{"id":4064,"date":"2018-11-16T16:45:08","date_gmt":"2018-11-16T14:45:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.libridergi.org\/2015-en\/trans-2015-en\/lbr-0164"},"modified":"2019-01-17T21:07:44","modified_gmt":"2019-01-17T19:07:44","slug":"lbr-0164","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.libridergi.org\/en\/2018-en\/lbr-0164","title":{"rendered":"Education in Ancient Rome: From The Elder Cato to The Younger Pliny"},"content":{"rendered":"
\n\t\t
\n\t\t\"\"<\/a>\n\t\t<\/div><\/div><\/figure>\u00a0<\/div>\n

Education in Ancient Rome: From The Elder Cato to The Younger Pliny<\/h2>\n

Tolga UZUN<\/h3>\n
<\/div>\n

ISBN:<\/strong> 9780415689793
\nPage:<\/strong> 404
\nPublication Date:<\/strong>\u00a02012
\nLocation:<\/strong> London-New York
\nPublisher:\u00a0<\/strong>Routledge<\/p><\/div>

<\/div>\n
<\/div>\n

LIBRI<\/em>\u00a0IV (2018) 319-331<\/strong>
\nDOI<\/strong>:\u00a010.20480\/lbr.2018034
\nReceived Date<\/strong>: 18.06.2018 | Acceptance Date<\/strong>: 12.09.2018
\nOnline Publication Date<\/strong>: 16.11.2018
\nCopyright \u00a9 Journal of Book Notices, Reviews and Translations, 2018<\/p>\n

<\/div><\/div>\n
\n\t
\n\t\t\n

\"pdf\"\u00a0\u00a0Get PDF<\/strong><\/a><\/p>\n

\"references\"\u00a0<\/strong>\u00a0View PDF<\/strong><\/a><\/p>\n

\"info\"\u00a0\u00a0<\/a>Citation<\/a>
\n<\/b><\/p>\n\n\t\t

<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div>\n<\/div>
<\/div>\n

S. F. BONNER, Education in Ancient Rome:<\/em> From The Elder Cato to The Younger Pliny.<\/em> London-New York 2012. Routledge, 404 sayfa (25 G\u00f6rsel ile birlikte). ISBN: 9780415689793<\/strong><\/p>\n

E\u011fitim insanl\u0131k tarihinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren hayati bir rol oynam\u0131\u015f, yerle\u00ad\u015fik hayatla birlikte deneyimlerin aktar\u0131lmas\u0131yla oturtulan d\u00fczen \u00e7er\u00e7evesinde toplumlar\u0131n temelinde s\u00fcrekli olarak yer almaya devam etmi\u015ftir. E\u011fitim (edu\u00adcatio<\/em>), uygulamas\u0131n\u0131n ve felsefesinin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi konusundaki tar\u00adt\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00fcncel olan, bir toplumun temelini olu\u015fturan ve o toplumun gele\u00adce\u011fini belirleme konusunda tart\u0131\u015f\u0131lmaz etkiye sahip bir kavram, bir olgudur. Sadece tarihsel a\u00e7\u0131dan de\u011fil ayn\u0131 zamanda siyasi, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel ve ide\u00adolojik bir\u00e7ok ayg\u0131t ve etken bu kavram ve olgu \u00e7er\u00e7evesinde planlamalar, d\u00fc\u00adzenlemeler yapmakta, e\u011fitimin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermektedirler. E\u011fi\u00adtim, konusu ve s\u00fcreci toplumdan topluma farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. Toplu\u00admun bulundu\u011fu co\u011frafya ve ge\u00e7irdi\u011fi tarihsel s\u00fcre\u00e7 e\u011fitimi \u015fekillendiren ve yap\u0131land\u0131ran \u00f6nemli fakt\u00f6rlerdir, ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde e\u011fitim sistemleri geli\u015fen teknoloji ve bilin\u00e7le birlikte \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fmaya ve farkl\u0131 toplumlardan etkilenerek geli\u015fme e\u011filimi g\u00f6stermektedir. Bu geli\u015fme ve de\u011fi\u015fim k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn tarihsel boyutunun tohumlar\u0131 \u00f6zellikle Antik Hellen k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle filizlenmi\u015ftir. Bilindi\u011fi gibi antik Hellen felsefesinde ve toplumsal hayat\u0131nda e\u011fitim, temel bir rol oynamaktad\u0131r. Platon ve Plutarkhos gibi bir\u00e7ok antik yazar iyi bir devletin, iyi bir bireyin veya iyi bir yurtta\u015f\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini, izlenmesi gereken s\u00fcre\u00e7leri ve davran\u0131\u015f sistemlerini eserleriyle s\u00fcrekli olarak tart\u0131\u015fm\u0131\u015f ve bu konu entelekt\u00fcel \u00e7evrenin g\u00fcndeminde daimi olarak yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Roma \u0130mparatorlu\u011fu kuruldu\u011fu co\u011frafya itibariyle \u00e7evresindeki toplum\u00adlardan kayda de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilenmi\u015ftir. \u0130dari, ekonomik ve siyasi bir\u00e7ok ko\u00adnuda oldu\u011fu gibi e\u011fitim konusunda da Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun Sabinler ve Etr\u00fcskler gibi toplumlardan etkilendi\u011fini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz. Roma \u0130mpa\u00adratorlu\u011fu\u2019nun gerek Cumhuriyet gerekse \u0130mparatorluk d\u00f6nemlerinde fethet\u00adti\u011fi topraklardan gelen esirler, k\u00f6leler, entelekt\u00fceller ve \u00f6zel \u00f6\u011fretmenlerle birlikte e\u011fitim gibi bir\u00e7ok olgu ve kavram\u0131n k\u00fclt\u00fcrel etkile\u015fim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u00fc\u00adreklilik zincirinin bir par\u00e7as\u0131 olarak ilerleme kaydetti\u011fi ve zenginle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00admektedir. Roma \u0130mparatorlu\u011fu var oldu\u011fu tarihsel s\u00fcrecin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc boyunca s\u00fcrekli olarak Hellen k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle etkile\u015fim halinde olmu\u015f ve son de\u00adrece zengin olan bu k\u00fclt\u00fcrden bir\u00e7ok farkl\u0131 a\u00e7\u0131dan etkilenmi\u015ftir. Hellen k\u00fclt\u00fc\u00adr\u00fcnde e\u011fitim kavram\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za ilk olarak Gymnasium<\/em> yap\u0131s\u0131 ve sistemi \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Gymnasium<\/em> sistemi, aile i\u00e7i e\u011fitimden sonra \u00e7ocukla\u00adr\u0131n \u00e7e\u015fitli ya\u015f gruplar\u0131nda e\u011fitim ald\u0131klar\u0131, kendilerini hem fiziksel hem de mental a\u00e7\u0131dan geli\u015ftirebilecekleri bir ortam sunmaktayd\u0131, ancak yak\u0131n ili\u015fki kurdu\u011fu toplumlardan bir\u00e7ok konuda etkilenen Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun e\u011fitim sistemine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Gymnasium<\/em> gibi bir yap\u0131 g\u00f6r\u00fclmemektedir. Roma e\u011fitim sistemi daha karma\u015f\u0131k bir yap\u0131ya sahiptir. \u00d6zellikle devlet, e\u011fi\u00adtim konusuna do\u011frudan m\u00fcdahale etmemi\u015ftir. \u0130mparatorlu\u011fun do\u011frudan m\u00fcdahale etmedi\u011fi bu sistem \u00f6zel okullar ya da \u00f6zel \u00f6\u011fretmenler \u00e7er\u00e7eve\u00adsinde \u015fekillenmi\u015f ve bu \u00e7er\u00e7evede farkl\u0131 alternatifler yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

