς τὴν γνώμην ἐργάζεται. καὶ γὰρ καὶ ὅσα κατὰ παλαίστραν πονοῦσιν εἰς πολλοὺς στεφανίτας ἀγῶνας, πολυσαρκίαν μᾶλλον ἢ ἀρετῆς ἄσκησιν φέρει·πολλοὶ γοῦν οὕτως ἐπαχύνθησαν, ὡς δυσχερῶς ἀναπνεῖν. ἀγαθοί γ᾽ οὐδ᾽ ἂν δύναινθ᾽ οἱ τοιοῦτοι πολέμου γενέσθαι στρατηγοὶ ἢ βασιλικῶν ἢ πολιτικῶν πραγμάτων ἐπίτροποι· θᾶττον ἂν τοῖς ὑσὶν ἢ τούτοις τις ὁτιοῦν ἐπιτρέψειεν.

ἀλλ᾽ ἴσως οἰήσῃ με δρόμον ἐπαινεῖν καὶ τἄλλ᾽ ὅσα λεπτύνει τὸ σῶμα γυμνάσια. τὸ δ᾽ οὐχ  (906K) οὕτως ἔχει. τὴν γὰρ ἀμετρίαν ἐγὼ πανταχοῦ ψέγω, καὶ πᾶσαν τέχνην ἀσκεῖν φημι χρῆναι τὸ σύμμετρον, κἂν εἴ τι μέτρου στερεῖται, τοῦτ᾽ οὐκ εἶναι καλόν. οὔκουν οὐδὲ δρόμους ἐπαινῶ τῷ τε καταλεπτύνειν τὴν ἕξιν καὶ τῷ μηδεμίαν ἄσκησιν ἀνδρείας ἔχειν. οὐ γὰρ δὴ τῶν ὠκέως φευγόντων τὸ νικᾶν, ἀλλὰ τῶν συστάδην κρατεῖν δυναμένων, οὐδὲ διὰ τοῦτο Λακεδαιμόνιοι πλεῖστον ἠδύναντο τῷ τάχιστα θεῖν, ἀλλὰ τῷ μένειν θαρροῦντες. εἰ δὲ καὶ πρὸς ὑγίειαν ἐξετάζοις, ἐφ᾽ ὅσον ἀνίσως γυμνάζει τὰ μέρη τοῦ σώματος͵ ἐπὶ τοσοῦτον οὐδ΄ ὑγιεινόν. ἀνάγκη γὰρ αὐτῷ τὰ μὲν ὑπερπονεῖν͵ τὰ δ΄ ἀργεῖν παντελῶς. οὐδέτερον δ΄ αὐτῶν ἀγαθόν͵ ἀλλ΄ ἄμφω καὶ νόσων ὑποτρέφει σπέρματα καὶ δύναμιν ἄρρωστον ἐργάζεται.

IV. Μάλιστ’ οὖν ἐπαινῶ γυμνάσιον, ὃ καὶ σώματος ὑγίειαν ἱκανὸν ἐκπορίζειν καὶ μερῶν εὐαρμοστίαν καὶ ψυχῆς ἀρετήν, ἃ πάντα τῷ διὰ τῆς σμικρᾶς σφαίρας ὑπάρχεικαὶ γὰρ ψυχὴν εἰς πάντα δυνατὸν (907K) ὠφελεῖν καὶ τοῦ σώματος τὰ μέρη δι’ ἴσου πάντα γυμνάζειν·ὃ καὶ μάλιστ’ εἰς ὑγίειαν συμφέρει καὶ συμμετρίαν ἕξεως ἐργάζεται, μήτ’ ἄμετρον πολυσαρκίαν μήθ’ ὑπερβάλλουσαν ἰσχνότητα φέρον, ἀλλ’ εἴς τε τὰς ἰσχύος δεομένας πράξεις ἱκανὸν καὶ ὅσαι τάχους χρῄζουσιν ἐπιτήδειον. οὕτω μὲν οὖν ὅσον ἐν αὐτῷ τὸ σφοδρότατον οὐδενὸς τῶν πάντων κατ’ οὐδὲν ἀπολείπεται. τὸ δὲ πρᾳότατον ἴδωμεν αὖθις. ἔστι γὰρ ὅτε καὶ τούτου δεόμεθα διά θ’ ἡλικίαν ἢ μηδέπω φέρειν ἰσχυροὺς πόνους ἢ μηκέτι δυνάμενοι καὶ κάματον ἐπανεῖναι βουληθέντες ἢ ἐκ νόσων ἀνακομιζόμενοι. δοκεῖ δέ μοι κἀν τούτῳ πλέον ἔχειν ἑτέρου παντός·οὐδὲν γὰρ οὕτω πρᾷον ὡς αὐτὸ τοῦτ’, εἰ πρᾴως αὐτὸ μεταχειρίζοιο. δεῖ δὲ μέσῳ μὲν οὖν τηνικαῦτα χρῆσθαι μηδενὶ σύμμετρον ἀποστάντα, τὰ μὲν ἠρέμα προβαίνοντα, τὰ δὲ καὶ κατὰ χώραν μένοντα, μὴ πολλὰ διαγωνισάμενον, ἐπὶ τῷδε δὲ τρίψεσι μαλακαῖς δι’ ἐλαίου καὶ λουτροῖς θερμοῖς (908K) χρῆσθαι. τοῦτο μὲν οὖν ἁπάντων ἐστὶ πρᾳότατον, ὥστε καὶ ἀναπαύσασθαι δεομένῳ συμφορώτατον εἶναι καὶ ἀρρώστου δύναμιν ἀνακαλέσασθαι δυνατώτατον καὶ γέροντι καὶ παιδὶ συμφορώτατον.

ὅσα δὲ τούτου μὲν ἰσχυρότερα, τοῦ δ’ ἄκρως σφοδροῦ πρᾳότερα διὰ τῆς σμικρᾶς σφαίρας ἐνεργεῖται, χρὴ καὶ ταῦτα γιγνώσκειν, ὅστις γ’ ὀρθῶς βούλεται διὰ παντὸς αὐτὴν μεταχειρίζεσθαι. καὶ γὰρ εἴ ποτε δι’ ἀναγκαίων ἔργων, οἷά τινα πολλὰ πολλάκις ἡμᾶς καταλαμβάνει, πονήσειας ἀμέτρως ἢ τοῖς ἄνω μέρεσι καὶ τοῖς κάτω πᾶσιν ἢ ποσὶ μόνοις ἢ χερσὶν, ἔνεστί σοι διὰ τοῦδε τοῦ γυμνασίου τὰ μὲν ἀναπαῦσαι, τὰ πρότερον κεκμηκότα, τὰ δ’ εἰς τὴν ἴσην ἐκείνοις κίνησιν καταστῆσαι, τὰ πρότερον ἀργὰ παντελῶς μεμενηκότα. τὸ μὲν γὰρ ἐκ διαστήματος ἱκανοῦ βάλλειν εὐτόνως, ἢ οὐδὲν τοῖς σκέλεσιν ἢ παντάπασιν ὀλίγα χρώμενον, ἀναπαύει μὲν τὰ κάτω, τὰ δ’ ἄνω κινεῖ σφοδρότερον·τὸ δ’ ἐπὶ πλέον διαθέοντα καὶ ὠκέως ἐκ πολλῶν διαστημάτων ὀλιγάκις προσχρῆσθαι τῇ βολῇ τὰ κάτω μᾶλλον διαπονεῖ. καὶ τὸ μὲν ἠπειγμένον ἐν αὐτῷ  (909K) καὶ ταχὺ χωρὶς συντονίας ἰσχυρᾶς τὸ πνεῦμα μᾶλλον γυμνάζει·τὸ δ’ εὔτονον ἐν ταῖς ἀντιλήψεσι καὶ βολαῖς καὶ λαβαῖς, οὐ μὴν ταχύ γε, τὸ σῶμα μᾶλλον ἐντείνει τε καὶ ῥώννυσιν·εἰ δ’ εὔτονόν θ’ ἅμα καὶ ἠπειγμένον εἴη, διαπονήσει τοῦτο μεγάλως καὶ τὸ σῶμα καὶ τὸ πνεῦμα καὶ πάντων ἔσται γυμνασίων σφοδρότατον. ἐφ’ ὅσον δὲ δεῖ καθ’ ἑκάστην χρείαν ἐπιτείνειν τε καὶ ἀνιέναι, γράψαι μὲν οὐχ οἷόν τε, τὸ γὰρ ἐν ἑκάστῳ ποσὸν ἄρρητον, ἐπ’ αὐτῶν δὲ τῶν ἔργων εὑρεῖν τε καὶ διδάξαι δυνατόν, ἐν ᾧ δὴ καὶ μάλιστα τὸ πᾶν κῦρος·οὐδὲ γὰρ ἡ ποιότης ἐστὶ χρήσιμος, εἰ τῷ ποσῷ διαφθείροιτο. τοῦτο μὲν δὴ τῷ παιδοτρίβῃ μεθείσθω τῷ μέλλοντι τὸ γυμνάσιον ὑφηγεῖσθαι.

V. Τὸ δ’ ὑπόλοιπον τοῦ λόγου περαινέσθω. βούλομαι γὰρ ἐφ’ οἷς εἶπον ἀγαθοῖς προσεῖναι τῷδε τῷ γυμνασίῳ μηδ’ οἵων τε καὶ ὅσων ἐκτός ἐστι κινδύνων παραλιπεῖν, οἷς τὰ πλεῖστα τῶν ἄλλων περιπίπτει. δρόμοι μὲν γὰρ ὠκεῖς πολλοὺς ἤδη διέφθειραν, ἀγγεῖον ἐπίκαιρον ῥήξαντες. οὕτω δὲ καὶ φωναὶ μεγάλαι θ’ ἅμα καὶ σφοδραὶ καθ’ ἕνα χρόνον (910K) ἀθρόως ἐκφωνηθεῖσαι μεγίστων κακῶν οὐκ ὀλίγοις αἴτιαι κατέστησαν. καὶ μέντοι καὶ ἱππασίαι σύντονοι τῶν τε κατὰ νεφροὺς ἔρρηξάν τι καὶ τῶν κατὰ θώρακα πολλάκις ἔβλαψαν, ἔστι δ’ ὅτε καὶ τοὺς σπερματικοὺς πόρους, ἵνα τὰ τῶν ἵππων ἁμαρτήματα παραλείπω, δι’ ἅ γε πολλάκις ἐκπεσόντες τῆς ἕδρας οἱ ἱππεῖς παραχρῆμα διεφθάρησαν. οὕτω δὲ καὶ τὸ ἅλμα καὶ ὁ δίσκος καὶ τὰ διὰ τοῦ σκάπτειν γυμνάσια πολλοῖς μελῶν τι διέστρεψε γυμνασθεῖσιν. τοὺς δ’ ἐκ τῆς παλαίστρας τί δεῖ καὶ λέγειν, ὡς ἅπαντες λελώβηνται τῶν Ὁμηρικῶν Λιτῶν οὐδὲν μεῖον; ὡς γὰρ ἐκείνας φησὶν ὁ ποιητὴς “χωλάς τε ῥυσάς τε παραβλῶπάς τ’ ὀφθαλμώ,” οὕτω τοὺς ἐκ τῆς παλαίστρας ἴδοις ἂν ἢ χωλοὺς ἢ διεστραμμένους ἢ τεθλασμένους ἢ πάντως γέ τι μέρος πεπηρωμένους. εἰ δὴ πρὸς οἷς εἶπον ἀγαθοῖς ἔτι καὶ τοῦθ’ ὑπάρχει τοῖς διὰ τῆς σμικρᾶς σφαίρας γυμνασίοις, ὡς μηδὲ κινδύνῳ πελάζειν, ἁπάντων ἂν εἴη πρὸς ὠφέλειαν ἄριστα παρεσκευασμένα.


