{"id":1493,"date":"2016-02-28T23:43:29","date_gmt":"2016-02-28T21:43:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.libridergi.org\/en\/?p=1493"},"modified":"2016-07-27T19:41:50","modified_gmt":"2016-07-27T16:41:50","slug":"lbr-0020","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.libridergi.org\/en\/2015-en\/lbr-0020","title":{"rendered":"Boyovas\u0131\/Boyabat Kazas\u0131nda T\u00fcrk Mimarisi (Hurufat Defterlerine G\u00f6re)"},"content":{"rendered":"

\n\t\t
\n\t\t\"\"<\/a>\n\t\t<\/div><\/div><\/figure><\/div><\/em><\/p>\n

Boyovas\u0131\/Boyabat Kazas\u0131nda T\u00fcrk Mimarisi\u00a0(Hurufat Defterlerine G\u00f6re)<\/strong><\/h2>\n

Halit \u00c7AL<\/h3>\n
<\/div>\n

ISBN:\u00a0<\/strong>9789751628527
\nPage:\u00a0<\/strong>517
\nPublication Date:<\/strong> 2014
\nLocation:\u00a0<\/strong>Ankara
\nPublisher:\u00a0<\/strong>Atat\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr Merkezi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131<\/p><\/div>

<\/div>\n

<\/div>\nLIBRI<\/em> I (2015) 89-92<\/strong>
\nDOI<\/strong>:\u00a0 10.20480\/lbr.2018115471
\nReceived Date<\/strong>: 12.11.2015\u00a0 \u00a0 Acceptance Date<\/strong>: 16.11.2015
\nOnline Publication Date<\/strong>: 29.12.2015
\nCopyright \u00a9 Journal of Book Notices, Reviews and Translations, 2015<\/p>\n

<\/div><\/div>\n

\n\t
\n\t\t\n

\"pdf\"\u00a0 Get PDF<\/a><\/strong><\/p>\n

\"references\"\u00a0<\/strong> View PDF<\/a><\/strong><\/p>\n

\"info\"\u00a0 <\/a>Citation<\/a>
\n<\/b><\/p>\n

\n\t\t

<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div>\n<\/div>
<\/div>\n

H. \u00c7AL, Boyovas\u0131\/Boyabat Kazas\u0131nda T\u00fcrk Mimarisi (Hurufat Defterlerine G\u00f6re). Ankara 2014. Atat\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr Merkezi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, 517 sayfa. ISBN: 9789751628527
\n<\/strong><\/p>\n

Ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011fa \u00fczere kitap, hurufat defterleri esas al\u0131narak haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. Bu sebeple \u00f6ncelikle hurufat defterlerinin ne oldu\u011fundan k\u0131saca bahsedip daha sonra kitab\u0131n incelenmesine ge\u00e7ebiliriz. Hurufat Defterleri: m\u00fctevelli, zaviyedar, t\u00fcrbedar, imam, m\u00fcezzin vb. gibi cami, tekke ve t\u00fcrbe gibi vak\u0131f yap\u0131lar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan g\u00f6revlilerin tayinlerinin kaydedildi\u011fi defterlerdir. Verdi\u011fi bu bilgilerden \u00f6t\u00fcr\u00fc Hurufat Defterleri, ba\u015fta tarih olmak \u00fczere, mimarl\u0131k tarihi, sanat tarihi, iktisat tarihi ve halkbilimi gibi bir\u00e7ok bilim dal\u0131n\u0131n ortak ara\u015ft\u0131rma alan\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu sebeple, Hurufat Defterleri ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar, farkl\u0131 disiplinlerden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bir arada y\u00fcr\u00fctmesi gereken ara\u015ft\u0131rmalardand\u0131r. Hurufat Defterlerindeki bilgilerden tam anlam\u0131yla faydalan\u0131labilmesi i\u00e7in bu gereklidir. Sanat tarihi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda Hurufat Defterleri s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da ara\u015ft\u0131rmac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bug\u00fcne kadar genellikle g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015ftir. Bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar sanat tarihi ad\u0131na son y\u0131llarda biraz daha \u00f6n plana \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. De\u011ferli hocam\u0131z, bu alanda salt Hurufat Defterleri\u2019nden hareketle yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131labilece\u011fini ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n