F. Bonner\u2019\u0131n ele ald\u0131\u011f\u0131 bu kitapta olduk\u00e7a \u201ckarma\u015f\u0131k\u201d g\u00f6r\u00fcnen Roma e\u011fitim sistemi derinlemesine incelenmi\u015ftir. Kitab\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda List of il\u00adlustrations <\/em>(G\u00f6rsellerin Listesi), Acknowledegments<\/em> (Te\u015fekk\u00fcr) ve Preface <\/em>(\u00d6ns\u00f6z) b\u00f6l\u00fcmlerine yer verilmi\u015ftir. Yazar bu kitab\u0131yla bilinen Roma e\u011fitim sisteminin \u00fczerine yeni g\u00f6r\u00fc\u015fler getirerek gelecek ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kendi edindiklerinden faydalanarak konuyu geli\u015ftirme umudunu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ns\u00f6z b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde belirtmektedir. Roma e\u011fitim sistemine yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kazan\u00add\u0131ran bu eser sadece Roma e\u011fitim sistemine de\u011fil ayn\u0131 zamanda genel olarak e\u011fitimin tarihsel s\u00fcrecine \u0131\u015f\u0131k tutmakta ve tarihte yer alm\u0131\u015f \u00f6nemli karakter\u00adlerin eserleri ve e\u011fitim hayatlar\u0131 hakk\u0131nda da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler bar\u0131nd\u0131rmakta\u00add\u0131r.<\/p>\n

Kitab\u0131n i\u00e7eri\u011fi, The Historical Background<\/em> (Tarihsel Arka Plan [1-112]), Conditions of Teaching<\/em> (\u00d6\u011fretimin Ko\u015fullar\u0131 [113-162]) ve The Standard Te\u00adaching Programme <\/em>(Standart \u00d6\u011fretim Program\u0131 [163-327]) olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 ana b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r. Alt ba\u015fl\u0131klarla geli\u015ftirilen bu \u00fc\u00e7 ana ba\u015fl\u0131k al\u00adt\u0131nda Roma e\u011fitim sistemi tan\u0131mlanmaya ve anlat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yazar, anlat\u0131m\u0131n\u0131 antik kaynaklardan ve antik kaynaklardan hareketle Roma \u0130mpa\u00adratorlu\u011fu\u2019nda rol oynam\u0131\u015f \u00f6nemli ki\u015filerin hayatlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillendir\u00admi\u015ftir.<\/p>\n

The Historical Background<\/em> (Tarihsel Arka Plan [1-112]) isimli ilk b\u00f6l\u00fcmde modern bir ara\u015ft\u0131rma metodu \u00e7er\u00e7evesinde Sabinlerle Romal\u0131lar aras\u0131ndaki yak\u0131n ili\u015fkiye ve M\u00d6 290 y\u0131l\u0131nda Marcus Curius Dentatus\u2019un Sabinler \u00fczerin\u00addeki mutlak zaferinin ard\u0131ndan Romal\u0131lar\u0131n, Sabin topraklar\u0131na ge\u00e7erek b\u00f6l\u00adgedeki yerle\u015fik k\u00fclt\u00fcr\u00fc edinmelerine de\u011finilmektedir. Bununla birlikte Cicero ve Marcus Terentius Varro gibi antik yazarlar\u0131n Sabinler hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fle\u00adrine ve Romal\u0131lar\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015fler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki davran\u0131\u015flar\u0131na yer verilmektedir. Erken Cumhuriyet D\u00f6nemi\u2019nde \u00e7ocuklar\u0131n nas\u0131l yeti\u015ftirildi\u011fi Early Roman Upbringing <\/em>(Erken Cumhuriyet D\u00f6neminde Romal\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n yeti\u015ftirilmesi [3-9]) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda, tarihsel s\u00fcre\u00e7le birlikte anlat\u0131lmaktad\u0131r. Yazar\u0131n hareket noktas\u0131n\u0131 Mos maiorum<\/em> olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, pater familias <\/em>ve ai\u00adledeki en ya\u015fl\u0131 Romal\u0131n\u0131n aile i\u00e7indeki g\u00fcc\u00fcn\u00fc ifade eden patria potestas <\/em>kav\u00adramlar\u0131 a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. Bu kavramlar\u0131n Leges duodecim tabularum <\/em>(12 Levha Kanunlar\u0131)\u2019daki yerine de\u011finilerek Erken Cumhuriyet D\u00f6nemi\u2019nde bir baban\u0131n \u00e7ocu\u011funa (daha a\u00e7\u0131k bir ifadeyle erkek \u00e7ocu\u011fa) olan bak\u0131\u015f\u0131 resmedil\u00admeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece temelde yer alan hem k\u00fclt\u00fcrel hem de geleneksel \u00f6zelliklerle vurgulanarak \u00e7al\u0131\u015fmaya dair bir zemin olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n