GALENOS, KÜÇÜK TOP İLE EGZERSİZ HAKKINDA

I. Ey Epigenes, fiziksel egzersizlerin sağlık için ne kadar yararlı olduğu ve onun yiyeceklerden önce gelmesi gerektiğinden, geçmişteki insanlar – hem filozofların hem de hekimlerin en iyileri yete­rince bahsettiler. Ancak küçük topla yapılan egzersizlerin diğer şeylerin ne kadar ötesinde oldu­ğunu, daha önce hiç kimse layıkıyla uzun uzadıya anlatmadı. Şu hâlde bildiğimiz şeyleri söyleme­miz doğru olur; böylece bunlar sanatını en iyi şekilde uygulamış olan senin tarafından değerlendi­rilecek, bu bilgiyi paylaştığında ise diğerlerine de yararlı olacaktır.

Zira tüm fiziksel egzersizlerin içinde en iyisinin, sadece (900K) bedeni sıkı bir şekilde çalıştırmaya değil, bilakis ruhu da hoşnut etmeye muktedir olan egzersizler olduğunu söylüyorum. Köpeklerle ve diğer vahşi hayvanlarla yapılan avları keşfeden, bunlardaki eforu zevk, haz ve ün severlikle har­man­layanlar, insan doğasını iyi bir şekilde öğrenmiş olan bilge insanlardı. Zira ruhun devinimi o derece güçlüdür ki birçoğu sadece hoşnut olduğu için hastalıklardan kurtulurken, birçoğu da sı­kıntı içinde olduğundan ele geçirildiler. Bedeni ilgilendiren durumlardan hiçbiri, ruhu ilgilendiren­lere üstün ge­lecek kadar güçlü değildir. Bu nedenle ne tür olursa olsun ruhun hareketlerini ihmal etmemek gere­kir, bedenin (hare­ketlerinden) daha çok (ruhunkilerle) ilgilenilmelidir, çünkü ruh bedenden çok daha önemlidir. Bu, el­bette zevkle yapılan tüm egzersizler için müşterektir, ancak küçük top aracılığıyla (yapılan) egzersizlerin dikkat çekici özelliklerini, şimdi ayrıntılı olarak anlata­cağım.

II. İlk olarak, uygulanması kolaydır. Her halükârda en azından diğer tüm, vahşi hayvan avları ve kö­pek­lerle avlanma uygulamaları için ne kadar hazırlığa ve de boş zamana ihtiyaç olduğunu düşü­nürsen, (901K) açıkça anlayacaksın ki, ne kamusal işlerle uğraşanlardan ne de sanat icra edenler­den hiç kim­senin böylesi egzersizleri uygulaması mümkündür. Zira (bunlar için) insanın hatırı sayı­lır şekilde zen­gin ve azımsanmayacak kadar boş zamana sahip olması gerekir. Küçük topla egzersiz sadece bir phil­ant­ropos için değildir, çünkü en fakir olanlar bile bunun için araçtan yoksun kalmaz­lar, – ağlara, si­lahlara, atlara, av köpeklerine değil, bilakis tek bir topa ihtiyaç vardır ve küçük olanı bile (yeter). – Üstelik, diğer fiziksel aktivitelere karşı ihtiyatlıdır öyle ki onun yüzünden diğer eg­zersizlerin hiçbirini ihmal et­meyi gerektirmez. Ve doğrusu, tamamen insani bir eyleme ve faaliyete izin veren bir şeyden daha kolay ne olabilir? Zira avlarla ilgili egzersizleri kullanabilme kolaylığı bize bağlı değildir; ekip­man­ların temin edilmesi için hazırlık zenginliği ve uygun zamanın gözetilmesi için boş zaman aylaklığı ge­rektirir. Bu egzersiz için ekipmanların hazırlığı en fakir olanlar için bile kolaydır, ayrıca yeteri kadar meşgul olanlar da fayda görme fırsatını elde eder. O halde uygulan­masının kolaylığı dolayısıyla çok elverişlidir.

Eğer (küçük topla) (902K) egzersizlerin her biri için neye muktedir olduğunu ve doğasının ne oldu­ğunu dikkatlice inceleyecek olsan, bu egzersizin diğerlerinin içinde en faydalısı olduğunu bilhassa öğrenirsin. Zira güçlü ya da yumuşak olduğunu ya da yukarıdansa aşağı kısımları daha çok, ya da diğerlerinden ziyade (bedenin) bir kısmını hareket ettirdiğini keşfedeceksin, örneğin bel, baş, kol­lar ya da göğüs kafesi. Diğer (egzersizlerden) hiçbiri bedenin tüm parçalarını eşit olarak hareket ettir­mez, ayrıca son derece güçlü hale getirebilir ya da son derece yumuşak seviyeye indirebilir, bu sa­dece küçük topla egzersiz aracılığıyla olur. Bizzat bireysel istekler ve vücudun ortaya çıkan ihtiyaçları doğrultusunda, kâh son derece hızlı kâh son derece yavaş, son derece şiddetli ya da nazik olabilir. Böylece, şayet bunun yararlı olması bekleniyorsa, (vücudun) tüm kısımlarını hep bir­likte hareketlen­dirmek mümkün olabilir ya da bunun belirli bir zaman için faydalı olması bekleni­yorsa, diğerlerinden ziyade bazı kısımları hareketlendirmek mümkündür.

Birbirleriyle karşı karşıya yerleştiklerinde ve (topu) ortadaki kişinin engellemesini önlemeye çalış­tık­la­rında, bu enseden yakalama ve güreşe ait birçok tutuşu ilişkilendiren çok güçlü ve kuvvetli bir eg­zersizdir. Bu sayede baş ve boyun enseden yakalama (hareketi) ile, yanlar,  (903K)  göğüs kafesi ve

mideye (karın) kolların çevrelenmesi, iterek uzaklaştırma, sağlam bir pozisyon oluşturma ve diğer güreşe ait tutuş­larla güçlü bir şekilde çalıştırılır. Egzersizin bu şekliyle bel ve bacaklar şiddetli bir şe­kilde gergin­leşir ve sağlam / sıkı bir adım atma çabasıyla güç kazanır. Hem ilerlemek hem geri adım atmak hem de yanlara sıçramak bacaklar için hatırı sayılır bir egzersizdir; aslında, gerçeği söylemek gerekirse, tüm kısımların her birini en doğru şekilde hareket ettiren tek (egzersizdir). Öne hamlede bazı sinir ve kas­lar, geri hamlede ise diğerleri çok fazla çalışır, aynı şekilde yanlardaki pozisyon deği­şikliklerinde ise zıt (sinir ve kasların çalışması söz konusudur). Öte yandan, bacakla­rını tek bir formda hareket ettiren biri, koşanların yaptığı gibi, düzensiz ve eşit olmayan bir şekilde (vücudunun) kısım­larını ça­lıştırır.

III. Bacaklar için olduğu gibi kollar için de (egzersizin) tüm biçiminde küçük topu yakalamaya hazır olduk­larından, bu egzersiz en uygunudur. Bu durumda çeşitli biçimlerde, kasların bazısının o anda, diğerle­rinin ise başka bir zamanda daha güçlü bir şekilde gerilmesi zorunludur; böylece hepsi eşit bir şekilde sırasıyla çalışır  (904K) hem de aktivitelerdeki duraklamalar esnasında dinlenir; bu şe­kilde sırayla hepsi bir hareket edip bir dinlenerek ne tamamıyla boş kalır ne de sadece çalışarak güç sarf eder. Görme yeteneğini de çalıştırır, şöyle ki, şayet tüm hızıyla ona doğru gelen topun aşağıya doğru hareketini algı­layamayan birinin, topu yakalamada tamamen başarısız olması ge­rektiği dü­şünüldüğünde (bunu) an­lamak mümkündür. Buna ek olarak (topu) düşürmemek ve or­tadaki kişi­nin, durdurduğu taktirde, topu kapmasını engellemek endişesiyle zihinsel yetiyi de kes­kinleştirir. Endişe tek başına zayıf düşürür, biraz egzersizle ve onurseverlikle karıştırılıp zevke so­nuçlanırsa, sağlık için bedene, dirayet için de ruha çok büyük yarar sağlar.

Egzersiz her iki yönden- hem bedene hem de ruha, her birinin bizzat kendi faziletine fayda sağla­maya muktedir olduğunda, hiç de az olmayan bir yarara (sahiptir). Kent yöneticilerinin/krallarının generallere bilhassa (uygulamalarını) buyurduğu en önemli egzersizlerin her ikisini de terbiye et­meye muktedir olduğunu görmek zor değildir.  (905K)  İyi komutanların görevleri, zamanında sal­dır­mak ve (saldırırken) görünmeyen olmak, fırsatı hızla ele geçirmek, düşmanlarına ait olan şeyleri ya zor kullanarak ya da beklenmeyen bir saldırıya geçip ele geçirmek ve sahip olduğu şeyleri ko­rumaktır. Genel olarak bir ko­mutanın hem nöbetçi hem de hırsız (olarak) becerikli olması gerekir, bunlar onun tüm sanatının asıl mevzusudur. Şu halde, kazanılmış olanı korumak, kaybedilmiş olanı yeniden kazanmak ya da düşman­ların niyetini önceden fark etmek için başka hangi egzersiz bu kadar yeterli ön alıştırma yaptırır? Eğer birisi var olduğunu söylerse, şaşırırım. Zira egzersizlerin birçoğu aksi bir şekilde zekayı tembel, uyuşuk ve yavaş çalıştırır. Ayrıca palaestrada birçok taç ödüllü oyunlar için uygulanan böylesi egzersizler er­demden ziyade çok fazla et / şişmanlık getirir. Her halükârda birçoğu o kadar çok şişmanladılar ki zor nefes aldılar. Böylesi (adamlar) savaşta iyi komutanlar ya da kraliyet veya vatandaşlıkla ilgili meselelerin yöneticileri olamazlar. Her ne olursa olsun herhangi biri, bunlardansa domuzlara daha çok güvenirdi.

Koşuyu ve vücudu incelten diğer egzersizleri de benzer şekilde uygun bulduğumu düşünebilirsin. An­cak bu  (906K)  böyle değil. Zira ben her yerde orantısızlığı eleştiriyorum ve her sanatın orantılı uygu­lan­ması gerektiğini söylüyorum, şayet bir şey orantıdan yoksunsa, bu iyi değildir. Bu yüzden kondisyonu zayıflattığı ve erkek ruhunu hiç eğitmediği için koşuyu tavsiye etmiyorum. Elbette za­fer kazanmak, hızlı bir şekilde kaçanların değil, bilakis üstün gelmek için göğüs göğüse mücadele edenlerindir. Bu sebep­ten dolayı Lakedaimonialılar çok hızlı koşmada değil, ancak cesaretli kişiler olarak kaçmamakta mukte­dirdiler. Sağlık açısından da iyice incelersen, vücudun kısımları eşit ol­mayan bir şekilde çalıştığı ölçüde sağlıksızdır. Bu süreçte vücutta bazı kısımlar aşırı derecede ça­lış­mak zorundayken, bazıları tamamıyla hiçbir şey yapmaz. Bunlardan hiçbiri iyi değildir, bilakis her ikisi de hem hastalıkların tohumlarını besler hem de düşük bir kapasite oluşturur.