Kitap, Giri\u015f<\/em> (1-12), Hurufat Defterlerindeki Kay\u0131tlarda Boyabat Kazas\u0131nda Ad\u0131 Ge\u00e7en K\u00f6yler ve Yap\u0131lar<\/em> (13-383), Kay\u0131tlar\u0131m\u0131z D\u0131\u015f\u0131nda Ba\u015fka Ar\u015fiv Belgelerinde Ad\u0131 Ge\u00e7en K\u00f6yler<\/em> (384-388), Kay\u0131tlar\u0131m\u0131z D\u0131\u015f\u0131nda Di\u011fer Ar\u015fiv Belgelerinde Ad\u0131 Ge\u00e7en Yap\u0131lar<\/em> (389-394), Sonu\u00e7<\/em> (395-397), Yararlan\u0131lan Kaynaklar<\/em> (398-417) ve Ekler<\/em> (417-517) olmak \u00fczere yedi b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

D\u00f6rt ayr\u0131 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele al\u0131nan Giri\u015f<\/em> (1-12) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde konunun s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve \u00f6nemi, y\u00f6ntem ve tarih\u00e7eyle birlikte yararlan\u0131lan kaynaklar hakk\u0131nda bilgi verilmektedir. Konunun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131, Vak\u0131flar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Ar\u015fivi\u2019nden temin edilen hurufat defterlerine g\u00f6re Osmanl\u0131 d\u00f6nemi Boyabat kazas\u0131ndaki (g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Sinop iline ba\u011fl\u0131) T\u00fcrk devri mimarisi olu\u015fturmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu defterlerin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk\u00e7esine \u00e7evirileri yap\u0131lm\u0131\u015f ve Boyabat kazas\u0131 k\u00f6yleri ile ad\u0131 ge\u00e7en yap\u0131lar\u0131n listesi \u00e7\u0131kar\u0131larak arazi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Yerleri tespit edilebilen ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan yap\u0131lar bizzat yerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcp foto\u011fraf ve \u00e7izimle belgelenerek ayr\u0131nt\u0131l\u0131 mimari tan\u0131mlar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015famayan veya k\u00f6y ad\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi, yanl\u0131\u015f yaz\u0131lmas\u0131, yap\u0131n\u0131n yenilenmesi gibi sebeplerle ula\u015f\u0131lamayan yap\u0131lar ise defterlerde ge\u00e7en bilgiler ve \u00e7e\u015fitli ar\u015fiv belgelerinden hareketle tan\u0131t\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. En az\u0131ndan bug\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 bilinmeyen bir\u00e7ok yap\u0131n\u0131n tespiti bu sayede ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Tarih\u00e7e b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde b\u00f6lgenin Hititlerden itibaren yerle\u015fim yeri olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bir\u00e7ok devletin de zaman i\u00e7erisinde bu b\u00f6lgede h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ifade edilmektedir. 1071 Malazgirt Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra b\u00f6lge, M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin egemenli\u011fine ge\u00e7mi\u015ftir. T\u00fcrk-\u0130slam d\u00f6neminde de \u00e7e\u015fitli devletler ve beylikler b\u00f6lgeye h\u00e2kim olmu\u015flard\u0131r. Son olarak Boyabat\u2019la ilgili yap\u0131lm\u0131\u015f az say\u0131daki bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma da Giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde k\u0131saca tan\u0131t\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Hurufat Defterlerindeki Kay\u0131tlarda Boyabat Kazas\u0131nda Ad\u0131 Ge\u00e7en K\u00f6yler ve Yap\u0131lar<\/em> (13-383), ba\u015fl\u0131kl\u0131 ikinci b\u00f6l\u00fcm kitab\u0131n ana b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturmakta ve sekiz alt ba\u015fl\u0131ktan meydana gelmektedir. Boyabat Kasabas\u0131\u2019ndaki Yap\u0131lar<\/em> (13-28) ba\u015fl\u0131kl\u0131 ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yap\u0131lar, cami ve mescitler, d\u00fckk\u00e2nlar, hamamlar, hel\u00e2, kale, mahkeme, musalla, okullar ve tekkeler olmak \u00fczere yap\u0131 t\u00fcrlerine g\u00f6re incelenmektedir. Mevcut yap\u0131lar plan, foto\u011fraf ve mimari tan\u0131mlarla belgelenmektedir. Y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f veya herhangi bir sebeple ula\u015f\u0131lamam\u0131\u015f yap\u0131lar ise ar\u015fiv belgelerinden hareketle tan\u0131t\u0131lmaktad\u0131r. Kasaba merkezi yap\u0131 \u00e7e\u015fitlili\u011fi bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a zengin olmas\u0131na kar\u015f\u0131n defterlerden tespit edilen yap\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Hurufat Defterlerinde Boyabat Nahiye ve K\u00f6ylerindeki Yap\u0131lar<\/em> (28-315) ba\u015fl\u0131kl\u0131 ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde nahiye ve k\u00f6ylerdeki yap\u0131lar ele al\u0131nmaktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde k\u00f6yler alfabetik olarak s\u0131ralanmakta ve defterlerde k\u00f6ylerle ilgili ge\u00e7en bilgiler ve yap\u0131lar anlat\u0131lmaktad\u0131r. Kasaba merkezindeki yap\u0131lar i\u00e7in uygulanan y\u00f6ntem burada da ayn\u0131 \u015fekilde ge\u00e7erlidir. Giri\u015f <\/em>(1-12) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde verilen bilgilerden Boyabat arazisinin \u00e7ok engebeli ve dik oldu\u011funu, k\u00f6ylere ula\u015fman\u0131n da ne kadar zor oldu\u011funu \u00f6\u011frenmekteyiz. B\u00fct\u00fcn bu zorluklara ra\u011fmen yap\u0131 oldu\u011fu tespit edilen b\u00fct\u00fcn k\u00f6ylere gidilmi\u015f ve arazi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Hurufat Defterlerindeki Kay\u0131tlarda Yerle\u015fim Yeri Yaz\u0131lmayan Yap\u0131lar<\/em> (315-318) ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde do\u011frudan yap\u0131 t\u00fcr\u00fc belirtilip nerede oldu\u011fu ifade edilmeyen yap\u0131lar ele al\u0131nmaktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmdeki yap\u0131lar, camiler ve zaviyeler olmak \u00fczere iki ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplanmaktad\u0131r. Hurufat Defterlerinde ad\u0131 Ge\u00e7en Fakat Yerini Bulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z K\u00f6yler <\/em>(318) ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcmde defterlerde ad\u0131 ge\u00e7en ancak, ad\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f yaz\u0131lmas\u0131, yanl\u0131\u015f okunmas\u0131, k\u00f6ylerin ikinci ad\u0131n\u0131n olmas\u0131, k\u00f6y adlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmi\u015f olmas\u0131 gibi sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc bulunamayan k\u00f6ylerin isimleri verilmektedir. Yap\u0131 Vak\u0131flar\u0131nda Ad\u0131 Ge\u00e7en K\u00f6yler<\/em> (318) ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcmde Boyabat\u2019taki yap\u0131lar\u0131n vak\u0131f kay\u0131tlar\u0131nda ad\u0131 ge\u00e7en 18 k\u00f6y tespit edilmi\u015ftir. Bu k\u00f6yler muhtemelen vakf\u0131 olduklar\u0131 yap\u0131lara gelir getirmesi i\u00e7in akar tayin edilen k\u00f6ylerdir. \u0130dari Yap\u0131 ve K\u00f6yler<\/em> (318-322) ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcmde Hurufat Defterlerinde ge\u00e7en idari birimler ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda defterlerden 282 adet k\u00f6y ad\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Ancak bunlardan 108 adedinin yeri belirlenememi\u015ftir. Yukar\u0131da ifade etti\u011fimiz gibi bunun da \u00e7e\u015fitli sebepleri mevcuttur. Ancak tespit edilen k\u00f6ylerin yakla\u015f\u0131k 1\/3\u2019l\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn bulunamay\u0131\u015f\u0131 olduk\u00e7a y\u00fcksek bir orand\u0131r. Di\u011fer bir idari birim olan Divanlar\u0131n \u00f6zellikle da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerdeki k\u00f6ylerin merkezi konumunda b\u00fcy\u00fck yerle\u015fim yerleri (k\u00f6yle nahiye aras\u0131nda) oldu\u011fu, ancak Boyabat\u2019taki Divanlar\u0131n mahiyetinin tam olarak anla\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 ifade edilmektedir. Nahiye, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde bir kad\u0131l\u0131\u011f\u0131n b\u00f6lgesi i\u00e7inde olup kad\u0131n\u0131n kendisinin gitmedi\u011fi ancak yerine kendisine vek\u00e2leten kad\u0131l\u0131k yetkisini kullanacak bir naibi atad\u0131\u011f\u0131 idari birimdir. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma neticesinde Boyabat kazas\u0131na ba\u011fl\u0131 on nahiye oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Ancak 1928 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Boyabat kazas\u0131nda merkezle birlikte iki nahiye kalm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer nahiyeler ise bu vasf\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n