Education Within The Family <\/em>(Aile \u0130\u00e7inde E\u011fitim) alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 Parents and <\/em>Relatives (Ebeveynler ve Akrabalar [10-19]) ve Private Tutors From Distant Lands <\/em>(Uzak B\u00f6lgelerden \u00d6zel \u00d6\u011fretmenler [20-33]) \u015feklindeki iki b\u00f6l\u00fcm al\u00adt\u0131nda incelenmi\u015ftir. Plutarkhos\u2019un ele ald\u0131\u011f\u0131 ya\u015fl\u0131 Cato\u2019nun biyografisi saye\u00adsinde aile i\u00e7indeki e\u011fitim hakk\u0131nda olduk\u00e7a ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgilere eri\u015febilmekteyiz. Bu biyografiden hareketle bir k\u00f6lenin, \u00e7ocu\u011fun e\u011fitiminde ald\u0131\u011f\u0131 rol\u00fcn \u00f6ne\u00admine dikkat \u00e7ekilmektedir. Yazma e\u011fitiminde, Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun er\u00adken tarihi ana temay\u0131 olu\u015ftururken \u00e7ocu\u011fun tarih bilgisine olan merak\u0131na er\u00adken ya\u015flarda eri\u015febilmesi hedeflenmekte ve b\u00f6ylelikle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumun ge\u00adleneklerini (mos maiorum<\/em>) \u00f6\u011frenerek bu geleneklere ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131 sa\u011flan\u00admaktayd\u0131. Aile i\u00e7inde \u00e7ocuk heceleme, okuma, yazma ve sayma gibi temel bir e\u011fitim g\u00f6r\u00fcrken ayn\u0131 zamanda Roma toplumunun gelenek ve g\u00f6reneklerini \u00f6\u011frenmekteydi. Bu b\u00f6l\u00fcm Cato, Cicero ve Plautus gibi Cumhuriyet D\u00f6\u00adnemi\u2019nde ya\u015fam\u0131\u015f olan karakterlerin hayatlar\u0131 ve anlat\u0131lar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde su\u00adnulmaktad\u0131r. Private Tutors From Distant Lands <\/em>(Uzak B\u00f6lgelerden \u00d6zel \u00d6\u011f\u00adretmenler [20-33]) b\u00f6l\u00fcm\u00fc, kendisine \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Livius Salinator taraf\u0131ndan verilen Livius Andronicus\u2019un hayat\u0131 ve nitelikleri anlat\u0131lmaktad\u0131r. Suetonius taraf\u0131ndan da \u201cyar\u0131 Hellen<\/em>\u201d olarak nitelenen Andronicus \u00f6zel \u00f6\u011fretmenlik ya\u00adpan bir k\u00f6le idi. K\u00f6keni, Hellence konu\u015fulan Tarentum b\u00f6lgesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olan Andronicus hem Hellence hem de Latince e\u011fitim vermekteydi. Yazar, Andronicus\u2019un belki de Roma\u2019da \u00f6\u011frencilerine Homeros\u2019u \u00f6\u011freten ilk \u00f6zel \u00f6\u011fretmen olabilece\u011fi konusuna temas etmi\u015ftir. Andronicus gibi Suetonius taraf\u0131ndan \u201cyar\u0131 Hellen<\/em>\u201c olarak tan\u0131mlanan Ennius da Homeros\u2019un eserlerinin yan\u0131 s\u0131ra \u00f6\u011frencilerine Euripides ve Hellen Edebiyat\u0131 hakk\u0131nda da e\u011fitim ver\u00admi\u015ftir. Bu iki isim de iyi bir e\u011fitmen olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra iyi birer de yazar olma niteli\u011fini ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Andronicus ve Ennius gibi bir\u00e7ok \u00f6zel e\u011fitmen, Roma toplumunda \u00f6zellikle \u00fcst s\u0131n\u0131f olarak nitelendirilen aristokrat ailelerin \u00e7ocuk\u00adlar\u0131n\u0131n e\u011fitim s\u00fcre\u00e7lerinde yer alm\u0131\u015flar ve bu sayede \u00fcn kazanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Roma iktidar\u0131nda siyasi olaylar\u0131n e\u011fitim konusunu do\u011frudan etkiledi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. M\u00d6 146 y\u0131l\u0131nda Macedonia\u2019n\u0131n eyalet olarak d\u00fczenlenmesiyle sonlanan Macedonia ile Roma aras\u0131nda ge\u00e7en sava\u015flar\u0131n sonucunda Make\u00addon bir\u00e7ok k\u00f6le, \u00f6zel \u00f6\u011fretmen olarak Roma\u2019da g\u00f6rev yapm\u0131\u015f ve b\u00f6ylelikle bu \u201cpedagoglar\u201d ya da \u00f6zel \u00f6\u011fretmenler Hellen k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Romal\u0131 \u00e7ocuklara aktar\u0131lmas\u0131nda ve \u00e7ocuklar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel birikimlerinin artmas\u0131nda pay sahibi ol\u00admu\u015flard\u0131r. Roma h\u00e2kimiyetine direnen bir\u00e7ok esir de bu d\u00f6nemde Roma\u2019ya getirilmi\u015ftir. Esirlerin aras\u0131nda bulunan Polybios k\u00fclt\u00fcrel birikimi sayesinde, ge\u00e7en 17 y\u0131l\u0131n ard\u0131ndan Lucius Aemilius Paullus Macedonicus\u2019un \u00e7ocuklar\u0131 olan Fabius ve Scipio Aemilianus\u2019un \u00f6zel \u00f6\u011fretmenli\u011fini yapm\u0131\u015ft\u0131r, Scipio ile yak\u0131nla\u015fan Polybius daha sonra kendisinin dan\u0131\u015fman\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n

Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda ilkokul e\u011fitimi \u00f6zel okullarda veya evde \u00f6zel \u00f6\u011f\u00adretmen e\u015fli\u011finde verilmekteydi. Primary Schools and \u2018Pedagogues\u2019<\/em> (\u0130lkokul\u00adlar ve \u201cPedagoglar\u201d [34-46]) alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda yazar ilkokul e\u011fitiminin Roma top\u00adlumundaki yerine Livius, Dionysos Halikarnassos ve Plutarkhos\u2019un anlat\u0131mlar\u0131 \u00fczerinden de\u011finmektedir. B\u00f6ylelikle tarihsel bir arka plan \u00e7er\u00e7evesinde e\u011fi\u00adtim s\u00fcreci analiz edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zg\u00fcr \u00e7ocuklar\u0131n (infantes domini<\/em>) na\u00ads\u0131l tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 ve hangi s\u0131fatlarla k\u00f6le ya da yabanc\u0131 k\u00f6kenli \u00e7ocuklardan (verna\/vernula<\/em>) ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde anlat\u0131lmaktad\u0131r. Bu kelimelerin k\u00f6kenleri \u00fczerine olan tart\u0131\u015fmada verna <\/em>kelimesinin Etr\u00fcsk k\u00f6kenleri hak\u00adk\u0131nda bilgiler nakledilmi\u015ftir. Bununla birlikte \u03c0\u03b1\u03b9\u03b4\u03b1\u03b3\u03c9\u03b3\u03cc\u03c2\/paedagogus <\/em>olarak bilinen iyi bir k\u00fclt\u00fcrel birikime sahip olduklar\u0131 kabul edilen k\u00f6lelerin sorum\u00adluluklar\u0131na ve \u00f6devlerine geni\u015f bir perspektifle yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n