IV. Bu sebeple hem bedenin yeterli ölçüdeki sağlığını hem (vücudun) kısımlarının uygunluğunu hem de ruhun erdemini sağlayan egzersizi özellikle taktir ediyorum, ki tüm bunlar küçük topla yapılan (eg­zer­sizde) bulunur. Zira ruha tümüyle yararlı olabilir ve vücudun tüm kısımlarını eşit dü­zeyde çalıştı­rabilir. Özellikle hem sağlık için faydalıdır hem de uygun ölçüde kondisyon oluşturur, ne orantısız şişmanlık ne de aşırı zayıflık getirir, bilakis güç gerektiren egzersizler için yeterli, aynı de­recede hız gerektiren işler için uygundur. Böylece gerçekten bu (egzersizdeki) fazla gücün / ener­jinin, diğer eg­zersizlerin hiçbirinden hiçbir bakımdan eksiği yoktur. Şu hâlde yine de aşırı yumu­şaklığı gözden ge­çirelim. Çünkü, hem ağır işleri taşıyamayacağı ya da artık katlanamayacağı zaman hem de meşakkati azaltmanın ya da hastalıktan kurtulmanın istendiği bir yaşta buna ihtiyaç duya­rız. Bana öyle geliyor ki, bunda bile diğer tüm (egzersizlerden) daha fazlasını sunar. Şayet aşırıya kaçmadan/ölçülü bir şe­kilde uygularsan, hiçbir şey bu kadar yumuşak/nazik olmaz. Şu hâlde, bu şartlar altında, ölçüden hiç uzaklaşmadan, bazen yavaşça ilerleyerek, bazen de bir yerde bekleye­rek, çok fazla mücadele etme­den ortada (bir pozisyon) almak, sonrasında da zeytinyağıyla yumu­şak bir masaj ve sıcak banyoları kullanmak (908K) gerekir. Şüphesiz bu hepsinden daha yumu­şak olanıdır, öyle ki dinlenmeye ihtiyaç olduğunda en ya­rarlı, zayıf bir kapasiteyi iyileştirmek için en etkili, hem yaşlılar hem de çocuklar için en yararlı olanıdır.

Bundan daha güçlü ancak en şiddetli olandan daha yumuşak olanlar da küçük top aracılığıyla uy­gu­la­nır. Bunu bütünüyle doğru bir şekilde uygulamak isteyenlerin bu şeyleri öğrenmesi gerekir. Zira, eğer bazen bizlerin sıklıkla üstlendiği zorunlu işlerden dolayı, ya alt ve üstteki tüm kısımlarda ya sa­dece ayaklar ya da ellerde orantısız bir şekilde çok çalışma olursa, bu egzersiz aracılığıyla önceden çalıştırıl­mış olan kısımları dinlendirmek, önceden tamamıyla boşta kalmış olan kısımları da öncekiyle eşit bir harekete getirmek senin için mümkündür. Çünkü (birisi topu) yeterli mesafe­den enerjik bir şekilde atarsa, ya bacaklarını hiç kullanmaz ya da gerçekten çok az kullanır, bu şekilde aşağı (kısımlar) dinlenir, yukarı (kısımlar) ise şiddetli bir şekilde hareket eder. Öte yandan çok fazla koşarak, hızlı bir şekilde çok uzak mesafelerden birkaç kez atıştan yararlanmak alt kısım­ları daha çok çalıştırır. Ve bunda  (909K) güçlü bir enerji/tansiyon olmaksızın hız ve ivedilik söz konusu olduğunda nefes daha çok çalışır. Kav­rayışlarda, atışlarda ve tutuşlarda gerçekte hızlı değil ama enerjik olan bedeni çok fazla zorlar ve güç sarf eder. Oysa ki hızla birlikte enerji olursa, bu şekilde hem beden hem de nefes çok fazla çalışacaktır ve tüm egzersizlerin içinde en kuvvetlisi olacaktır. Her kullanımda ne kadar zorla­manın ve bırakmanın yeterli olduğunu yazmak imkansız­dır, çünkü her durum için miktar söylenme­miştir, (bunu) çalışmala­rın kendisinde keşfetmek ve öğrenmek mümkündür, bunun tüm ispatı kendi içindedir. Çünkü, şayet miktar bozulursa, nitelik yararlı olmaz. Bu, egzersizi öğretecek olan paidotri­bese bırakılmalıdır.

V. Tartışmanın geri kalanını bitirelim. Burada bu egzersize ait olan iyi şeyleri söylemek istiyorum, ne tür ve ne kadar olursa olsun, diğer (egzersizlerin) çoğunun karşılaştığı tehlikelerden hariç bıra­kıl­mıştır. Hızlı ko­şular, hayati damarı yırtıklarında birçoklarını hemen öldürürdü. Bu şekilde, yüksek ve aynı za­manda güç­lü sesler de bir seferde aniden haykırıldığında, (910K) az olmayacak sayıda (in­sanda) büyük zarar­lara sebep olur. Ve gerçekten şiddetli ata binme böbreklerle ilgili şeylerin yır­tılma­sına ve sıklıkla göğüs ka­fe­siyle ilgili şeylerin ve hatta bazen de sperm kanallarının sakatlan­masına (sebep olur). Bu­rada atların hatalarını es geçiyorum, ki sıklıkla atın sırtından düştükleri için biniciler hemen ölürlerdi. Aynı şekilde atlama, disk atma ve kazma aracılığıyla (yapılan) egzersizler esnasında uzuvlardan birinin burkulma­sına /dön­mesine (sebep olurdu). Hepsi de Homeros İlahile­rindekinden daha az sakatlanma­mış olan pa­laestradan çıkanlar için ne söylemek gerekir? Zira şa­irin onlara dediği gibi “hem topal, hem (yüzleri) kırışık, hem de gözleri kör”, bu şekilde palaestra’­dan çıkanları topal, eğri büğrü, ezilmiş ya da bir kısmı tamamen sakatlanmış (olarak) gözlemlersin. Söylediğim iyi şeylere ek olarak küçük top ara­cılığıyla eg­zersizler gerçek şu ki hiçbir tehlike taşıma­dığından, fayda açısından hepsinden daha iyi bir hazırlık olacaktır.


[1]     Paus. II. 26. 8.

[2]     Mart. epigr. XVI. 2.

[3]     Front. Ep. III. 10.

[4]     Ael. Arist. Hier. Log.; Cass. Dio. LXXVIII. 15.

[5]     Johnston 2006, 7.

[6]     Mattern 2008, 3.

[7]     Johnston 2018a, 766.

[8]     Gal. de ordine librorum suorum XIX. 59K.

[9]     Johnston 2018a, 767. Bu atama Galenos’un anatomi ve her türlü yara ve kırık üzerine uzmanlaşmasını sağlamıştı, bk. Rocca 2003, 4-5.

[10]   Gal. Praec. XIV. 608 K.

[11]   Gal. AA I. 1 (2.215–216 K)’da Boethius’u öven bir giriş bir kısmı yazmıştır.

[12]   Johnston 2018a, 767-8.

[13]   Gal. Med. Exp. XIX. 37. 11.

[14]   Johnston 2018a, 768.

[15]   Singer 1997, L-LII ve Johnston 2006, 8’den geliştirilmiştir.

[16]   Gal. Aff. Dig. I. 8; V. 41.

[17]   Nutton 2020, 17-18.

[18]   Gal. Praec. XIV. 623, 648 K.

[19]   MS 180 yılından sonra bir tarihte yazdığı bu eseri, neredeyse eksiksiz bir şekilde ele geçen eserlerinden biridir; bk. Scarborough 1985, 171-172.

[20]   Marquardt 1884 ve Johnston 2018b edisyon olarak kaynak alınmıştır.

[21]   Scarborough 1985, 171.

[22]   Galenos’a göre ruh için de yapılan egzersizler vardır. De consuetudinibus adlı incelemesinde “ruh için jimnasitik egzersizleri” ifadesini kullanmıştır.

[23]   Jouanna 2009, 201.

Galenos, Küçük Top ile Egzersiz Hakkında. Çev: N. Çokbankir Şengül, Libri VII, 81-90

Kalıcı bağlantı adresi: http://www.libridergi.org/2022/lbr-0318

]]> Çok Arkadaşa Sahip Olmak Hakkında http://www.libridergi.org/2022/lbr-0317 Wed, 06 Apr 2022 17:15:00 +0000 http://www.libridergi.org/?p=7503

Plutarkhos, Çok Arkadaşa Sahip Olmak Hakkında

Çeviren: Nurgül SARAÇOĞLU


LIBRI VIII (2022) 53-63
Geliş Tarihi: 12.06.2021 | Kabul Tarihi: 04.11.2021
Elektronik Yayın Tarihi: 06.04.2022

Plutarkhos, Çok Arkadaşa Sahip Olmak Hakkında. Çev. N. Saraçoğlu. Libri VIII (2022) 53-63.

I. Μένωνα τὸν Θετταλὸν οἰόμενον ἐν λόγοις ἱκανῶς γεγυμνάσθαι καὶ τοῦτο δὴ τὸ ὑπὸ τοῦ Ἐμπεδοκλέους λεγόμενον

σοφίης ἐπ’ ἄκροισι θαμίζειν

ἠρώτησεν ὁ Σωκράτης τί ἀρετή ἐστιν· ἀποκριναμένου δ’ ἰταμῶς ἐκείνου καὶ προχείρως ὅτι καὶ παιδός ἐστιν ἀρετὴ καὶ πρεσβύτου καὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς καὶ ἄρχοντος καὶ ἰδιώτου καὶ δεσπότου καὶ θεράποντος, “εὖ γ’,” εἶπεν ὁ Σωκράτης, “ὅτι μίαν ἀρετὴν αἰτηθεὶς σμῆνος ἀρετῶν κεκίνηκας,” οὐ κακῶς τεκμαιρόμενος ὅτι μηδεμίαν εἰδὼς ἀρετὴν ὁ ἄνθρωπος πολλὰς ὠνόμαζεν. [2] ἆρ’ οὖν οὐχὶ καὶ ἡμῖν ἄν τις ἐπιχλευάσειεν ὅτι μηδέπω μίαν φιλίαν κεκτημένοι βεβαίως φοβούμεθα μὴ λάθωμεν εἰς πολυφιλίαν ἐμπεσόντες; [3] σχεδὸν γὰρ οὐδὲν διαφέρομεν ἀνθρώπου κολοβοῦ καὶ τυφλοῦ, φοβουμένου μὴ Βριάρεως ὁ ἑκατόγχειρ καὶ Ἄργος ὁ πανόπτης γένηται. καίτοι τὸν γε παρὰ τῷ Μενάνδρῳ νεανίσκον ὑπερφυῶς ἐπαινοῦμεν εἰπόντα θαυμαστὸν ὅσον νομίζειν

ἀγαθὸν ἕκαστον ἂν ἔχῃ φίλου σκιάν.

