Perge Kentinden Yeni Onurlandırma Yazıtları

New Honorific Inscriptions from Perge

Nihal TÜNER ÖNEN  |    Murat ARSLAN

LIBRI V (2019) 323-234
Geliş Tarihi: 01.12.2019 | Kabul Tarihi: 19.12.2019
Elektronik Yayın Tarihi: 30.12.2019

Öz: Bu makalede kazıları 2012 yılından itibaren Antalya Müzesi başkanlığında gerçekleştirilen Perge kentinden ele geçmiş dört Hellence yazıt tanıtılmaktadır. Söz konusu yazıtların hepsi Roma İmparatorluk Dönemi’nden onurlandırmaları içerir. İlk epigrafik belge Plancia Magna için bir onurlandırmadır. İkinci yazıt, praenomen ve gens adı bilinmeyen Falconianus cognomenli birine ait onurlandırmayı içerir. Oldukça zengin bir içeriğe sahip olan bu yazıt, Perge kenti için yeni bilgiler içermesi açısından önemlidir. Söz konusu yazıt sayesinde kentte Fortuna Augusta kültüne ilişkin bir rahipliğin bulunduğu ve üç yılda bir Nemeseia Severeia agon’larının kutlandığı öğrenilir. Üçüncü yazıt, kentten daha öncesinde iki kez belgelenmiş olan Gnaius Pedanius Valerianus’a ilişkin bir onurlandırmadır. Bu yazıttan Valerianus’un kentte gladyatör dövüşleri yaptırdığı öğrenilir. Dördüncü yazıt baba adı bilinmeyen Antiokhos isimli bir Perge vatandaşına aittir. Bu yazıttan da kentte Hestia ve Nymphai’ın ortak bir külte sahip olduğu ve bir rahiplikle temsil edildiği belgelenmiştir.

Anahtar sözcükler: Perge, Onurlandırma, Tykhe Sebaste, Nemeseia Severeia, Gladyatör Dövüşleri

Abstract: This article introduces four Greek inscriptions found during the Perge excavations carried out under the Antalya Museum since 2012. All the inscriptions are honorific and dated to the Roman Imperial Period. The first one is about Plancia Magna. The second one bears cognomen Falconianus, but the praenomen and gens are unknown. This inscription is significant because it includes new information about Perge. With this inscription we learn that the city had a priest for the cult of Fortuna Augusta and celebrated a triennial agon called Nemeseia Severia. The third inscription honors Gnaius Pedanius Valerianus whom we have already known from two inscriptions that before found in the city. This inscription shows that Valerianus organized gladiator fights in Perge. The last inscription belongs to a citizen of Perge named Antiokhos whose father’s name is unknown. This inscription shows that Hestia and Nymphai have a common cult represented with a priesthood in the city.

Keywords: Perge, Honorary, Tyche Sebaste, Nemeseia Severia, Gladiator Fights

AA Archäologischer Anzeiger. Berlin.

Abbasoğlu 2001 H. Abbasoğlu, “The Founding of Perge and its Development in the Helle­nistic and Roman Periods”. Urbanism in Western Asia Minor: New Studies on Aphrodisias, Ephesos, Hierapolis, Perge and Xanthos, JRA Supp. 45 (2001) 172-188.

Adak 2016 M. Adak, “Nemesis in der bithynischen Metropole Nikaia und ein Prokon­sul der Provinz Asia”. Vir Doctus Anatolicus. Studies In Memory of Sencer Şahin / Sencer Şahin Anısına Yazılar. Eds. B. Takmer – E. N. Akdoğu Arca – N. Gökalp Özdil. PHILIA Suppl. 1 (2016 ) 1-32.

Akın-Sargın 2018 Y. Akın Sargın, “Yazıtlar Işığında Roma İmparatorluk Dönemi Lykia, Pamphylia ve Pisidia’da curator rei publicae Olgusu”. Eds. O. Tekin – T. Kahya – A. Özdizbay – Nihal Öner-Tünen – M. Wilson. Uluslararası Genç Bilimciler Buluşması II: Anadolu Akdenizi Sempozyumu 04-07 Kasım 2015, Antalya: Sempozyum Bildirileri. İstanbul (2018) 51–64.

Armin et al. 2018 E. Armin – P. Eich – W. Eck (eds.), Die Inschriften von Sagalassos: Teil 1. IK 70. Bonn 2018.