Gymnasium<\/em> yap\u0131s\u0131nda bilindi\u011fi \u00fczere \u00e7e\u015fitli ya\u015f gruplar\u0131ndan bir\u00e7ok \u00e7ocu\u00ad\u011fun hem fiziksel hem de mental a\u00e7\u0131dan e\u011fitim ald\u0131\u011f\u0131, bu \u00e7ocuklar\u0131n ve gen\u00e7\u00adlerin \u00e7e\u015fitli yar\u0131\u015fmalara da yine Gymnasium<\/em>\u2019da haz\u0131rland\u0131klar\u0131 bilinmektedir. Schools of Grammar and Literature <\/em>(Gramer ve Edebiyat Okullar\u0131 [47-64]) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Roma \u0130mparatorlu\u011fu b\u00fcnyesinde \u00e7ocuklar\u0131n fiziksel ve mental e\u011fitimini nas\u0131l g\u00f6rd\u00fckleri anlat\u0131lmaktad\u0131r. Roma d\u0131\u015f\u0131ndan gelen \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kazanm\u0131\u015f k\u00f6leler ya da \u00f6zg\u00fcr do\u011fmu\u015f ki\u015filer bir k\u00fct\u00fcphane toplayarak kendi okullar\u0131n\u0131 a\u00e7abilmekteydi. Yazar taraf\u0131ndan, bu okullar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde herhangi bir engel olmad\u0131\u011f\u0131, bundan dolay\u0131 Roma kentinin sokaklar\u0131n\u0131n \u00f6zel okullarla dolu oldu\u011fu vurgulanmaktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde grammaticus <\/em>olarak adland\u0131r\u0131lan \u00fcnl\u00fc \u00f6\u011fretmenler ve ders verdikleri \u00fcnl\u00fc ki\u015filer ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak i\u015flenmi\u015ftir. Latin gramerinin erken tarihine Suetonius\u2019un de Grammaticis et Rhetoribus<\/em> isimli eseri \u00e7er\u00e7evesinde de\u011finilmektedir. Ayr\u0131ca ludus <\/em>(oyun) ke\u00adlimesinin i\u00e7erdi\u011fi \u00e7e\u015fitli anlamlar analiz edilmektedir. Bu okullarda gramer ve edebiyat e\u011fitiminin kat\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 zamanda ludus <\/em>ad\u0131 verilen oyunlar\u0131n \u00f6\u011frencilerin e\u011fitim hayat\u0131nda \u00f6nemli bir yeri oldu\u011fu \u00f6rneklerle a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Hellen k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olan retorik daha sonradan Roma toplu\u00admunda da kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f ve bu \u00e7er\u00e7evede \u00f6zel e\u011fitim mekanizmalar\u0131 geli\u015fti\u00adrilmi\u015ftir. \u015eimdiye kadar anlat\u0131lan e\u011fitim tablosunda temel e\u011fitim alan\u0131na gi\u00adren konular analiz edilmi\u015ftir. Sivil kariyer yapmak isteyen Romal\u0131 bir gencin ilerleme kaydetme hususunda yads\u0131namaz bir etkiye sahip olan retorik e\u011fi\u00adtimi, bundan sonraki b\u00f6l\u00fcmlerin i\u00e7eri\u011finde yer almaktad\u0131r. B\u00f6ylelikle retorik e\u011fitimi ile sivil kariyer aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 irdelenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011f\u00adlamda ele al\u0131nan The Rhetoric Schools and Their Critics <\/em>(Retorik Okullar ve Retorik Okullara Kar\u015f\u0131 Olanlar [65-75]) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yazar, hitabet okullar\u0131n\u0131 Cicero, Quintilianus ve Ennius gibi hatip ve yazarlar \u00fczerinden incelemekte\u00addir. Okulla\u015fma s\u00fcreci hakk\u0131nda, M\u00d6 169 y\u0131l\u0131ndaki Pydna Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan bir\u00e7ok \u00f6zel \u00f6\u011fretmenin Roma i\u00e7in eri\u015filebilir oldu\u011fu belirtilmekte ve \u00f6rnek olarak Tiberius ve Gaius Graccus gibi bir\u00e7ok zengin Romal\u0131 ailenin \u00e7ocuklar\u0131\u00adn\u0131n bu \u00f6zel \u00f6\u011fretmenlerden ald\u0131klar\u0131 e\u011fitim nezdinde bir anlat\u0131m sergilen\u00admi\u015ftir. Toplum \u00fczerindeki etkilerinin ve kendilerine olan e\u011filimin artmas\u0131 ne\u00adticesinde hatiplerin, i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n mimar\u0131 olarak su\u00e7lanmas\u0131 ve bu ki\u015filerin Roma\u2019dan kovulma s\u00fcre\u00e7leri M\u00d6 92 y\u0131l\u0131ndaki censor\u2019<\/em>lar\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir karar\u00adname \u00e7er\u00e7evesinde i\u015flenmi\u015ftir. Ancak yazar\u0131n da belirtti\u011fi gibi bu durum re\u00adtorik e\u011fitimine olan e\u011filimi azaltmam\u0131\u015f, aksine bu alandaki faaliyetler artarak devam etmi\u015ftir. Bu do\u011frultuda a\u00e7\u0131lan yeni okullar ve bu okullar\u0131n i\u015flevleri Li\u00adcinius Crassus ve Marcus Antonius gibi \u00f6nemli karakterlerin ald\u0131klar\u0131 e\u011fitim ve bu e\u011fitimin bir sonucu olarak hayatlar\u0131ndaki ilerleme noktalar\u0131 tasvir edil\u00admeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra bir sonraki b\u00f6l\u00fcmle birlikte Cicero\u2019nun hayat\u0131 ve bir hatip olarak Roma toplumuna olan etkisi ol\u00adduk\u00e7a geni\u015f bir perspektifle ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bir \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmle b\u00fct\u00fcnl\u00fck sa\u011flayan Cicero and the \u0130deal of Oratorical Education <\/em>(Cicero ve Hitabet E\u011fitiminin \u0130deali [76-89]) alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda Ci\u00adcero\u2019ya ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde yer verilmesi hitabet e\u011fitimi, sivil kariyer yapan karakterlerin arka planlar\u0131nda nas\u0131l bir e\u011fitimin yatt\u0131\u011f\u0131 konusunda ve bu ki\u015fi\u00adlerin daha iyi anla\u015f\u0131labilmesi noktas\u0131nda verdi\u011fi bilgiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir. Hitabet sanat\u0131n\u0131n bir gelenek olarak kurulmas\u0131 ve geli\u015fmesinde m\u00fcthi\u015f bir katk\u0131 sa\u011flayan Cicero\u2019nun entelekt\u00fcel birikiminin yan\u0131 s\u0131ra, gen\u00e7li\u00ad\u011finden itibaren siyasi ve sivil hayat\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde bir anlat\u0131m yolu izlenmi\u015ftir. Ayr\u0131ca recte<\/em>, emendate<\/em> ve elegantia <\/em>gibi kavramlar Cicero\u2019nun eserleri \u00e7er\u00ad\u00e7evesinde incelenmi\u015ftir.<\/p>\n

Romal\u0131 gen\u00e7lerin askeri ya da sivil g\u00f6revleriyle birlikte yurtd\u0131\u015f\u0131nda e\u011fitim g\u00f6rd\u00fckleri bilinmektedir. \u00d6rne\u011fin, Octavianus, day\u0131s\u0131 Iulius Caesar M\u00d6 44 y\u0131\u00adl\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde Illyria\u2019da bulunan Apollonia kentinde Pergamonlu Apollodoros nezdinde e\u011fitim almaktayd\u0131. The Roman Student Abroad <\/em>(Yurt\u00add\u0131\u015f\u0131nda Romal\u0131 \u00d6\u011frenci [90-96]) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Octavianus gibi Roma d\u0131\u015f\u0131nda e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f \u00f6nemli karakterler \u00e7er\u00e7evesinde, yurtd\u0131\u015f\u0131 e\u011fitiminin nitelikleri ve i\u00e7eriklerine temas edilmektedir. Burada yazar e\u011fitim konusuyla birlikte Roma siyasi tarihine de de\u011finerek e\u011fitimin siyasi hayat \u00fczerindeki etkisine ve e\u011fitim-siyaset aras\u0131ndaki ili\u015fkiye vurgu yapmaktad\u0131r. Education in a Decadent Society <\/em>(\u00c7\u00f6kmekte Olan Bir Toplumda E\u011fitim [97-112]) ismiyle kurgulanan b\u00f6l\u00fcmde Augustus\u2019un kurdu\u011fu yeni rejimle birlikte ortaya \u00e7\u0131kan pax Augusta <\/em>ve bu bar\u0131\u015f havas\u0131n\u0131n etkisiyle geli\u015fen kozmopolit k\u00fclt\u00fcr \u00e7er\u00e7evesinde e\u011fiti\u00admin geli\u015fimi incelenmektedir. Bu durum ile ilgili olarak i\u00e7 sava\u015flar\u0131n sonlan\u00admas\u0131 neticesinde bir\u00e7ok entelekt\u00fcel ve \u00f6\u011fretmenin g\u00f6z\u00fcnde Roma kentinin g\u00fcvenirlili\u011finin artt\u0131\u011f\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla e\u011fitimin de bu do\u011frultuda ilerledi\u011fi s\u00f6y\u00adlenebilir. Bu ba\u011flamda, kurulan yeni k\u00fct\u00fcphanelerin de bu durumun \u00f6nemli g\u00f6stergelerinden biri oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun sa\u011fla\u00adnan bar\u0131\u015fla birlikte geli\u015fen refaha kavu\u015fmu\u015f atmosferinde, l\u00fcks hayata olan d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn artt\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla mimari yap\u0131lara harcanan paran\u0131n da bu do\u011f\u00adrultuda artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Yazar bu durumun e\u011fitime olan olumsuz etki\u00adsinden ve Roma toplumunun ticarete olan e\u011filiminin artmas\u0131ndan bahset\u00admektedir. Campus Martius<\/em>\u2019da atl\u0131lar\u0131n e\u011fitimi, at arabas\u0131 yar\u0131\u015flar\u0131, silah kul\u00adlanma ve disk atma e\u011fitimi, g\u00fcre\u015f gibi bir\u00e7ok aktivitelerin yer ald\u0131\u011f\u0131, \u00e7ocukla\u00adr\u0131n bu alanda pedagoglar\u0131n\u0131n kontrol\u00fc alt\u0131nda olmadan \u00f6zg\u00fcrce hareket ede\u00adbildi\u011fi Horatius ve Strabon gibi antik yazarlar\u0131n anlat\u0131mlar\u0131yla desteklenmek\u00adtedir.<\/p>\n