II. Ἐναντίον δὲ μετὰ πολλῶν ἄλλων οὐχ ἥκιστα γ’ πρὸς φιλίας κτῆσιν ἡμῖν ἡ τῆς πολυφιλίας ὄρεξις, ὥσπερ ἀκολάστων γυναικῶν, τῷ πολλάκις καὶ πολλοῖς συμπλέκεσθαι τῶν πρώτων κρατεῖν μὴ δυναμένοις ἀμελουμένων καὶ ἀπορρεόντων· μᾶλλον δ’ ὥσπερ ὁ τῆς Ὑψιπύλης τρόφιμος εἰς τὸν λειμῶνα καθίσας ἔδρεπεν

ἕτερον ἐφ’ ἑτέρῳ αἰρόμενος
ἄγρευμ’ ἀνθέων ἡδομένᾳ ψυχᾷ
τὸ νήπιον ἄπληστον ἔχων,

οὕτως ἕκαστον ἡμῶν διὰ τὸ φιλόκαινον καὶ ἁψίκορον ὁ πρόσφατος ἀεὶ καὶ ἀνθῶν ἐπάγεται, καὶ μετατίθησι πολλὰς ὁμοῦ καὶ ἀτελεῖς ἀρχὰς πράττοντας φιλίας καὶ συνηθείας, ἔρωτι τοῦ διωκομένου παρερχομένους τὸν καταλαμβανόμενον. [2] Πρῶτον μὲν οὖν ὥσπερ ἀφ’ ἑστίας ἀρξάμενοι τῆς τοῦ βίου φήμης ἣν ὑπὲρ φίλων βεβαίων ἀπολέλοιπεν ἡμῖν, τὸν μακρὸν καὶ παλαιὸν αἰῶνα μάρτυρα ἅμα τοῦ λόγου καὶ σύμβουλον λάβωμεν, ἐν ᾧ κατὰ ζεῦγος φιλίας λέγονται Θησεὺς καὶ Πειρίθους, Ἀχιλλεὺς καὶ Πάτροκλος, Ὀρέστης καὶ Πυλάδης, Φιντίας καὶ Δάμων, Ἐπαμεινώνδας καὶ Πελοπίδας. [3] σύννομον γὰρ ἡ φιλία ζῷον οὐκ ἀγελαῖόν ἐστιν οὐδὲ κολοιῶδες, καὶ τὸ ἄλλον αὑτὸν ἡγεῖσθαι τὸν φίλον καὶ προσαγορεύειν ἑταῖρον ὡς ἕτερον, οὐδέν ἐστιν ἢ μέτρῳ οὔτε φίλους τῇ δυάδι χρωμένων. [4] οὔτε γὰρ δούλους οὔτε φίλους ἔστι κτήσασθαι πολλοὺς ἀπ’ ὀλίγου νομίσματος. [5] τί οὖν νόμισμα φιλίας; [6] εὔνοια καὶ χάρις μετ’ ἀρετῆς, ὧν οὐδὲν ἔχει σπανιώτερον ἡ φύσις. [7] ὅθεν τὸ σφόδρα φιλεῖν καὶ φιλεῖσθαι πρὸς πολλοὺς οὐκ ἔστιν, ἀλλ’ ὥσπερ οἱ ποταμοὶ πολλὰς σχίσεις καὶ κατατομὰς λαμβάνοντες ἀσθενεῖς καὶ λεπτοὶ ῥέουσιν, οὕτω τὸ φιλεῖν ἐν ψυχῇ σφοδρὸν πεφυκὸς εἰς πολλοὺς μεριζόμενον ἐξαμαυροῦται. [8] διὸ καὶ τῶν ζῴων τὸ φιλότεκνον τοῖς μονοτόκοις ἰσχυρότερον ἔμφύεται, καὶ Ὅμηρος ἀγαπητὸν υἱὸν ὀνομάζει “μοῦνον τηλύγετον,” τουτέστι τὸν τοῖς μήτ’ ἔχουσιν ἕτερον γονεῦσι μήθ’ ἔξουσι γεγενημένον.

III. Τὸν δὲ φίλον ἡμεῖς “μοῦνον” μὲν οὐκ ἀξιοῦμεν εἶναι, μετ’ ἄλλων δὲ “τηλύγετός” τις καὶ ὀψίγονος ἔστω, τὸν θρυλούμενον ἐκεῖνον χρόνῳ τῶν ἁλῶν συγκατεδηδοκὼς μέδιμνον, οὐχ ὥσπερ νῦν πολλοὶ φίλοι λεγόμενοι συμπιόντες ἅπαξ ἢ συσφαιρίσαντες ἢ συγκυβεύσαντες ἢ συγκαταλύσαντες, ἐκ πανδοκείου καὶ παλαίστρας καὶ ἀγορᾶς φιλίαν συλλέγουσιν. [2] Ἐν δὲ ταῖς τῶν πλουσίων καὶ ἡγεμονικῶν οἰκίαις πολὺν ὄχλον καὶ θόρυβον Bἀσπαζομένων καὶ δεξιουμένων καὶ δορυφορούντων ὁπρῶντες εὐδαιμονίζουσι τοὺς πολυφίλους. [3] καίτοι πλείονάς γε μυίας ἐν τοῖς ὀπτανίοις αὐτῶν ὁρῶσιν. ἀλλ’ οὔθ’ αὗται τῆς λιχνείας οὔτ’ ἐκεῖνοι τῆς χρείας ἐπιλιποῦσης παραμένουσιν. [4] ἐπεὶ δ’ ἡ ἀληθινὴ φιλία τρία ζητεῖ μάλιστα, τὴν ἀρετὴν ὡς καλόν, καὶ τὴν συνήθειαν ὡς ἡδύ, καὶ τὴν χρείαν ὡς ἀναγκαῖον (δεῖ γὰρ ἀποδέξασθαι κρίναντα καὶ χαίρειν συνόντα καὶ χρῆσθαι δεόμενον, ἃ πάντα πρὸς τὴν πολυφιλίαν ὑπεναντιοῦται, καὶ μάλιστά πως τὸ κυριώτατον ἡ κρίσις), σκεπτέον δὴ πρῶτον εἰ δυνατόν ἐστιν ἐν βραχεῖ χρόνῳ δοκιμάσαι χορευτὰς συγχορευσομένους, ἐρέτας ὁμορροθήσοντας, οἰκέτας χρημάτων ἐπιτρόπους ἢ τέκνων παιδαγωγοὺς ἐσομένους, μήτι γε φίλους πολλοὺς εἰς ἀγῶνα πάσης τύχης συναποδυσομένους, ὧν ἕκαστος αὐτός θ’ αὑτόν

πράσσων εὖ τίθησιν εἰς μέσον,
τοῦ δυστυχοῦς τε λαγχάνων οὐκ ἄχθεται.

[5] οὔτε ναῦς γὰρ ἐπὶ τοσούτους ἕλκεται χειμῶνας εἰς θάλατταν, οὔτε χωρίοις θριγχοὺς καὶ λιμέσι προβάλλουσιν ἕρκη καὶ χώματα τηλικούτους προσδεχόμενοι κινδύνους καὶ τοσούτους, ὅσων ἐπαγγέλλεται φιλία καταφυγὴν καὶ βοήθειαν, ὀρθῶς καὶ βεβαίως ἐξετασθεῖσα· τῶν δ’ ἀνεξετάστως παραρρυέντων ὥσπερ νομισμάτων ἀδοκίμων ἐλεγχομένων

οἱ μὲν ἐστερημένοι
χαίρουσιν, οἱ δ’ ἔχοντες εὔχονται φυγεῖν.

[6] ἔστι δὲ τοῦτο χαλεπὸν καὶ οὐ ῥᾴδιον τὸ φυγεῖν ἢ ἀποθέσθαι δυσαρεστουμένην φιλίαν. [7] ἀλλ’ ὥσπερ σιτίον βλαβερὸν καὶ δυσχεραινόμενον οὔτε κατέχειν οἷόν τε μὴ λυποῦν καὶ διαφθεῖρον οὔτ’ ἐκβάλλειν οἷον εἰσῆλθεν ἀλλ’ εἰδεχθὲς καὶ συμπεφυρμένον καὶ ἀλλόκοτον, οὕτω φίλος πονηρὸς ἢ σύνεστι λυπῶν καὶ λυμαινόμενος, ἢ βίᾳ μετ’ ἔχθρας καὶ δυσμενείας ὥσπερ χολή τις ἐξέπεσε.

IV. Διὸ δεῖ μὴ ῥᾳδίως προσδέχεσθαι μηδὲ κολλᾶσθαι τοῖς ἐντυγχάνουσι μηδὲ φιλεῖν τοὺς διώκοντας, ἀλλὰ τοὺς ἀξίους φιλίας διώκειν. οὐ γὰρ αἱρετέον πάντως τὸ ῥᾳδίως ἁλισκόμενον. [2] καὶ γὰρ ἀπαρίνην καὶ βάτον ἐπιλαμβανομένην ὑπερβάντες καὶ διωσάμενοι βαδίζομεν ἐπὶ τὴν ἐλαίαν καὶ τὴν ἄμπελον. [3] οὕτως ἀεὶ μὴ τὸν εὐχερῶς περιπλεκόμενον ποεῖσθαι συνήθη καλόν, ἀλλὰ τοῖς ἀξίοις σπουδῆς καὶ ὠφελίμοις αὐτοὺς περιπλέκεσθαι δοκιμάζοντας.

V. Ὥσπερ οὖν ὁ Ζεῦξις αἰτιωμένων αὐτόν τινων ὅτι ζωγραφεῖ βραδέως, “ὁμολογῶ,” εἶπεν, “ἐν πολλῷ χρόνῳ γράφειν, καὶ γὰρ εἰς πολύν,” οὕτω φιλίαν δεῖ καὶ συνήθειαν σῴζειν παραλαβόντας ἐν πολλῷ κριθεῖσαν. [2] ἆρ’ οὖν κρῖναι μὲν οὐκ ἔστι πολλοὺς φίλους ῥᾴδιον, συνεῖναι δὲ πολλοῖς ὁμοῦ ῥᾴδιον, ἢ καὶ τοῦτο ἀδύνατον; [3] καὶ μὴν ἀπόλαυσίς ἐστιν ἡ συνήθεια τῆς φιλίας, καὶ τὸ ἥδιστον ἐν τῷ συνεῖναι καὶ συνδιημερεύειν·

οὐ μὲν γὰρ ζωοί γε φίλων ἀπάνευθεν ἑταίρων
βουλὰς ἑζόμενοι βουλεύσομεν.

[4] καὶ περὶ τοῦ Ὀδυσσέως ὁ Μενέλαος

οὐδέ κεν ἄλλο
ἄμμε διέκρινεν φιλέοντέ τε τερπομένω τε,
πρίν γ’ ὅτε δὴ θανάτοιο μέλαν νέφος ἀμφεκάλυψε.