Hurufat Defterlerindeki Kay\u0131tlarda Ad\u0131 Ge\u00e7en Yap\u0131lar ve Mimari De\u011ferlendirme <\/em>(323-373) ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcmde \u00f6ncelikle hurufat defterlerinden elde edilen verilerden sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir liste \u00e7\u0131karman\u0131n ne kadar zor oldu\u011fu \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Burada ayn\u0131 yap\u0131n\u0131n farkl\u0131 isimlerle yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, zaman i\u00e7erisinde yenilenmesi ve mescitlerin camiye \u00e7evrilmesi gibi sorunlar \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Defterlerden 1681-1835 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Boyabat\u2019la ilgili 2270 kay\u0131t incelenmektedir. Bu kay\u0131tlarda 382 cami ve mescit, 1 \u00e7e\u015fme, 1 de\u011firmen, 6 d\u00fckk\u00e2n, 4 hamam, 2 kale, 2 k\u00f6pr\u00fc, 1 kuyu, 1 medrese, 1 mahkeme, 2 musalla, 4 okul, 1 t\u00fcrbe, 1 tuvalet ve 63 zaviye olmak \u00fczere 15 farkl\u0131 yap\u0131 t\u00fcr\u00fcnde toplam 469 bina ad\u0131 ge\u00e7mektedir. Tekrar edilenler \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda geriye 425 yap\u0131 kalmaktad\u0131r. Ancak yap\u0131lan arazi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda 97 cami ve mescit, 4 t\u00fcrbe ve 2 hamam olmak \u00fczere toplam 103 yap\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Ancak bu yap\u0131lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet D\u00f6nemlerinde yenilenmi\u015flerdir.<\/p>\n

Say\u0131sal olarak yap\u0131 da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, cami ve mescitlerin fazla olmas\u0131 normaldir. Ancak zaviye say\u0131s\u0131n\u0131n bu kadar y\u00fcksek olmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Yazar, b\u00f6lge g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 ad\u0131na devlet taraf\u0131ndan zaviyelerin desteklenmi\u015f olabilece\u011fini ileri s\u00fcrmektedir. Zaviye say\u0131s\u0131n\u0131n bu kadar y\u00fcksek olmas\u0131na kar\u015f\u0131n kay\u0131tlarda sadece bir tane t\u00fcrbe ad\u0131n\u0131n ge\u00e7mesi, t\u00fcrbelerin zaviyelerin bir par\u00e7as\u0131 olarak in\u015fa edildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Nitekim kay\u0131tlarda ge\u00e7meyen d\u00f6rt t\u00fcrbenin arazi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda tespit edilmesi bunu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Malzeme ve teknik olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman b\u00f6lgenin ormanl\u0131k olmas\u0131ndan dolay\u0131 ah\u015fap malzemenin ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da \u00e7ant\u0131 tekni\u011finin \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Yap\u0131lar\u0131n 43 tanesi ah\u015faptan \u00e7ant\u0131 tekni\u011finde, 1 tanesi ah\u015fap karkas aras\u0131 tu\u011fla dolgu tekni\u011finde ve kalan 58 tanesi ise ta\u015f duvarl\u0131 ah\u015fap tavanl\u0131 olarak yap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Plan bak\u0131m\u0131ndan camilerin neredeyse tamam\u0131 kuzey-g\u00fcney do\u011frultuda dikd\u00f6rtgen planl\u0131 ve ah\u015fap tavanl\u0131d\u0131r. Az say\u0131daki camide kare plan uygulanm\u0131\u015f; sadece bir camide ise kubbe kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer yap\u0131lar b\u00fcy\u00fck oranda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir mimari de\u011ferlendirme yap\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak camilerden hareketle di\u011fer yap\u0131lar\u0131nda olduk\u00e7a benzer bir kurulu\u015fa ve planlamaya sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.<\/p>\n