Arya 2002 D. A. Arya, The Goddess Fortuna in Imperial Rome: Cult, Art, Text. Ph.D. Thesis, University of Texas at Austin, Texas 2002.

Badian 1997 E. Badian, “Notes on a Recent List of Praefecti fabrum under the Repub­lic”. Chiron 27 (1997) 1–19.

Ballentine 1904 F. G. Ballentine, “Some Phases of the Cult of the Nymphs”. Harvard Stu­dies in Classical Philology 15 (1904) 77-119

Bauer E. Bauer, Gerusien in den Poleis Kleinasiens in hellenistischer Zeit und der römischen Kaiserzeit. Die Beispiele Ephesos, Pamphylien und Pisidien, Aph­rodisias und Iasos. München 2012.

Boatwright 1991 E. M. Boatwright, “Plancia Magna of Perge: Woman’s Roles and Status in Roman Asia Minor”. Ed. S. Pomeroy, Women’s History and Ancient His­tory. Chapel Hill-London (1991) 249-272

Boatwright 1993 E. M. Boatwright, “The City Gate of Plancia Magna in Perge”. Ed. E. D’Ambra, Roman Art in Context. An Anthology. New Jersey, Prentice Hall (1993) 189-207.

Bruun 2014 C. Bruun, “Roman Onomastics”. Eds. C. Bruun – J. Edmondson. The Oxford Handbook of Roman Epigraphy. New York (2014) 66-77.

Delemen 2009 İ. Delemen, “Two new Portrait Heads with Priestly Crown from Perge”. Adalya XII (2009) 173-184.

Dethloff 2003 C. Dethloff, Corpus of Inscriptions of the Goddess Hestia. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Johns Hopkins Üniversitesi. Baltimore 2003.

Dobson 1966 B. Dobson, “The Praefectus Fabrum in the Early Principate. Britain and Rome”. Eds. M. G. Jarrett – B. Dobson, Essays presented to Eric Birley on his sixtieth birthday. Kendal (1966) 61-84.

Fears 1981 J. R. Fears, “The Cult of Virtues and Roman Imperial Ideology”. ANRW II/17.2 (1981) 827-948.

Fraser – Matthews P. M. Fraser – E. Matthews, A Lexicon of Greek Personal Names. Oxford I 1987; II 1994; IIIA 1997; IIIB 2000.

Frisch 1974 P. Frisch, “Nemeseia und Barbilleia in Smyrna”. ZPE 15 (1974) 162.

Halfman 1986 H. Halfmann, Itinera Principum, Geschichte und Typologie der Kaiserreisen im Römischen Reich. Stuttgart 1986.

Holtheide 1983 B. Hpoltheide, Römische Bürgerrechtspolitik und Römische Neubürger in der Provinz Asia. Freiburg 1983.

Hornum 1993 M. B. Hornum, Nemesis, the Roman State, and the Games. Religions in the Graeco-Roman World 117. Leiden 1993.

IG Inscriptiones Graecae, I-XIV. Berlin 1873-1939.

Kajava 2004 M. Kajava, “Hestia. Hearth, Goddess, and Cult”. Harvard Studies in Classi­cal Philology 102 (2004) 1-20.

Labarre et al. 2012 G. Labarre – M. Özsait – N. Özsait – I. Güceren, “La collection du Musée d’Uluborlu: nouvelles inscriptions d’Apollonia Mordiaon”. Anatolia An­tiqua 20 (2012) 121-146.

Larson 2001 J. Larson, Greek Nymphs: Myth, Cult, Lore. Oxford 2001.

Magie 1950 D. Magie, Roman Rule in Asia Minor. Princeton1950

Malkin 1987 I. Malkin, Religion and Colonization in Ancient Greece. Leiden 1987.

Mansel 1970 A. M. Mansel, “1969 Perge Kazısına Dair Ön Rapor”. TAD 18/2 (1970) 129-135.

Mansel 1974 A. M. Mansel, “1972 Perge Kazısı Önraporu”. TAD 21/1 (1974) 103-123.

Mansel 1975 A. M. Mansel, “Bericht über Ausgrabungen und Untersuchungen in Pamphylien in den Jahren 1957-1972”. AA 90 (1975) 49-96.

Maue 1887 H. C. Maue, Der Praefectus Fabrum: Ein Beitrag Zur Geschichte Des Ro­mischen Beamtentums Und Des Collegialwesens Wahrend Der Kaiserzeit. Halle: Niemeyer 1887.