[5] τοὐναντίον οὖν ἔοικεν ἡ καλουμένη πολυφιλία ποιεῖν. [6] ἡ μὲν γὰρ συνάγει καὶ συνίστησι καὶ συνέχει καταπυκνοῦσα ταῖς ὁμιλίαις καὶ φιλοφροσύναις

ὡς δ’ ὅτ’ ὀπὸς γάλα λευκὸν ἐγόμφωσεν καὶ ἔδησε

κατ’ Ἐμπεδοκλέα (τοιαύτην γὰρ ἡ φιλία βούλεται ποιεῖν ἑνότητα καὶ σύμπηξιν), ἡ δὲ πολυφιλία διίστησι καὶ ἀποσπᾷ καὶ ἀποστρέφει, τῷ μετακαλεῖν καὶ μεταφέρειν ἄλλοτε πρὸς ἄλλον οὐκ ἐῶσα κρᾶσιν οὐδὲ κόλλησιν εὐνοίας ἐν τῇ συνηθείᾳ περιχυθείσῃ καὶ παγείσῃ γενέσθαι. [7] τοῦτο δ’ εὐθὺς ὑποβάλλει καὶ τὴν περὶ τὰς ὑπουργίας ἀνωμαλίαν καὶ δυσωπίαν· τὰ γὰρ εὔχρηστα τῆς φιλίας δύσχρηστα γίγνεται διὰ τὴν πολυφιλίαν.

[8]          “ἄλλον τρόπον” γὰρ “ἄλλων ἐγείρει φροντὶς ἀνθρώπων·”

οὔτε γὰρ αἱ φύσεις ἡμῶν ἐπὶ ταὐτὰ ταῖς ὁρμαῖς ῥέπουσιν, οὔτε τύχαις ὁμοτρόποις ἀεὶ σύνεσμεν· οἵ τε τῶν πράξεων καιροὶ καθάπερ τὰ πνεύματα τοὺς μὲν φέρουσι τοῖς δ’ ἀντιπίπτουσι.

VI. Καίτοι κἄν πάντες ἅμα τῶν αὐτῶν οἱ φίλοι δέωνται, χαλεπὸν ἐξαρκέσαι πᾶσι βουλευομένοις ἦ πολιτευομένοις ἦ φιλοτιμουμένοις ἢ ὑποδεχομένοις. [2] ἂν δ’ ἑνὶ καιρῷ διαφόροις πράγμασι καὶ πάθεσι προστυγχάνοντες ὁμοῦ παρακαλῶσιν ὁ μὲν πλέων συναποδημεῖν, ὁ δὲ κρινόμενος συνδικεῖν, ὁ δὲ κρίνων συνδικάζειν, ὁ δὲ πιπράσκων ἢ ἀγοράζων συνδιοικεῖν, ὁ δὲ γαμῶν συνθύειν, ὁ δὲ θάπτων συμπενθεῖν,

πόλις δ’ ὁμοῦ μὲν θυμιαμάτων γέμῃ,
ὁμοῦ δὲ παιάνων τε καὶ στεναγμάτων

ἡ πολυφιλία. [3] πᾶσι μὲν ἀμήχανον παρεῖναι, μηδενὶ δ’ ἄτοπον, ἑνὶ δ’ ὑπουργοῦντα προσκρούειν πολλοῖς ἀνιαρόν·

οὐδεὶς γὰρ ἀγαπῶν αὐτὸς ἀμελεῖθ’ ἡδέως.

[4] Καίτοι τὰς ἀμελείας καὶ ῥᾳθυμίας τῶν φίλων πραότερον φέρουσι, καὶ τὰς τοιαύτας ἀπολογίας ἀμηνίτως δέχονται παρ’ αὐτῶν “ἐξελαθόμην” “ἠγνόησα.” [5] ὁ δὲ λέγων “οὐ παρέστην σοι δίκην ἔχοντι, παριστάμην γὰρ ἑτέρῳ φίλῳ,” καὶ “πυρέττοντά σ’ οὐκ εἶδον, τῷ δεῖνι γὰρ φίλους ἑστιῶντι συνησχολούμην” αἰτίαν τῆς ἀμελείας τὴν ἑτέρων ἐπιμέλειαν ποιούμενος Eοὐ λύει τὴν μέμψιν, ἀλλὰ προσεπιβάλλει ζηλοτυπίαν. [6] ἀλλ’ οἱ πολλοὶ τὰς πολυφιλίας ἃ δύνανται παρέχειν μόνον ὡς ἔοικε σκοποῦσιν, ἃ δ’ ἀνταπαιτοῦσι παρορῶσι, καὶ οὐ μνημονεύουσιν ὅτι δεῖ τὸν πολλοῖς εἰς ἂ δεῖται χρώμενον πολλοῖς δεομένοις ἀνθυπουργεῖν. [7] ὥσπερ οὖν ὁ Βριάρευς ἑκατὸν χερσὶν εἰς πεντήκοντα φορῶν γαστέρας οὐδὲν ἡμῶν πλέον εἶχε τῶν ἀπὸ δυεῖν χεροῖν μίαν κοιλίαν διοικούντων, οὕτως ἐν τῷ φίλοις χρῆσθαι πολλοῖς καὶ τὸ λειτουργεῖν πολλοῖς ἔνεστι καὶ τὸ συναγωγίαν καὶ τὸ συνασχολεῖσθαι καὶ συγκάμνειν. [8] οὐ γὰρ Εὐριπίδῃ πειστέον λέγονται

χρῆν γὰρ μετρίαν εἰς ἀλλήλους
φιλίαν θνητοὺς ἀνακίρνασθαι
καὶ μὴ πρὸς ἄκρον μυελὸν ψυχῆς,
εὔλυτα δ’ εἶναι θέλγητρα φρενῶν,
ἀπό τ’ ὤσασθαι καὶ ξυντεῖναι,
καθάπερ πόδα νεὼς ἐνδιδόντι καὶ προσάγοντι ταῖς χρείαις τὴν φιλίαν.

[9] ἀλλὰ τοῦτο μέν, ὦ Εὐριπίδη, μεταθῶμεν ἐπὶ τὰς ἔχθρας, καὶ κελεύωμεν “μετρίας” ποεῖσθαι τὰς διαφορὰς καὶ “μὴ πρὸς ἄκρον μυελὸν ψυχῆς, εὔλυτα δ’ εἶναι” μίση καὶ ὀργὰς καὶ μεμψιμοιρίας καὶ ὑπονοίας· ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον ἡμῖν παραίνει τὸ Πυθαγορικὸν “μὴ πολλοῖς ἐμβάλλειν δεξίαν,” τουτέστι μὴ πολλοὺς ποεῖσθαι φίλους μηδὲ πολύκοινον μηδὲ πάνδημον ἀσπάζεσθαι φιλίαν, καὶ πρὸς ἓν’ ἄν τις ᾖ μετὰ πολλῶν παθῶν εἰσιοῦσα, ὧν τὸ μὴ συναγωνιᾶν καὶ συνάχθεσθαι καὶ συμπονεῖν καὶ συγκινδυνεύειν πάνυ δύσοιστον τοῖς ἐλευθέροις καὶ γενναίοις ἐστίν. [10] Τὸ δὲ τοῦ σοφοῦ Χίλωνος ἀληθές, ὃς πρὸς τὸν εἰπόντα μηδένα ἔχειν ἐχθρόν “ἔοικας,” ἔφη, “σὺ μηδὲ φίλον ἔχειν.” [11] αἱ γὰρ ἔχθραι ταῖς φιλίαις εὐθὺς ἐπακολουθοῦσι καὶ συμπλέκονται, ἐπείπερ οὐκ ἔστι φίλον μὴ συναδικεῖσθαι μηδὲ συναδοξεῖν μηδὲ συναπεχθάνεσθαι·

VII. οἱ γὰρ ἐχθροὶ τὸν φίλον εὐθὺς ὑφορῶνταί τε καὶ μισοῦσιν, οἱ δὲ φίλοι πολλάκις φθονοῦσί τε καὶ ζηλοτυποῦσι καὶ περισπῶσιν. [2] ὥσπερ οὖν ὁ τῷ Τιμησίᾳ περὶ τῆς ἀποικίας δοθεὶς χρησμὸς προηγόρευσε

σμῆνα μελισσάων τάχα τοι καὶ σφῆκες ἔσονται,

οὕτως οἱ φίλων ζητοῦντες ἑσμὸν ἔλαθον ἐχθρῶν σφηκιαῖς περιπεσόντες. [3] Καὶ οὐκ ἴσον ἄγει σταθμὸν ἐχθροῦ μνησικακία καὶ φίλου χάρις. [4] ὅρα δὲ τοὺς Φιλώτου καὶ Παρμενίωνος φίλους καὶ οἰκείους ἃ διέθηκεν Ἀλέξανδρος, ἂ τοὺς Δίωνος Διονύσιος τοὺς Πλαύτου Νέρων καὶ τοὺς Σηιανοῦ Τιβέριος στρεβλοῦντες καὶ ἀποκτιννύοντες. [5] ὡς γὰρ τὸν Κρέοντα τῆς θυγατρὸς οὐδὲν ὁ χρυσὸς οὐδ’ ὁ πέπλος ὠφέλει, τὸ δὲ πῦρ ἀναφθὲν αἰφνιδίως προσδραμόντα καὶ περιπτύξαντα κατέκαυσε καὶ συναπώλεσεν, οὕτως ἔνιοι τῶν φίλων οὐδὲν ἀπολαύσαντες εὐτυχούντων συναπόλλυνται δυστυχοῦσι. [6] καὶ τοῦτο μάλιστα πάσχουσιν οἱ φιλόσοφοι καὶ χαρίεντες, ὡς Θησεὺς τῷ Πειρίθῳ κολαζομένῳ καὶ δεδεμένῳ

αἰδοῦς ἀχαλκεύτοισιν ἔζευκται πέδαις,

ἐν δὲ τῷ λοιμῷ φησιν ὁ Θουκυδίδης τοὺς ἀρετῆς μάλιστα μεταποιουμένους συναπόλλυσθαι τοῖς φίλοις νοσοῦσιν· ἐφείδουν γὰρ σφῶν αὐτῶν ἰόντες παρὰ τοὺς ἐπιτηδείους.

VIII. Ὅθεν οὕτω τῆς ἀρετῆς ἀφειδεῖν οὐ προσῆκον ἄλλοτ’ ἄλλοις συνδέοντας αὐτὴν καὶ συμπλέκοντας, ἀλλὰ τοῖς ἀξίοις τὴν αὐτὴν κοινωνίαν φυλάττειν, τουτέστι τοῖς ὁμοίως φιλεῖν καὶ κοινωνεῖν δυναμένοις. [2] καὶ γὰρ δὴ τοῦτο πάντων μέγιστόν ἐστιν ἐναντίωμα πρὸς τὴν πολυφιλίαν, ὅτι τῇ φιλίᾳ γένεσις δι’ ὁμοιότητος ἐστιν. [3] ὅπου γὰρ καὶ τὰ ἄψυχα τὰς μίξεις πρὸς τὰ ἀνόμοια ποειεῖται μετὰ βίας ἀναγκαζόμενα καὶ ὀκλάζει καὶ ἀγανακτεῖ φεύγοντα ἀπ’ ἀλλήλων, τοῖς δὲ συγγενέσι καὶ οἰκείοις ὁμοπαθεῖ κεραννύμενα καὶ προσίεται τὴν κοινωνίαν λείως καὶ μετ’ εὐμενείας, πῶς οἷόν τε φιλίαν ἤθεσι διαφόροις ἐγγενέσθαι καὶ πάθεσιν ἀνομοίοις καὶ βίοις ἑτέρας προαιρέσεις ἔχουσιν; [4] ἡ μὲν γὰρ περὶ ψαλμοὺς καὶ φόρμιγγας ἁρμονία δι’ ἀντιφώνων ἔχει τὸ σύμφωνον, ὀξύτησι καὶ βαρύτησιν ἁμωσγέπως ὁμιότητος ἐγγιγνομένης· τῆς δὲ φιλικῆς συμφωνίας ταύτης καὶ ἁρμονίας οὐδὲν ἀνόμοιον οὐδ’ ἀνώμαλον οὐδ’ ἄνισον εἶναι δεῖ μέρος, ἀλλ’ ἐξ ἁπάντων ὁμοίως ἔχόντων ὁμολογεῖν καὶ ὁμοβουλεῖν καὶ ὁμοδοξεῖν καὶ συνομοπαθεῖν, ὥσπερ μιᾶς ψυχῆς ἐν πλείοσι διῃρημένης σώμασι.