Augustus, Roma toplumunun \u201cahlaki<\/em>\u201d yozla\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7meye \u00e7a\u00adl\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yasalarla evlilik d\u0131\u015f\u0131 ili\u015fkilerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7meyi hedeflemi\u015f ve aileleri \u00e7ocuk yapmaya te\u015fvik etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda Campus Martius <\/em>\u00e7ocuklar\u0131n askeri e\u011fitimi i\u00e7in \u00f6nemli bir pozisyona eri\u015fmi\u015ftir. Collegia iuvenum <\/em>yani \u201cgen\u00e7lik kul\u00fcb\u00fc<\/em>\u201d gibi gruplar vas\u0131tas\u0131yla \u00fcst s\u0131n\u0131ftan insanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n orduda yer almadan \u00f6nce e\u011fitildikleri, yar\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 kul\u00fcpler ve gruplar kuruldu\u011fu eserde belirtilmektedir. Di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak bu b\u00f6l\u00fcmde de retorik e\u011fitimi, Quintilianus\u2019un anlatt\u0131klar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ak\u00adtar\u0131lmakta ve ailelerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n hitabetinin g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi i\u00e7in ar\u00adtan talep neticesinde bu okullar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131ndan bahsedilmektedir. \u00d6te yandan bu durumun e\u011fitimin kalitesine olumsuz bir etki yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u00adlebilir. Burada e\u011fitimin ana hatlar\u0131 \u00e7izilerek okuyucunun zihninde Roma e\u011fi\u00adtim sistemi tasvir edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yazar \u00e7e\u015fitlendirdi\u011fi alt ba\u015fl\u0131klarla, antik yazarlar\u0131n anlatt\u0131klar\u0131ndan ve Roma tarihinde yer alm\u0131\u015f \u00f6nemli karak\u00adterlerin e\u011fitim hayatlar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak bu sistemin temelinde yer alan et\u00adkenleri aktarm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Conditions of Teaching <\/em>(\u00d6\u011fretimin Ko\u015fullar\u0131) ba\u015fl\u0131kl\u0131 ikinci b\u00f6l\u00fcmde Roma e\u011fitim sisteminin program\u0131, disiplini ve organizasyonu yine alt ba\u015fl\u0131klarla \u00e7e\u00ad\u015fitlendirilerek anlat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. The Problem of Accommodation <\/em>(Uyum sorunu [115-125]) alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda \u015fekillenen bu b\u00f6l\u00fcmde Hellen k\u00fclt\u00fc\u00adr\u00fcyle Roma k\u00fclt\u00fcr\u00fc aras\u0131ndaki e\u011fitim disiplini ve organizasyonuna y\u00f6nelik farkl\u0131l\u0131klar tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yazar, her ne kadar Hellen k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde yer alan Gym\u00adnasium<\/em> ve palaestra<\/em> gibi yap\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 Roma k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde g\u00f6r\u00fclmese de, Hellen k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde de Musalara adanan ve Museum<\/em> ad\u0131 verilen tap\u0131naklarda ders verildi\u011fini bununla birlikte \u00f6zel \u00f6\u011fretmenlerin de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Hellen k\u00fcl\u00adt\u00fcr\u00fcnde s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmektedir. Bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda Hellen ve Roma k\u00fclt\u00fc\u00adr\u00fcnde yer alan \u00f6\u011fretmenlerin nas\u0131l adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131 ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak okuyucuya sunulmaktad\u0131r.<\/p>\n

Roma e\u011fitim sisteminin organizasyonun ve disiplininin tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7e\u00adrisindeki durumunun aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Equipment: Organization: Discipline <\/em>(Ara\u00e7-Gere\u00e7ler: Organizasyon: Disiplin [126-145]) alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda ise \u00f6\u011frencilerin okula saat ka\u00e7ta gitti\u011fi, derslerin ne zaman ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, yaz ve k\u0131\u015f mevsimle\u00adrinde e\u011fitim organizasyonunun nas\u0131l d\u00fczenlendi\u011fi ve bu ba\u011flamda pedagog\u00adlar\u0131n sorumluluklar\u0131 okuyucunun zihninde resmedilmektedir. \u00d6\u011frencilerin giydi\u011fi k\u0131yafetten, kulland\u0131klar\u0131 ara\u00e7 gere\u00e7lere kadar bir\u00e7ok materyal burada yer almaktad\u0131r. G\u00f6rsellerle zenginle\u015ftirilen bu k\u0131s\u0131mda epigrafik veriler \u0131\u015f\u0131\u00ad\u011f\u0131nda bir\u00e7ok m\u00fczeden elde edilen g\u00f6rseller ve bilgiler vas\u0131tas\u0131yla olduk\u00e7a ay\u00adr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde bir \u00f6\u011frencinin \u00f6\u011frenim hayat\u0131 boyunca kulland\u0131\u011f\u0131 malzeme\u00adler anlat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

The Hazards of a Fee-paying System; Municipal and State Appointments <\/em>(\u00dccret \u00d6demeli Bir Sistemin Tehlikeleri; Yerel ve Devlet Atamalar\u0131 [146-162]) alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda ise \u015fekillenen bu b\u00f6l\u00fcmde ise \u00f6\u011fretmen ve ebeveyn aras\u0131ndaki s\u00f6zl\u00fc ya da yaz\u0131l\u0131 anla\u015fmalara ve \u00fccretlendirme sistemine de\u011finilmektedir. Yazar, antik yazarlar\u0131n anlatt\u0131klar\u0131ndan ve Diocletianus\u2019un MS 301 y\u0131l\u0131ndaki kararnamesinde yer alan bilgilerden hareketle ayl\u0131k ya da y\u0131ll\u0131k \u00f6\u011fretmen \u00fcc\u00adretlerinin Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcre\u00e7 boyunca a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 oldu\u011fu sonucuna ula\u015fmaktad\u0131r. \u015eehir d\u0131\u015f\u0131nda yer alan bayram ve festivallere olan kat\u0131l\u0131mlarda \u00e7ocuklara e\u015flik eden pedagog ve \u00f6\u011fretmenlerin yine farkl\u0131 bir \u00fccretlendirme sistemine tabi olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc antik kaynaklarla desteklenmektedir.<\/p>\n