Mitchell 1993 S. Mitchell, Anatolia, Land, Men, and Gods in Asia Minor. Volume I: The Celts in Anatolia and the Impact of Roman Rule. Oxford1993.

Nollé 1992/3 J. Nollé, “Kaiserliche Privilegien für Gladiatorenmunera und Tierhetzen”. JNG 42/3 (1992/3) 49-82.

Nollé 2001 J. Nollé, Die Inschriften von Side. (Teil 2) IK 44. Bonn 2001.

Özdizbay 2012 A. Özdizbay, Perge’nin M.S. 1.-2. Yüzyıllardaki Gelişimi, İstanbul 2012.

Pape – Benseler 1911 W. Pape – G. Benseler, Wörterbuch der griechischen Eigennamen, vols. I-II. Braunschweig 1911.

Pensabene 1994 P. Pensabene, “Gli spazi del culto imperiale nell’Africa romana”. Africa romana X (1994) 153-168.

Petzl 1987 G. Petzl, Die Inschriften von Smyrna. II.1. IK 24.1, Bonn 1987.

Ramsay 1885 W. M. Ramsay, “Notes and inscriptions from Asia Minor”. MDAI(A) 10 (1885) 334-349.

Robert 1940 L. Robert, Les Gladiateurs dans l’Orient Grec. Limoges 1940

Robert-Robert 1974 J. Robert – L. Robert. “Bulletin épigraphique”. Revue des Études Grecques 87, fascicule 414-418 (1974) 186-340.

Saddington 1985 D. B. Saddington, “Praefecti Fabrum of the Julio-Claudian Period”. Eds. E. Weber – G. Dobesch, Römische Geschichte. Altertumskunde und Epigrap­hik. Festschrift Artur Betz zur Vollendung seines 80. Lebensjahres. Wien (1985) 529–546.

SEG Supplementum Epigraphicum Graecum.

SIG3 Sylloge Inscriptionum Graecarum. Ed. W. Dittenberer, Leipzig 1915-1924 (Hildesheim-Zürich-New York 19823).

Şahin 1995 S. Şahin, “Studien zu den Inschriften von Perge II: Der Gesandte Apollo­nios und seine Familie”. EA 25 (1995)1-25.

Şahin 1996 S. Şahin, “Perge Kentinin Kurucuları ve Plancia Magna”. Adalya 1 (1996) 45-52.

Şahin 1999 S. Şahin, Inschriften von Perge. Teil I: nr. 1-279. IK 54. Bonn 1999.

Şahin 2004 S. Şahin, Inschriften von Perge. Teil II: nr. 280-560. IK 61. Bonn 2004.

TAD Türk Arkeoloji Dergisi.

Talloen 2015 P. Talloen, Cult in Pisidia. Religious Practice in Southwestern Asia Minor from Alexander the Great to the Rise of Christianity. Studies in Eastern Mediterranean Archaeology 10. Turnhout 2015.

TAM Tituli Asia Minoris. Vindobonae 1901 – 1989.

Tataki 2009 A. Tataki, “Nemesis and the Gladiatorial Games at Smyrna”. Mnemosyne 62 (2009) 639–648.

Usman Anabolu 2003 M. Usman Anabolu, Antik Çağ’da Et ve Balık Pazarları, İstanbul 2003.

Veligianni-Terzi 1977 C. Veligiani-Terzi, Demiourgos. Zur Entstehung einer Magistratur. (Diss. Heidelberg 1977).

Weiser 1983 W. Weiser, Katalog der bithynischen Münzen der Sammlung des Instituts für Altertumskunde der Universität zu Köln: Nikaia. Opladen 1983.

Welch 1995 K. Welch, “The Office of Praefectus Fabrum in the Late Republic”. Chiron 25 (1995) 131–145.

N. Tüner-Önen – M. Arslan, “Perge Kentinden Yeni Onurlandırma Yazıtları”. Libri V (2019) 323-334.

Kalıcı bağlantı adresi: http://www.libridergi.org/2019/lbr-0218

Nihal TÜNER ÖNEN

Doç. Dr., Akdeniz Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Bölümü, Antalya. nihaltuner@akdeniz.edu.tr | 0000-0002-1098-028X

Murat ARSLAN

Prof. Dr., Akdeniz Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Antalya. marslan@akdeniz.edu.tr | 0000-0003-1132-7423