IX. Τίς οὖν ἔστιν οὕτως ἐπίπονος καὶ μετάβολος καὶ παντοδαπὸς ἄνθρωπος, ὥστε πολλοῖς ἑαυτὸν ἐξομοιοῦν καὶ προσαρμόττειν καὶ μὴ καταγελᾶν τοῦ Θεόγνιδος παραινοῦντος

πουλύποδος νόον ἴσχε πολυχρόου, ὃς ποτὶ πέτρῃ,
τῇ περ ὁμιλήσῃ, τοῖος ἰδεῖν ἐφάνη;

[2] καίτοι τοῦ πολύποδος αἱ μεταβολαὶ βάθος οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ περὶ αὐτὴν γίγνονται τὴν ἐπιφάνειαν, στυφότητι καὶ μανότητι τὰς ἀπορροίας τῶν πλησιαζόντων ἀναλαμβάνουσαν· αἱ δὲ φιλίαι τὰ ἤθη ζητοῦσι συνεξομοιοῦν καὶ τὰ πάθη καὶ τοὺς λόγους καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα καὶ τὰς διαθέσεις. [3] Πρωτέως τινὸς οὐκ εὐτυχοῦς οὐδὲ πάνυ χρηστοῦ τὸ ἔργον, ἀλλ’ ὑπὸ γοητείας ἑαυτὸν εἰς ἕτερον εἶδος ἐξ ἑτέρου μεταλλάττοντος ἐν ταὐτῷ πολλάκις, φιλολόγοις συναναγιγνώσκοντος καὶ παλαισταῖς συγκονιομένου καὶ φιλοθήροις συγκυνηγετοῦντοις καὶ φιλοπόταις συμμεθυσκομένου καὶ πολιτικοῖς συναρχαιρεσιάζοντος, ἰδίαν ἤθους ἑστίαν οὐκ ἔχοντος. [4] ὡς δὲ τὴν ἀσχημάτιστον οἱ φυσικοὶ καὶ ἀχρώματον οὐσίαν καὶ ὕλην λέγουσιν ὑποκειμένην καὶ τρεπομένην ὑφ’ αὑτῆς νῦν μὲν φλέγεσθαι νῦν δ’ ἐξυγραίνεσθαι, τοτὲ δ’ ἐξαεροῦσθαι πήγνυσθαι δ’ αὖθις, οὕτως ἄρα τῇ πολυφιλίᾳ ψυχὴν ὑποκείσθαι δεήσει πολυπαθῆ καὶ πολύτροπον καὶ ὑγρὰν καὶ ῥᾳδίαν μεταβάλλειν. [5] ἀλλ’ ἡ φιλία στάσιμόν τι ζητεῖ καὶ βέβαιον ἦθος καὶ ἀμετάπτωτον ἐν μιᾷ χώρᾳ καὶ συνηθείᾳ·διὸ καὶ σπάνιον καὶ δυσεύρετόν ἐστι φίλος βέβαιος.


I. Sokrates, söz sanatında iyi eğitildiğini (yeterince tecrübe kazandığını) ve dahası Empedokles ta­rafından söylenen cümleye (atfederek)

Bilgeliğin en yüksek noktalarına ulaştığını düşünen

Menon’a, erdemin ne olduğunu sordu. O ise düşünmeden ve derhal bir çocuğa, bir yaşlıya, bir erkeğe ve kadına, bir yöneticiye, sıradan bir yurttaşa, bir efendiye ve bir hizmetkara uygun bir erdem olduğu cevabını verince, Sokrates, kötü bir şekilde değil, bu adamın hiçbir erdemi bilmediği için pek çok isim verdiğine karar vererek, “sana tek bir erdem sorulduğunda erdemler kovanına çomak soktuğun için, aferin” dedi. [2] Herhangi biri, henüz daimi olarak tek bir dost dahi edine­memişken fark etmeden çok sayıda dostun arasına düşmekten korktuğumuz için bizimle gerçek­ten alay edebilir mi? [3] Çünkü yüz kollu Briareus ya da her şeyi gören Argos’a dönüşmekten kor­kan, sakat ve kör bir adamdan pek farklı değiliz. [4] Yine de, Menandros’taki (oyunundaki) deli­kanlıyı, her bir iyi adamı, “eğer bir arkadaşın gölgesine sahipse”, son derece hayran olunası biri olarak addettiğini söylediği için fazlasıyla överiz.

II. Pek çok diğerleri arasında pek az dostluk kurmamızın karşısındaki bir engel de çok dosta sahip olma isteğidir, tıpkı sık sık pek çoklarına daha öncekiler üzerinde üstünlük sağlamaya muktedir olamadıkları için sarılmayı önemsemeyen ve (onlardan) uzaklaşan arsız kadınlar gibi;

Ya da dahası tıpkı çimenliğe oturup birinin üstüne diğerini kopardığı için hoşnut olan bir ruhta açgözlü bir çocuğa sahip olarak çiçeklerden ganimet toplayan Hypsipyle’nin yetiştirdiği (öğrencisi) gibi,

Bu yüzden her zaman taze ve çiçek açan (gençliğinin zirvesinde olan) biri, yeniliğe düşkünlüğü ve titizliğinden dolayı her birimizi cezbeder ve de pek çok ve aynı zamanda sonsuz başlangıçları dost­luk ve samimiyet olarak sürdürenleri, tutkuyla takip edilince ele geçirilen şeyin tarafına geçenlere dönüştürür. [2] O halde ilk olarak, en başından sağlam dostluklar üzerine bize bıraktığı söylence­den başlayarak, düşüncesiyle birlikte kadim ve eski zamanların şahidi ve danışman olarak alalım ki onun içinde dostluğun çift eşliliğine uygun (dost çiftler) olarak, Theseus ve Peirithous, Akhilleus ve Patroklos, Orestes ve Pylades, Phintias ve Damon, Epameinondas ve Pelopidas anılır. [3] Çünkü dostluk yoldaş (arayan) bir varlıktır; ne sürüler halinde hareket eden (karga) ne de birlikte güdülen (sığır) gibidir. Arkadaşını (kendisinin) diğer benliği olarak görmek ve dostunu diğer yarısı olarak adlandırmak bir anlam ifade etmez, ya da dostları çift olarak edinenlerin ölçüsüyle de (ilgili değil­dir). [4] Çünkü az bir bedelle ne çok köle ne de çok arkadaş elde etmek mümkündür. [5] O zaman arkadaşlığın bedeli nedir? [6] İyi niyet ve erdemle birlikte minnet, öyle ki doğada bunlardan daha ender rastlanan bir şey yoktur. [7] Bu sebepten çok sevmek ve pek çoklarıyla arkadaşlık etmek mümkün değildir. Bilakis tıpkı pek çok dallara ve kanallara bölündükleri için zayıf ve ince akan ne­hirler gibi, böylece ruhunda (özünde) çok sevmek, pek çok kişiye bölünürse tamamen zayıf düşer. [8] Canlılardan tek çocuğa sahip olanlar arasında çocuk sevgisinin daha güçlü olmasının sebebi de budur. Homeros da sevilen bir oğlu “biricik gözbebeği” olarak adlandırır; bu durum, başka bir çocuğu olmayan ya da olmayacak ebeveynler için de söylenebilir.

III. Arkadaşın “biricik” olmasını da doğru bulamayız, diğerleri yanında “biricik çocuk” ve “geç do­ğan” zaman içinde sürekli bahsi geçen şu bir medimnos tuzu birlikte yemiş olmalı; şimdilerde sadece bir kere içki içip ya da top oynayıp, birlikte zar attıkları ya da geceyi birlikte geçirdikleri için arkadaş diye anılan pek çoklarının bir handan, gymnasion’dan ya da agoradan arkadaş topladıkları gibi değildir. [2] Zenginlerin ve yöneticilerin evlerinde, selamlarını sunanların ve el sıkışanların ve muhafız olarak katılanların büyük kalabalığını ve gürültüsünü görenler çok arkadaşa sahip olanları mutlu olarak ka­bul ederler. [3] Aslında onların mutfaklarında çok daha fazla sinek görebilirler. Fa­kat ne güzel ye­mekler bitince onlar (sinekler) ne de menfaat bitince o kişiler yanlarında kalırlar. [4] Fakat gerçek arkadaşlık en çok (şu) üç şeyi arar: iyi bir şey olarak erdemi, hoş bir şey olarak samimiyeti, gerekli bir şey olarak ise menfaati (çünkü muhakeme ettikten sonra kabul etmeli, bir­likte olduğunda memnun olmalı, ihtiyacı olduğunda da (ondan) yararlanmalı; tüm bunlar çok ar­kadaşa sahip olmaya mani olan şeylerdir, fakat bilhassa muhakeme (çok arkadaşa sahip olma ko­nusunda) en önemli şeydir); bu du­rumda ilk etapta birlikte dans edecek olan dansçıları, birlikte kürek çekecek olan kürekçileri, mülkle­rin koruyucuları ya da çocukların eğitmeni olacak hizmet­karları kısa zamanda test etmenin mümkün olup olamayacağı düşünülmelidir, her türlü mevki uğ­runa yapılacak yarışma için soyunacak olan pek çok dostu da ayrıca (değerlendirmeli),

ki onlardan her biri iyi bir iş yapınca kendisini ortaya koyar
hem de talihsizliğe uğradığında dahi sızlanmaz.

[5] Zira ne bir gemi böylesi büyük fırtınalar karşısında denize indirilir ne de kaleleri için duvarlar, liman­ları için de bentler ve hendekler yapanlar böylesi büyük ve dehşetengiz tehlikeleri üstlenirler, dostluk ise doğru ve kesin bir şekilde denenmiş olduğundan böylesi şeylerden kaçacak bir sığınak ve yardım vaat eder. Bazıları denenmemelerine aldırmadıkları için sonrasında değersiz bozuk para gibi (oldukla­rını) tecrübe ederken;

(Böylesi dostluklardan) yoksun olanlar bayram ederler,
Sahip olanlar ise kaçıp kurtulmak için dua ederler.