Boyabat\u2019taki yap\u0131lar s\u00fcsleme program\u0131 bak\u0131m\u0131nda olduk\u00e7a sade, i\u015flev \u00f6n planda tutulmu\u015f binalard\u0131r. Yap\u0131lar, yazar\u0131n \u00f6zellikle belirtti\u011fi \u00fczere, b\u00f6lgenin ekonomik durumunun bir yans\u0131mas\u0131 olarak son derece basit ve sade yap\u0131lar olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bununla birlikte ah\u015fap malzeme kullan\u0131m\u0131na paralel olarak tavan g\u00f6beklerinde s\u00fcslemeye yer verilmi\u015ftir. Bunun yan\u0131nda ah\u015fap s\u00fcsleme minber, mihrap, kap\u0131 kanatlar\u0131 ve dolap kapaklar\u0131nda uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte az say\u0131daki yap\u0131n\u0131n mihrab\u0131nda al\u00e7\u0131 s\u00fcsleme, bir yap\u0131da da ta\u015f s\u00fcsleme g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

Hurufat Defterleri Kay\u0131tlar\u0131nda Ad\u0131 Ge\u00e7en Vak\u0131flar, Vak\u0131f G\u00f6revlileri, Meslekleri, \u00dccretleri<\/em> (375-383) ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcmde, defterlerden elde edilen vak\u0131flar\u0131n isimleri, hangi yap\u0131lara ait olduklar\u0131 ve vak\u0131f g\u00f6revlileriyle birlikte yap\u0131larda g\u00f6revlendirilen ki\u015filerin ald\u0131klar\u0131 \u00fccretler ele al\u0131nmaktad\u0131r. Kay\u0131tlarda toplam 107 vak\u0131f ad\u0131 ge\u00e7mektedir. Bu vak\u0131flar\u0131n g\u00f6revlilerini meslekleri itibariyle ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda dini meslekler, idari meslekler, hizmet meslekleri ve e\u011fitim meslekleri \u015feklinde bir tablo kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Yap\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu camiler olu\u015fturdu\u011fu i\u00e7in g\u00f6revlilerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de imam, hatip ve m\u00fcezzinler gibi cami g\u00f6revlileridir. Di\u011fer meslek gruplar\u0131 ise yine yap\u0131 say\u0131s\u0131ndaki orana paralellik g\u00f6stermektedir. Vak\u0131f g\u00f6revlilerinin ald\u0131klar\u0131 \u00fccretlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman ortalama g\u00fcnde 1 ak\u00e7e ve yar\u0131m ak\u00e7e almaktad\u0131rlar. G\u00fcnde bir ak\u00e7eden y\u00fcksek alanlar\u0131n oran\u0131 ise olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. \u00dccretini para yerine \u00e7eltik ve bu\u011fday gibi \u00fcr\u00fcnlerle alanlar da mevcuttur. Ayr\u0131ca sistemin zaaflar\u0131ndan faydalanarak vak\u0131f m\u00fcessesini kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kullananlar kay\u0131tlardan tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n

Kitab\u0131n, Kay\u0131tlar\u0131m\u0131z D\u0131\u015f\u0131nda Ba\u015fka Ar\u015fiv Belgelerinde Ad\u0131 Ge\u00e7en K\u00f6yler<\/em> (384-388) adl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde incelenen hurufat defterleri d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer ar\u015fiv belgelerinde ad\u0131 ge\u00e7en k\u00f6yler incelenmektedir. Bu belgelerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi\u2019nde yer alan, arazi kay\u0131tlar\u0131n\u0131n tutuldu\u011fu tapu tahrir defterleri olu\u015fturur. Hurufat defterlerinde ad\u0131 ge\u00e7en k\u00f6yler i\u00e7in uygulanan y\u00f6ntem di\u011fer ar\u015fiv belgelerinde ge\u00e7en k\u00f6yler i\u00e7in de uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu k\u00f6ylerin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu ya bug\u00fcn mevcut de\u011fildir ya da yerleri tespit edilememi\u015ftir.<\/p>\n