The Standard Teaching Programme <\/em>(Standart \u00d6\u011fretim Program\u0131) isimli bu b\u00f6l\u00fcmde Roma e\u011fitim sisteminin program\u0131, m\u00fcfredat\u0131 ve i\u015fleyi\u015fi okuyucuya sunulmaktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde yer alan Primary Education: Reading, Writing and Reckoning <\/em>(\u0130lkokul E\u011fitimi: Okuma, Yazma ve Sayma [165-188]) isimli alt ba\u015fl\u0131kta erken ya\u015flarda ba\u015flayan okuma, yazma ve sayma e\u011fitiminin i\u015fleyi\u015fi\u00adnin aile i\u00e7inde ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 ve pedagog e\u015fli\u011finde \u00f6\u011frencinin temel e\u011fitimini ta\u00admamlad\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nce yer verilen b\u00f6l\u00fcmlerle b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7erisinde sunulmak\u00adtad\u0131r. T\u0131pk\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki gibi harflerden hecelemeye, hecelemeden kelime\u00adlere, kelimelerden c\u00fcmlelere, c\u00fcmlelerden de k\u0131sa paragraflara uzanan bir sistemin benimsendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu sistemin k\u00f6ken olarak Hellen k\u00fcl\u00adt\u00fcr\u00fcne dayand\u0131\u011f\u0131 ve Roma k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bunu benimsedi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde antik ya\u00adzarlar\u0131n \u00f6zellikle Quintilianus\u2019un anlat\u0131lar\u0131na yer verilmektedir. Roma sokak\u00adlar\u0131nda dola\u015fan bir gezginin duyaca\u011f\u0131 \u00e7ocuk seslerinin fazlal\u0131\u011f\u0131ndan, ezberle\u00adnen kelimeleri hep bir a\u011f\u0131zdan okuyan \u00e7ocuklar\u0131n seslerinin senkronize bir \u015fekilde Roma sokaklar\u0131ndaki varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z eden yazar, Cicero\u2019nun gen\u00e7li\u00ad\u011fine kadar 12 levha kanunlar\u0131n\u0131n zorunlu olarak \u00f6\u011fretildi\u011fini, Aziz Augusti\u00adnus\u2019un \u201cbir art\u0131 bir e\u015fittir iki, iki art\u0131 iki e\u015fittir d\u00f6rt<\/em>\u201d \u015feklinde ezberletilen arit\u00admetik derslerini an\u0131msad\u0131\u011f\u0131 bir anlat\u0131s\u0131nda duydu\u011fu ho\u015fnutsuzluk duygusun\u00addan bahsetmektedir. Bu durum ise Aziz Augustinus\u2019un ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitime dair sundu\u011fu bir ele\u015ftiri olarak da g\u00f6r\u00fclebilir. G\u00f6rsellerle desteklenen bu b\u00f6\u00adl\u00fcmde el hareketleriyle say\u0131lar\u0131n nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bir abak\u00fcs \u00f6rne\u011fi ile \u00e7ocuk\u00adlar\u0131n saymay\u0131 ve say\u0131 sistemini nas\u0131l \u00f6\u011frendikleri okuyucuya aktar\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

The Grammatical Syllabus <\/em>(Gramere Y\u00f6nelik M\u00fcfredat) isminde kurgula\u00adnan b\u00f6l\u00fcm The Elements of Metre and the Parts of Speech <\/em>(Veznin Temel \u0130lkeleri ve S\u00f6zc\u00fck T\u00fcrleri [189-197]) ve Correctness in Speech and Writing <\/em>(Konu\u015fma ve Yazmada Do\u011fruluk [198-211]) \u015feklinde ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. \u0130lk b\u00f6l\u00fcmde okuma ve yazma gibi temel e\u011fitimlerin ard\u0131ndan ikinci s\u0131raya yer\u00adle\u015ftirilen gramer \u00f6\u011fretiminin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak \u015fair ve gelecekte hatip olmay\u0131 hedefleyenler i\u00e7in \u00f6nemli bir nokta oldu\u011fu vurgulanmaktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde \u00fczerinde durulan \u00f6nemli iki nokta bulunmaktad\u0131r. Bunlardan ilki harflerin s\u0131\u00adn\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131, vezin ve m\u0131sralar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, konu\u015fman\u0131n b\u00f6l\u00fcmlerinin ayr\u0131lmas\u0131, isimlerin ve fiillerin \u00e7ekimlerinin do\u011fru bir \u015fekilde \u00f6\u011frenilmesidir. \u00dczerinde durulan di\u011fer \u00f6nemli nokta ise do\u011fru anlama-okuma ve hatas\u0131z yazma, karma\u015f\u0131k davalarda ya da savunulmas\u0131 gereken olaylarda neyin ya da hangi konunun \u00fczerinde durulaca\u011f\u0131 gibi konulard\u0131r. Bunlar\u0131n yan\u0131nda gramer e\u011fitimi s\u0131ras\u0131nda \u00f6\u011frencinin gelecekte dikkat etmesi ve ka\u00e7\u0131nmas\u0131 gereken gramer ve deyim hatalar\u0131 yine \u00f6\u011frencilere \u00f6\u011fretilmektedir. Bu b\u00f6l\u00fcmde al\u0131\u00adnan gramer e\u011fitiminin i\u00e7eri\u011fi ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde i\u015flenmi\u015f ve \u00f6rneklerle \u00e7e\u015fit\u00adlendirilmi\u015ftir. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde ise dilin do\u011fru kullan\u0131lmas\u0131 ve ifadenin g\u00fc\u00e7l\u00fc ol\u00admas\u0131 konusunda verilen e\u011fitimlerin i\u00e7eri\u011fine temas edilmektedir. Bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda Latincenin di\u011fer dillerden nas\u0131l etkilendi\u011fi, sadece Hellen dilinden de\u00ad\u011fil ayn\u0131 zamanda Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun ticaret, seyahat ya da askeri hiz\u00admetler neticesinde di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlerin dillerinden de etkilenmesi sonucu dilde olu\u015fan \u00e7e\u015fitlilik ve bu \u00e7e\u015fitlili\u011fin \u00f6\u011frenim\/\u00f6\u011fretimde yaratt\u0131\u011f\u0131 zorluklardan bahsedilmektedir. Bu konuda di\u011fer dillerden Latin diline entegre edilen \u00e7e\u00ad\u015fitli kelimeler \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilmi\u015f ve Cicero ile Quintilianus gibi bir\u00e7ok antik yazar\u0131n konu hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerine ve Latin dilinin \u00f6\u011frenilmesi konu\u00adsundaki teknik \u00f6zelliklere yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n