[6] Bu zor bir iştir, kaçmak ya da hoşa gitmeyen arkadaşlığı bir kenara bırakmak da kolay değildir. [7] Fakat böylesi bir şey tıpkı zararlı ve rahatsız edici bir yemek gibi ne sıkıntı ve zarar vermeden tutulabilir ne de alındığı şekilde atılabilir; bilakis karışarak iğrenç görünümlü ve tuhaf bir şekilde çıkartılır. Bu yüzden ahlaksız bir arkadaş ya acı ve zarar vermeye neden olur ya da o kişi nefret ve düşmanlıkla safra gibi zorla dışarı atılır.

IV. Bu sebepten ne kolayca kabul etmek ne karşılaşılan kişilere yapışmak ne de hemen peşimizden koşanları arkadaş edinmek gerekir; bilakis arkadaşlığa layık olanların peşinden gitmek gerekir. [2] Çünkü her şekilde kolay elde edilen bir şey tercih edilmemelidir. Zira yalnızca bizi yakalayan dikenli dal ve böğürtlen çalısını püskürtüp üzerinden geçtikten sonra zeytin ağacı ve asmaya doğru yürü­yüp gide­biliriz. [3] Bundan dolayı her zaman kayıtsızca kucak açan kişinin yakın dost yapılma­ması; daha ziyade bizlerin (haklarında) tahkikat yaptıktan sonra çabalarımıza değecek ve yararlı olanlarıyla kucaklaşma­mız gerekir.

V. Tıpkı birileri onu yavaş resim yapmakla suçladığında, Zeuksis’in[v] “uzun zamanda çizdiğimi kabul edi­yorum, zira uzun sürüyor” dediği gibi, dostluğu ve samimiyeti uzun süre değerlendirdikten sonra be­nimseyip korumak gerekir. [2] Çok sayıda arkadaşı tartmak kolay değilken, aynı zamanda pek çok kişiyle birlikte olmak ise kolay mıdır ya da bu imkansız mıdır? [3] Gerçekten dostluğun samimiyeti memnunluk vericidir ve en hoş kısmı da birlikte olmakta ve günü birlikte geçirmekte­dir;

Hayattaykenki gibi bir daha sevgili dostlardan uzakta
oturup danışmayacağız (birbirimize).

[4] Menelaos’un Odysseus hakkında (söylediği gibi);

Bizi ayıracak başka hiçbir şey yoktu hem birbirimizi sevip hem de karşılıklı eğlenirken ta ki ölümün kara bulutu bizi sarana kadar.

[5] Artık çok arkadaşa sahip olmak diye anılan şeyin tersi anlama geldiği görünüyor. [6] Çünkü (dostluk), tıpkı incir suyunun beyaz sütü bağladığı ve sardığı gibi, birliktelikle ve iyi niyetle yoğun­laştırarak, (onları) bir araya getirir, birlikte tutar ve korur (sürdürür). Empedokles’e göre; (çünkü dostluk böyle bir birliktelik ve çerçeve kurmayı ister) çok arkadaşa sahip olmak ise bir yandan birini çağırıp diğer yandan diğerini göndermeyle, biçimlendirilmiş ve kalıcı bir form alan samimiyetin içerisindeki iyi niyetlerin karışmasına ve yakınlaşmasına izin vermeyerek ayırır, koparır ve uzaklaş­tırır. [7] Bu ise hemen yardımlar hakkındaki düzensizliği ve mahcubiyeti ortaya atar. Çünkü dost­luğun faydaları çok arkadaşa sahip olmak yüzünden elverişsiz hale geliyor.

[8] “Çünkü diğer erkeklerin özeni, başka davranışları uyandırır”.

Çünkü ne bizim doğamız aynı yolculuklara eğilim gösterir ne de biz her zaman aynı kaderi yaşarız. Hem de talihin koşulları, rüzgarlar gibi, birilerine yardım ederken, diğerlerine engel koyar.

VI. Doğrusu tüm arkadaşlarımız aynı zamanda aynı şeyleri isteseler bile, hem tavsiye isteyenleri hem devlet yönetimine katılanları hem onura kavuşmaya çalışanları hem de misafir olarak karşı­lanmak isteyenlerin hepsini memnun etmek zor olurdu. [2] Aynı anda farklı etkinlikler ve dene­yimlerle meşgul olurlarsa ve aynı zamanda gemi yolculuğuna çıkan kişi birlikte yolculuk yapmak için, yargılanan kişi davayı savunmasına yardım etmek için, yargılayan kişi ise birlikte hüküm ver­mek için, bir şey alan ya da satan kişi ise birlikte yönetmek için, evlenen kişi ise birlikte kurban sunmak için, (bir yakınını) gömen kişi ise üzüntüsünü paylaşmak için çağırırsa,

Kent (neredeyse) tütsülerle dolarken,
Aynı zamanda çok arkadaşa sahip olma da ilahiler ve de figanlarla.

[3] Herkesle birlikte olmak imkansız bir şeyken, hiç biriyle (birlikte olmamak) ise saçma, bir kişiye yardım ederken pek çoklarıyla anlaşmazlık yaşamak ise can sıkıcı bir şeydir.

Çünkü kendisini seven hiç kimse bile isteyerek kendini ihmal etmez[v].

[4] Yine de (insanlar) arkadaşlarının ihmallerini ve ilgisizliklerini gerçekten daha ılımlı bir şekilde kaldırırlar ve yanındakilerin “unuttum” ve “bilmiyordum” tarzındaki özürlerini kızmadan kabul ederler. [5] “Senin davan görülürken yanında yer almadım, çünkü bir arkadaşımın yanındaydım.” ve “Ateşlendiğinde seni görmeye gelmedim, çünkü arkadaşlarına ziyafet veren filanca kişiyle meş­guldüm.” diyen biri ise ihmalin sebebi olarak diğerlerinin itinasını göstererek suçunu açıklayamaz, aksine üzerine kıskançlığı ekler. [6] Pek çokları görüldüğü üzere çok dosta sahip olanların sadece mümkün olduğu kadarını sunduklarına dikkat ederken, talep ettiklerini göz ardı eder ve ihtiyaç duydukları şeyler için pek çok şeyi kullanan kişinin talep edilen pek çok şeye de karşılık vermesinin gerekli olduğunu hatırlamazlar. [7] Tıpkı yüz kolla elli mideyi doyuran Briareus’in, iki koldan tek mideyi idare eden bizlerden daha fazla hiçbir şeye sahip olmadığı gibi, bu şekilde pek çok arkadaş­tan faydalanmanın özünde pek çoğu için servetini harcamak, el birliğiyle çalışmak ve işleriyle bir­likte meşgul olmak ve de yardım etmek vardır. [8] Euripides[vi] tarafından itibar edilmeyen bir şey söylenir;

Ölümlülerin birbirlerine karşı ölçülü
bir dostluk edinmeleri gerekir,
Ve de ruhun en derin kısmına doğru yönelmemeleri
kalplerinin de kırılgan bir büyüsünün olması gerekir
(Onları) bir yandan itmek bir yandan da çekmek için
Tıpkı bir geminin yelkeni gibi dostluğu bahşeder, faydaları için de sürdürür.

[9] Fakat Euripides’ciğim, düşmanların peşine düşelim ve de anlaşmazlıkların “ılımlı” yapılmasını, nefret, öfke, kusur bulma ve şüphelerin ise “ruhun en derin kısmına yönelmemesini” ve “kolayca çözülebilmesini” teşvik edelim. Onun yerine bize daha çok Pythagoras’ın “Pek çoklarıyla el sıkış­mamak (gerekir)” sözünü öğütle. Bu söz ne pek çok kişiyi arkadaş yapmak ne de geniş kapsamlı ve tüm toplum için ortak olan arkadaşlığı kucaklamak anlamına gelir; pek çok sıkıntıyla birlikte tek bir kişiye gelen bir (dostluk da) olabilir bu, ki bu (sıkıntılar) arasında özgür ve soylu erkekler için ta­hammül edilemez şeyler olan kaygıyı paylaşmamak ve birlikte öfkelenmemek, birlikte zahmet çek­memek, birlikte tehlikeye atılmamak bulunur. [10] Hiç düşmanı olmadığını söyleyen birine “muh­temelen arkadaşın da yoktur” diyen bilgin Khilon’un sözü doğrudur. [11] Zira bir arkadaşın ne birlikte yanlışlarını paylaşması (hatayı ve zararı paylaşması) ne de birlikte düşman olması mümkün olmadığı için, düşmanlar arkadaşlıkları yakından takip ederler ve samimi olurlar.

VII. Öyle ki düşmanlar hemencecik arkadaşından şüphe eder ve de (ondan) nefret ederler; arka­daşlar ise sık sık ona özenir ve onu kıskanır ve de oyalarlar. [2] Timesias’a kolonisi hakkında verilen kehanetin haber verdiği gibi;

Bal arısı sürüleriniz çabucak yaban arılarına dönüşecekler

Bu şekilde arkadaş sürüleri arayanlar tesadüfen düşmanların yaban arısı yuvalarıyla karşılaştıkla­rını unutacaklar (unuttular). [3] Düşmanın kini ve dostun minneti bile eşit ağırlığı taşımaz (aynı dengede değillerdir). [4] Philotas ve Parmenion’un arkadaşları ve ailelerine bak, Aleksandros’un dağıttığı; diğer taraftan işkence edip öldürürlerken Dionysios’un Dion’unkilere, Nero’nun Plau­tos’unkilere ve de Tiberius’un Seianus’unkilere[v] yaptıklarına. [5] Bu yüzden bazıları, tıpkı ateşin aniden alevlendiği sırada onun (kızına) doğru yönelip onu sarmalamasının ardından (kızıyla) bir­likte onu da tamamen yakarak yok ederken ne kızının altın tacının ne de peplos’unun Kreon’a[vi] yardım etmemesi gibi, bolluk içinde olan arkadaşlarının hiçbir şeyinden istifade etmeden, bahtsız olanlarla birlikte yok olurlar. [6] Bu duruma özellikle filozoflar ve zarif (mükemmel) erkekler katla­nırlar, tıpkı Theseus’un, cezalandırılan ve tutuklanan Peirithous ile birlikte,

Utancın demirden dövülmemiş prangalarıyla bağlandığı gibi,

Thoukydides de, veba sırasında erdeme en çok sahip çıkanların hasta olan arkadaşlarıyla birlikte yok olduklarını iddia eder. Çünkü kendilerini arkadaşlarının yanına gitmekten alıkoyamadılar.

VIII. Bundan dolayı, onu şimdi biriyle birleştirip başka zamanda başka biriyle bağlayanların erdemi ihmal etmesi yakışır bir şey değildir, daha ziyade layık olanlarla, yani benzer şekilde sevmeye ve paylaşmaya muktedir olanlarla aynı ilişkiyi sürdürmeleri (uygundur). [2] Zira tümü arasında (hep­sinin içinde), çok arkadaşa sahip olmanın karşısındaki en büyük engel arkadaşlığın doğası gereği benzerlikten ileri gelmesidir. [3] Zira hayvanlar bile bazı durumlarda farklı cinslere karşı mecbur edilince (zorla) birlikte olur ve çömelir ve de birbirlerinden kaçarken isteksizleşir, aynı ırktan olan­larla ve kendi cinsleri ile ise birleşmeye yatkınlık gösterirler ve sakin bir şekilde ve de memnuni­yetle ilişkiyi kabul ederler. O halde dostluğun farklı karakterler, birbirine benzemeyen duygular ve başka ilkelere bağlı hayatlarda oluşmasını nasıl beklerler? [4] Hızlı ve ağır notalardan bir şekilde benzerlik ortaya çıktığı için arp ve lyrlere dair harmoni denk­likleri dolayısıyla müzikal ahenge sahiptir, dostluğun ahengi ve uyumunun ise benzer olmayan, anormal olan ve de eşit olmayan hiçbir kısmının olmaması gerekir, bilakis tıpkı birden daha fazla beden arasında paylaştırılmış bir ruh gibi, benzer şekilde sahip olunan her şeyin dışında aynı fikirde olmak, fikir alışverişinde bulunmak, aynı düşüncede birleşmek ve aynı duyguyu paylaşmak (gere­kir).