Kay\u0131tlar\u0131m\u0131z D\u0131\u015f\u0131nda Di\u011fer Ar\u015fiv Belgelerinde Ad\u0131 Ge\u00e7en Yap\u0131lar <\/em>(389-394) ba\u015fl\u0131kl\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde hurufat defterleri d\u0131\u015f\u0131nda, Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi ve Vak\u0131flar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Ar\u015fivi\u2019ndeki belgelerde Boyabat\u2019ta ad\u0131 ge\u00e7en yap\u0131lar listelenmektedir. Ancak ar\u015fiv belgelerinde ge\u00e7en yap\u0131lar\u0131n nerede oldu\u011fu tam olarak belirtilmedi\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun yer tespiti yap\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Tespit edilen yap\u0131lar ise g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7 <\/em>(395-397) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmadan elde edilen bilgilerin genel bir yorumlamas\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6lgenin co\u011frafi ko\u015fullar\u0131, bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ve halk\u0131n ekonomik durumuna paralel olarak Boyabat\u2019taki yap\u0131lar\u0131n genellikle k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ve basit mimari kurulu\u015flara sahip olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Kitab\u0131n sonu\u00e7 paragraf\u0131 Boyabat\u2019taki T\u00fcrk Eserlerinin genel \u00f6zelliklerini ve T\u00fcrk Mimarisi i\u00e7erisindeki yerini \u00f6zetlemeye yetmi\u015ftir: \u201cSebebi ne olursa olsun bu sade, basit ve yal\u0131n mimari, Yunus Emre\u2019nin T\u00fcrk\u00e7esini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Seyyahlar\u0131n Altaylardan \u0130stanbul\u2019dakilere kadar T\u00fcrkler i\u00e7in bir \u00f6vg\u00fc olarak yazd\u0131klar\u0131 basit ve sade hayat tarz\u0131n\u0131n ifadesi olan bu mimariden \u00e7a\u011fda\u015f mimarimizin de alaca\u011f\u0131 \u00e7ok ders oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r<\/em>.\u201d (397)<\/p>\n

Yararlan\u0131lan Kaynaklar<\/em> (398-417) \u00fc\u00e7 kategoride verilmi\u015ftir. Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Ar\u015fivi<\/em> (398-409) adl\u0131 b\u00f6l\u00fcmde s\u00f6z konusu ar\u015fivden al\u0131nan b\u00fct\u00fcn belgeler g\u00f6mlek numaras\u0131na g\u00f6re s\u0131ralanmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca belgelerin \u00f6zetleri de yine burada okuyucuya sunulmaktad\u0131r. Vak\u0131flar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Ar\u015fivi<\/em> (410) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de bu ar\u015fivden temin edilen belgeler ve numaralar\u0131 verilmektedir. Son olarak Yay\u0131nlar<\/em> (411-417) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde kitapta kullan\u0131lan b\u00fct\u00fcn yay\u0131nlar yazar soyadlar\u0131na g\u00f6re alfabetik olarak s\u0131ralanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Son olarak Ekler<\/em> (418-517) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise yap\u0131lar ve k\u00f6y listeleri, yer adlar\u0131, vak\u0131flar ve daha bir\u00e7ok bilgi tablo halinde sunulmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Boyabat kazas\u0131nda ad\u0131 ge\u00e7en yap\u0131lardan mevcut olanlar\u0131n ve zaviyelerin yerleri iki ayr\u0131 harita \u00fczerinde g\u00f6sterilmektedir. Hurufat Defterinden baz\u0131 sayfalar\u0131ndan \u00f6rnekler de yine ekler b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

Kitap, ar\u015fiv belgelerine dayanmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra arazi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da i\u00e7ermesi bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Hurufat Defterlerinde tespit edilen yap\u0131lar\u0131n yerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcp planlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, foto\u011fraflar\u0131n\u0131n \u00e7ekilmesi ve mimari tan\u0131mlar\u0131n\u0131n yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 son derece \u00f6nemlidir. Sonu\u00e7 olarak, \u00f6zellikle son d\u00f6nemlerde sanat tarihi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n t\u0131kand\u0131\u011f\u0131 ve konu s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekildi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki iddialar\u0131 ortadan kald\u0131racak nitelikte bir \u00e7al\u0131\u015fma oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

Akdeniz \u00dcniversitesi<\/strong>
\nEdebiyat Fak\u00fcltesi, Sanat Tarihi B\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/strong><\/p>\n

<\/div>\n

Lokman TAY\u00a0(Yrd. Do\u00e7. Dr.) <\/strong>
\nlokmantay@gmail.com.tr<\/strong><\/p>\n

<\/div>

<\/div>\n

<\/div>\n

<\/a>