Gramer e\u011fitiminin aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc takiben derlenen Study of Poets <\/em>(\u015ea\u00adirlerin \u00d6\u011frenimi) b\u00f6l\u00fcm\u00fc iki ba\u015fl\u0131kla geni\u015fletilmi\u015ftir. Reading Aloud and Reci\u00adting <\/em>(Sesli okuma ve ezberden s\u00f6yleme [212-226]) kurgulanan alt ba\u015fl\u0131k \u00f6\u011f\u00adrencilerin grammaticus <\/em>nezdinde sesli okuma eylemlerine ve ezberleme tek\u00adniklerine ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda kullan\u0131lan birincil kaynaklar \u00e7er\u00e7evesinde iyi bir konu\u015fmac\u0131n\u0131n ya da iyi bir \u015fairin nas\u0131l bir e\u011fitim almas\u0131 gerekti\u011fi sorusu cevapland\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda Homeros\u2019un eserlerinin ba\u015fl\u0131ca kaynak oldu\u011fu belirtilmektedir. \u0130mparatorluk d\u00f6nemine kadar Homeros\u2019un eserleri ba\u015fl\u0131ca kaynak iken bu d\u00f6nemden sonra Vergilius\u2019un Aeneas <\/em>desta\u00adn\u0131n\u0131n da birincil kaynak olarak \u00e7ocuklar\u0131n konu\u015fma ve \u015fiir e\u011fitimlerinde kul\u00adlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vurgulanmaktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcm okuyucunun g\u00f6z\u00fcnde olduk\u00e7a kapsaml\u0131 bir resim sunmaktad\u0131r. Hem Hellen hem de Latin yazarlar\u0131n eserlerindeki sa\u00adnatsal \u00e7izgi geni\u015f bir perspektifle aktar\u0131lmaktad\u0131r. \u015eiir ve konu\u015fma e\u011fitimle\u00adrindeki i\u015fleyi\u015f konusunda ise \u00f6\u011fretmenin \u00f6\u011frenciye s\u00fcrekli olarak elindeki eseri okudu\u011fu, \u00f6\u011frencinin ise ancak \u00f6\u011fretmen okumaya ara verdi\u011finde ya\u00adzabildi\u011fi b\u00f6ylelikle \u00f6\u011fretmenin sesi ile senkronizasyon sa\u011flanarak \u00f6\u011frencinin tonlamay\u0131 \u00f6\u011frenebilmesi hedeflenmekteydi. \u00d6\u011frenci yazd\u0131\u011f\u0131 metni tekrar okur, yapt\u0131\u011f\u0131 hatalar\u0131 g\u00f6rerek telaffuzunu d\u00fczeltir b\u00f6ylelikle bir konu\u015fma tarz\u0131 geli\u015ftirirdi. Yazar bu durumun ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in elbette \u00f6\u011frencinin t\u0131pk\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki gibi bireysel olarak da \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmesi gerek\u00adti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmektedir.<\/p>\n

From Reading to Commentary <\/em>(Okumadan Yoruma [227-249]) ismindeki bu ba\u015fl\u0131kta ise \u00f6\u011fretmenin yapt\u0131\u011f\u0131 okumalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra okudu\u011fu bilgileri yo\u00adrumlamas\u0131n\u0131n \u00f6nemine dikkat \u00e7ekilmektedir. Bununla birlikte partitio<\/em> yani analiz edilen c\u00fcmlenin b\u00f6l\u00fcnmesi ve her kelimenin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 hususu\u00adnun \u00f6\u011frencinin \u00f6\u011frenmesi gereken \u00f6nemli bir ad\u0131m oldu\u011fu belirtilmektedir. Bu ba\u011flamda MS VI. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Priscianus\u2019un Partitiones<\/em> isimli eserinden hareketle analiz \u00f6rnekleri ve kelimelerin nas\u0131l tan\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 aktar\u0131l\u00admaktad\u0131r. Yorumlaman\u0131n metaforlar ba\u011flam\u0131nda son derece \u00f6nemli oldu\u011fu ve bu metaforlar\u0131n nas\u0131l kategorize edildi\u011fi de ayr\u0131ca sunulmaktad\u0131r.<\/p>\n

Progress into Rhetoric: Preliminary Exercises <\/em>(Retorik\u2019te \u0130lerleme: \u00d6n Al\u0131\u015f\u00adt\u0131rmalar [250-276]) ismiyle kurgulanan bu ba\u015fl\u0131kta retorik e\u011fitiminin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde bir anlat\u0131m sergilenmi\u015ftir. Burada retorik e\u011fitiminde ve \u00f6\u011frencile\u00adrin ileride konu\u015fmac\u0131 olarak kullanacaklar\u0131 \u00f6yk\u00fclere, mitlere yer verilmi\u015ftir. Bir konu\u015fmac\u0131n\u0131n konu\u015fmas\u0131n\u0131 nas\u0131l kurgulad\u0131\u011f\u0131, konu\u015fma tarz\u0131, tezi ve yasa\u00adlar\u0131 nas\u0131l tart\u0131\u015fabilece\u011fi gibi bir\u00e7ok konu bu e\u011fitimin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturmak\u00adtad\u0131r. Retorik e\u011fitimin tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisindeki geli\u015fimi ve bu ba\u011flamda kul\u00adlan\u0131lan al\u0131\u015ft\u0131rmalar antik yazarlardan istifade edilerek nakledilmi\u015ftir. Hellen yazarlar\u0131n eserlerinin Latinceye \u00e7evrilmesi her ne kadar imparatorluk d\u00f6ne\u00adminde h\u0131z kazansa da Cicero ve Suetonius gibi antik yazarlardan \u00f6t\u00fcr\u00fc Helle\u00adnistik D\u00f6nem\u2019den itibaren Roma e\u011fitim sisteminde Hellence yaz\u0131lm\u0131\u015f eserle\u00adrin yer ald\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Ayr\u0131ca bu b\u00f6l\u00fcmde Hellen e\u011fitim sisteminde yer alan retorik e\u011fitimi ile Roma e\u011fitim sistemindeki retorik e\u011fitimi aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar okuyucuya sunulmaktad\u0131r.<\/p>\n

Declamations on Historical Themes <\/em>(Tarihsel Temalar \u00dczerine S\u00f6ylevler [277-287]) isimli bu b\u00f6l\u00fcmde ise retorik e\u011fitiminin teori ve prati\u011fe dayal\u0131 sis\u00adtemi hakk\u0131nda bilgiler verilmektedir. Al\u0131\u015ft\u0131rma tipleri, yazmadan \u00f6nceki d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcnme pratikleri, savunulacak d\u00fc\u015f\u00fcnce konusunda tez olu\u015fturma gibi bir\u00e7ok konu e\u011fitimin temel \u00e7er\u00e7evesini olu\u015fturmaktayd\u0131. Bu b\u00f6l\u00fcmde di\u011fer b\u00f6l\u00fcm\u00adlerde de oldu\u011fu gibi yazar\u0131n hareket noktas\u0131nda Cicero bulunmaktad\u0131r. Ci\u00adcero\u2019nun eserlerinde yer alan tarihsel olaylar ve sanatsal tarz\u0131 okuyucuya ak\u00adtar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda s\u00f6ylevler \u00e7e\u015fitli konulardan olu\u015fsa da toplumun geleneklerine son derece ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bu\u00adlunduruldu\u011funda tarihsel olaylar \u00fczerine s\u00f6ylev verme konusunun ayr\u0131 bir \u00f6neme sahip oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. S\u00f6ylevlerde yer verilen tarihsel olaylar\u0131n sadece Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun tarihini de\u011fil ayn\u0131 zamanda antik d\u00f6nemde yer alm\u0131\u015f, d\u00f6nemin bilinen d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli olaylar\u0131n\u0131 da kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yle\u00admek gerekmektedir. Genel olarak s\u00f6ylevlerde yer verilen ve \u00f6ne \u00e7\u0131kan konu\u00adlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda insan davran\u0131\u015flar\u0131, din, bat\u0131l inan\u00e7lar, gelenekler, disiplin, cesaret, sab\u0131r, arkada\u015fl\u0131k, c\u00f6mertlik, minnettarl\u0131k, baba-o\u011ful ili\u015fkisi, l\u00fcks, gad\u00addarl\u0131k, h\u0131rs, a\u00e7 g\u00f6zl\u00fcl\u00fck ve kibir gibi konulara yer verildi\u011fi yazar taraf\u0131ndan belirtilmektedir.<\/p>\n