IX. Şu halde, kendini pek çoklarına benzetip uyduracak ve “kayaya tıpkı (ona) benzer şekilde görü­necek denli tam bir temasta bulunan çok ayaklı çok renkli bir balığın düşünce biçimini sürdür” diye öğüt veren Theognis’i alaya almayacak kadar yorulmak bilmeyen, değişken ve evrensel bir insan var mıdır? [2] Çok ayaklı (balığın) değişimleri derinliğe sahip olmamasına rağmen, dokusunun yo­ğunluğu ve gevşekliği ile kendisine yaklaşanların salgılarını alarak çevresindeki (şeylerin) görüntü­süne bürünür. Arkadaşlıklar ise karakterleri, duyguları, sözleri, alışkanlıkları ve de planları (birbi­rine) benzetmeye çalışırlar. [3] Bu tamamen, büyücülükle kendisini bir kılıktan başka bir kılığa so­kan, edebiyatla ilgilenenlerle okuyan, güreşçilerle tozda yuvarlanan, av düşkünleriyle avlanan, içki içmeyi sevenlerle sarhoş olan, devlet adamlarıyla birlikte oy toplayan ve kendi şahsına has bir ka­rakter sahibi olmayan, ne şanslı ne de tamamen özenli biri olan Proteus’un işidir. [4] Doğa filo­zoflarının, (her şeyin) temelinde yatan ve kendi kendine şekil değiştiren, şu anda yanma durumun­dayken, şimdi ise sıvı hale gelen, başka bir zaman gaz haline gelen, sonra tekrar katı hale gelen, formsuz ve renksiz bir varlık ve materyalin olduğunu söyledikleri gibi, o halde çok arkadaşa sahip olmanın temelinde kolay etkilenen, çok yönlü, kolay şekil verilebilir ve kolayca değiştirilebilir bir ruhun yatması gerekecektir. [5] Fakat dostluk sabit bir şey ve bir yerde ve bir samimiyet içinde sürekli olan güvenilir bir karakter ister. Bu yüzden kalıcı arkadaş ender ve zor bulunan bir şeydir.

Plutarkhos, Çok Arkadaşa Sahip Olmak Hakkında. Çev: N. Saraçoğlu, Libri VII, 53-63

Kalıcı bağlantı adresi: http://www.libridergi.org/2022/lbr-0317

]]> Determinations Concerning Grave Stelae with Banquet Relief Found in the Surroundings of Yalova in the Context of the Old and New Findings http://www.libridergi.org/2022/lbr-0316 Fri, 25 Mar 2022 19:33:50 +0000 http://www.libridergi.org/?p=7459

Determinations Concerning Grave Stelae with Banquet Relief Found in the Surroundings of Yalova in the Context of the Old and New Findings

Hava KESKİN

Nurşah ÇOKBANKİR ŞENGÜL

LIBRI VIII (2022) 27-49
Geliş Tarihi: 01.03.2022 | Kabul Tarihi: 05.03.2022
DOI: 10.5281/zenodo.6385421 | Elektronik Yayın Tarihi: 25.03.2022

Abstract: There has been very little study of Yalova and its surroundings since the excavations carried on in the 1930’s. Besides the small rescue excavations carried out by Museums, there are archaeological mate­rials gathered through construction activities and even from the earthquake and “grave stelae” are among them. “Grave Stelae with Altar” form a unique local and distinctive group among these stelae. There is a typical iconographical pattern to be noticed among these examples, as the entire group decorated with the popular theme of “the funeral feast”. There are inscriptions on seven of these stelae. Epigraphically, there is also a common language. The finds suggest the use of these stelae, eleven represented in this paper, was limited to within the region of Yalova. Although, unfortunately, the lack of studies prevents the localization of production, for now, it is possible to suggest from literary sources that these stelae should have been produced in Pylai.

Keywords: Bithynia, Yalova, Grave Stele, Funeral Feast, Iconography, Epigraphy

Öz: Yalova ve çevresinde 1930’lu yıllarda yapılan bilimsel kazıların ardından günümüze kadar az sayıda araş­tırma gerçekleştirilmiştir. Müzeler tarafından yapılan küçük çaplı kazıların yanı sıra, deprem, inşaat gibi olay­lar sayesinde ele geçen arkeolojik materyaller içerisinde mezar stelleri de bulunmaktadır. Bunların arasında “sunaklı mezar steli” olarak adlandırılan bir grup stel bölgeye özgü bir mimari form olarak karşımıza çıkmak­tadır. Bu özgün mimari formunun yanı sıra stellerde ortak bir ikonografi tercihi de göze çarpmaktadır. Ta­mamında antikçağın sevilen temalarından ölü ziyafeti konusu işlenmiştir. Bu stellerden yedi tanesi, üzerinde yazıtları ile ele geçmiştir. Epigrafik açıdan ele alındığında da steller üzerinde ortak bir dilin varlığı gözlemle­nebilmektedir. Bulgular, bu çalışmada on bir adet ile temsil edilen bu stellerin kullanım alanının yalnızca Yalova ve çevresiyle sınırlı kaldığını göstermektedir. Ne yazık ki bölgedeki çalışmaların azlığı tam üretim ye­rinin tespitini engellemektedir. Bununla birlikte şimdilik bu mezar stellerini üreten merkezin, varlığı yazılı verilerle belirlenebilen Pylai yerleşiminin olabileceği öneril­mektedir.

Anahtar sözcükler: Bithynia, Yalova, Mezar Steli, Ölü Ziyafeti, İkonografi, Epigrafi

Akyürek Şahin N. E. & Uzunoğlu H. 2019, “New Inscriptions from the Museum of Bursa”. Gephyra 17, 239-285.

Arslan M. 2010, İstanbul’un Antikçağ Tarihi: Klasik ve Hellenistik Dönemler. İstanbul.

Arslan M. 2012, “Pseudo-Skylaks: Periplous”. MJH II/1, 239-257.

Baz F. & Seçkin S. 2013, “Neue Grabinschriften aus Pylai in Bithynien”. OLBA XXI, 387-404.

Corsten T. 1987, Die Inschriften von Apameia (Bithynien) und Pylai. Bonn.

Corsten T. 1990, “Neue Grabstelen mit Totenmahlreliefsaus der Gegend von Prusa ad Olympium”. Epigraphica Anatolica 16, 91-108.

Corsten T. 1991, “Neue Denkmaler aus Bithynien”. Epigraphica Anatolica 17, 79-100.

Cremer M. 1992, Hellenistisch-römische Grabstelen im nordwestlichen Kleinasien. Teil 2: Bithynien. Bonn.

Dunbabin K. M. D. 2003, The Roman Banquet: Images of Conviviality. Cambridge University Press.

Effenberger A. 1972, “Das Symposion der Seligen. Zur Entstehung und Deutung der Totenmahlrelief”. Forschun­gen und Berichte 14, 128-163+T17-T18. Doi:10.2307/3880673.

Erdinç Z. 2021, “Mezar Stelleri Işığında Aizanoi’da Suriye Tipi Alınlık Modası”. ESGÜ Tarih Dergisi 4/2, 1-17.

Fıratlı N. 1965, “İstanbul’un Yunan ve Roma Mezar Stelleri”. Belleten XIX/ 114, 263-328.

Koch G. 2001, Roma İmparatorluk Dönemi Lahitleri. Çev. Z. Z. İlkgelen. İstanbul.

LGPN VA Corsten, T. 2010, A Lexicon of Greek Personal Names, Vol. VA: Coastal Asia Minor: Pontos to Ionia. Oxford.

MAMA Monumenta Asiae Minoris Antiqua. I-XI. 1928-2013, London.

Mansel A. M. 1933, “Yalova’dan İki Mezar Taşı”. Türk Arkeoloji Dergisi I, 113-120.

Mansel A. M. 1936a, Yalova ve Civarı/Yalova und Umgebung. İstanbul.

Mansel A. M.1936b, Yalova Kılavuzu. İstanbul.

Özdemir B. Ş. 2019, “Karaveliler Lahdi Işığında Tlos Antik kenti Ölü Kültü Uygulamalarına Bir Bakış”. Ed. E. Özer, AIZANOI IV. Anadolu’da Hellenistik ve Roma Dönemlerinde Ölü Gömme Adetleri Uluslararası Sempoz­yumu, 23-26 Temmuz 2018, Çavdarhisar. Kütahya, 721-750.

Öztürk H. S. & Öztürk B. 2016, “Amasra Arkeoloji Müzesi’nden Yeni Yazıtlar”. TÜBA-AR 19, 231-242.

Pfuhl E. & Möbius H. 1979, Die Ostgriechischen Grabreliefs. Mainz am Rhein.

RE Paulys Real Encyclopädie der classischen Altertumswissenschaft.

Sevin V. 2001, Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası I. Ankara.

Sherk R. K. 1991, “The Eponymous Officials of Greek Cities III”. ZPE 99, 225-260.

Şahin S. 1978, Inschriften 7. Bithynische Studien (Bithynia İncelemeleri 7). Bonn.

Şahin M. 2000, Miletopolis Kökenli Figürlü Mezar Stelleri ve Adak Levhaları. Ankara

Temür A. 2018, “Sinop Müzesi Hellenistik ve Roma Dönemi Mezar Stelleri”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, ANARSAN Sempozyumu Özel Sayısı 11/2, 921-945.

Thönges-Stingaris R.N. 1965, “Das Griechische Totenmahl”. Asia Minor Studien 80, 1-100.

Tunay M. İ. 1981, “Yalova’nın Tarihi ve Arkeolojisi”. Türk Tarih Kurumu Dergisi IX, 507-511.

Uzunoğlu H. 2015, “Bursa Müzesi’nden Ölü Ziyafeti Sahneli Yeni Mezar Stelleri”. OLBA XXIII, 397-416..

Keskin H. & Çokbankir Şengül N. 2022, “Determinations Concerning Grave Stelae with Banquet Relief Found in the Surroundings of Yalova in the Context of the Old and New Findings”. Libri VIII, 27-49. DOI: 10.5281/zenodo.6385421

Kalıcı Bağlantı Adresi: http://www.libridergi.org/2022/lbr-0316

Hava KESKİN

Dr., Akdeniz Üniversitesi, Turizm Fakültesi, Turizm Rehberliği Bölümü, Antalya. havvakeskin@akdeniz.edu.tr

Nurşah ÇOKBANKİR ŞENGÜL

Dr., Akdeniz Üniversitesi, Turizm Fakültesi, Turizm Rehberliği Bölümü, Antalya. nursahsengul@akdeniz.edu.tr

]]>