\u015eimdiye kadar anlat\u0131lan \u00f6zellikle retorik ile ilgili olan b\u00f6l\u00fcmler Learning the Art of the Advocate <\/em>(Avukatl\u0131k Sanat\u0131n\u0131 \u00d6\u011frenme [288-308]) ve Declama\u00adtion as a Preperation for the Lawcourts <\/em>(Mahkemelere Haz\u0131rl\u0131k Olarak S\u00f6ylev [309-327]) alt ba\u015fl\u0131klar\u0131yla \u00e7e\u015fitlendirilmi\u015ftir. \u0130lk b\u00f6l\u00fcmde bir davan\u0131n nas\u0131l a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131, yarg\u0131\u00e7lar\u0131n ve konu\u015fmac\u0131lar\u0131n stat\u00fcleri hakk\u0131nda bilgi verilmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de tart\u0131\u015f\u0131lmakta olan i\u015fledi\u011fi su\u00e7 itibar\u0131 ile ceza alaca\u011f\u0131na kesin g\u00f6z\u00fc ile bak\u0131lan ki\u015fileri savunma i\u015finin Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda da toplum taraf\u0131ndan pek ho\u015f kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir. Mahkemede avukat olan bir konu\u015fmac\u0131n\u0131n insinuatio <\/em>ad\u0131 verilen bir giri\u015f ile hem yarg\u0131c\u0131 hem de mah\u00adkemeyi izleyen insanlar\u0131 etkilemeyi hedefledi\u011fi bir\u00e7ok antik yazar taraf\u0131ndan zikredilmektedir. Yazar, bu do\u011frultuda avukatl\u0131k yapan ki\u015finin m\u00fcvekkilinin t\u0131pk\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki gibi m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar az ceza almas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6s\u00adterdi\u011fini, ink\u00e2r yolu ile zaman kaybetmeden sundu\u011fu arg\u00fcmanlarla cezan\u0131n hafifletilmesini sa\u011flamak ad\u0131na hareket etti\u011fini belirtmektedir. Bu yolla ayn\u0131 zamanda avukat\u0131n konu\u015fmas\u0131n\u0131n giri\u015fini uzatarak izleyicilerin s\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131 ve yorulmas\u0131n\u0131 hedefledi\u011fi, mahkemede izleyicilerin tepkisinin de \u00f6nemli bir g\u00f6sterge oldu\u011funun alt\u0131 \u00e7izilmektedir. Giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan gelen nar\u00adratio <\/em>yani olay\u0131n nas\u0131l oldu\u011funun yer ald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmde mahkemedeki havan\u0131n g\u00f6zetilerek konu\u015fma tarz\u0131n\u0131n de\u011fi\u015febilece\u011fi de vurgulanmaktad\u0131r. Quintilia\u00adnus\u2019un anlat\u0131s\u0131ndan hareketle yazar, baz\u0131 davalarda herkesin t\u00fcm ger\u00e7e\u011fi bil\u00admesine ra\u011fmen mahkemelerde bu s\u00fcrecin i\u015flendi\u011fini belirtmektedir. Bu b\u00f6\u00adl\u00fcmde iyi bir savunma avukat\u0131n\u0131n donan\u0131m\u0131, konu\u015fma tarz\u0131, kulland\u0131\u011f\u0131 meta\u00adforlar ve ikna kabiliyetinin \u00f6nemi geni\u015f bir perspektifte aktar\u0131lmaktad\u0131r. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcm ise causa<\/em> ve controversia<\/em> gibi kavramlar\u0131n \u00f6\u011frencilere nas\u0131l aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hususunda bilgiler i\u00e7ermektedir. Konu\u015fmac\u0131lar\u0131n konu\u015fmalar\u0131n\u0131 dinleyen ki\u00ad\u015filerin \u00f6nemli noktalar\u0131 not alarak gerek okulda gerekse kamusal alanlarda tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 belirtilmektedir. \u00d6zellikle Cicero\u2019nun pro Cluentio<\/em> isimli s\u00f6ylevin\u00adden hareketle Cumhuriyet ve \u0130mparatorluk d\u00f6nemlerinde ger\u00e7ekle\u015fen zehir\u00adlenme vakalar\u0131 ile ilgili konu\u015fmalara yer verilen bu b\u00f6l\u00fcmde aile \u00fcyelerinden birinin genellikle erkek bir \u00e7ocu\u011fun yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmalar\u0131n i\u00e7eriklerine ve olas\u0131 \u015f\u00fcphelilerin nas\u0131l a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131na dair bilgiler nakledilmektedir. Daha sonra ise Germanicus, Drusus ve \u0130mparator Claudius gibi \u00f6nemli karakterlerin zehir\u00adlenme vakalar\u0131 \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilmektedir.<\/p>\n

Yazar, Conclusion: a Few Lessons from the Past <\/em>(Sonu\u00e7: Ge\u00e7mi\u015ften Birka\u00e7 Ders [328-333]) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde temel e\u011fitimden retorik e\u011fitimine kadar yer alan s\u00fcreci \u00f6zetleyerek, yorumlam\u0131\u015ft\u0131r. Zengin olmayan ya da \u00f6zel \u00f6\u011fretmen tu\u00adtamayan ailelerin varl\u0131\u011f\u0131ndan bahseden yazar, bu ki\u015filerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n daha iyi e\u011fitim alabilmesi ad\u0131na yapt\u0131klar\u0131 adaklardan bahsetmektedir. Yazar, her ne kadar eksiklikleri olsa da Roma e\u011fitim sisteminin ustaca d\u00fczenlendi\u011fini ve y\u00f6ntem olarak ba\u015far\u0131l\u0131 buldu\u011funu belirtmektedir. Alfabe \u00f6\u011freniminin ard\u0131n\u00addan hecelerin, sonra kelimelerin daha sonra c\u00fcmlelerin ve buradan da uzun metinlere ula\u015fan \u00f6\u011frenme s\u00fcrecinin bug\u00fcn de de\u011fi\u015fmedi\u011fi bununla birlikte ezberleme ve y\u00fcksek sesle okuyarak \u00f6\u011frenme tekniklerinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ge\u00e7erlili\u011fini korudu\u011funun alt\u0131 \u00e7izilmektedir. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n i\u00e7eri\u011finden de an\u00adla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere retorik e\u011fitiminin Roma e\u011fitim sisteminin temelini olu\u015ftur\u00addu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bu e\u011fitim kamuda ya da sivil ya\u015famda, politik bir tar\u00adt\u0131\u015fmada, davalarda, gen\u00e7 bir Romal\u0131n\u0131n kariyerinde k\u0131saca hayat\u0131n bir\u00e7ok ala\u00adn\u0131nda i\u015fe yaramaktayd\u0131. Tarihsel olaylar, antik yazarlar ve Roma tarihinde yer alm\u0131\u015f \u00f6nemli bir\u00e7ok karakter \u00e7evresinde \u015fekillenen bu eser, Roma e\u011fitim sis\u00adtemine dair geni\u015f bir perspektif sunmaktad\u0131r. Yazar\u0131n \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n devam\u0131 niteli\u011finde olan bu eser, alana kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yeni bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla dikkate de\u011ferdir.<\/p>\n

Akdeniz \u00dcniversitesi
\nEski\u00e7a\u011f Dilleri ve K\u00fclt\u00fcrleri Ana Bilim Dal\u0131,<\/strong><\/p><\/div>\n

Tolga UZUN<\/strong>
\ntotolga7@gmail.com<\/strong><\/p>\n

<\/div>

<\/div>\n
<\/div>\n

<\/a>